همشهری آنلاین: قائم‌مقام مرکز طبع و نشر قرآن کریم جمهوری اسلامی با اشاره به «سیاست‌های کتابت، چاپ و نشر قرآن کریم»، ضرورت التزام به رسم‌المصحف را مسئله‌ای جدا از توقیفی بودن رسم‌الخط دانست و عنوان کرد: سیاست‌های مذکور، ربطی به توقیفی دانستن یا ندانستن رسم‏الخط قرآن ندارد.

قرآن

سیدعلی سرابی، قائم‌مقام مرکز طبع و نشر قرآن کریم جمهوری اسلامی در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ایران(ایکنا)، با اشاره به «سیاست‌های کتابت، چاپ و نشر قرآن کریم در جمهوری اسلامی ایران» و پرسش‌ها و شبهات مطرح شده در این باره، التزام به این سیاست‌ها را در راستای توقیفی بودن رسم‌الخط ندانست و گفت: سیاست‏های ابلاغی، اصولاً ربطی به توقیفی دانستن یا ندانستن رسم‏الخط قرآن ندارد؛ به عبارتی وقتی مراجع عظام تقلید می‏فرمایند که رسم‏الخط قرآن توقیفی نیست، به این معنی است که جواز کتابت قرآن با رسم قیاسی و همین‏طور با رسم‌المصحف است؛ بنابراین بر مبنای همین فتاوی، هیچ ممنوعیتی در کتابت قرآن با رسم‏المصحف یا همان رسم ویژه قرآن کریم وجود ندارد.

این کارشناس قرآنی ادامه داد: این در حالی است که عده‏ای از علما و دانشمندان، التزام به رسم‏المصحف را ضروری می‏دانند که از این جمله می‌توان به نظرات مرحوم علامه شعرانی و علامه حسن‌زاده‌آملی در این باره یاد کرد.

وی به نظر علامه حسن‌زاده در این باره اشاره و عنوان کرد: علامه حسن‌زاده درباره التزام به رسم‌المصحف چنین نظر داده‌اند که «رسم‏الخط قرآن سماعی است، نه قیاسی. یعنی ما حق نداریم که مطابق صرف و نحو، قرآن را تغییر دهیم، به نحوی که خلاف رسم‏الخط متعارف شود؛ مثلاً ما بعد از واو جمع، الف می‏گذاریم، ولی در بسیاری موارد در قرآن، بعد از واو جمع، الف ندارد، ما حق نداریم الف بگذاریم. بعضی جاها، بعد از واو مفرد، الف آمده، حق نداریم آن را حذف کنیم. اگر جایی تاء گرد آمده یا کشیده، باید به همان صورت محفوظ بماند؛ یعنی همان‏طور که زمان پیامبر گرامی اسلام(ص) مکتوب شده است. کسی حق ندارد تغییر و تبدیل کند و این معنا را متأسفانه بعضی خطاطان که قرآن نوشته‏اند، مراعات نکردند و خیلی غلط وارد قرآن کردند؛ مثلاً «مالک» باید به صورت «ملک» نوشته شود و «مالک» خوانده شود و نمی‏توان بعد از میم، الف گذاشت و به صورت «مالک» نوشت».

عده‌ای از علما التزام به رسم‌المصحف را ضرروی می‌دانند

قائم‌مقام مرکز طبع و نشر قرآن کریم در ادامه به نظر دیگر فقها در طول تاریخ نسبت به التزام به رسم‌المصحف اشاره کرد و ادامه داد: همچنین از فقهای متقدم نیز علامه حلی در مقدمه کتاب معروف «المختصرالنافع» می‏نویسد که «من اکبر نعم الله علی المسلمین، أنّهم لا یختلفون فی کتابهم، فالمسلم فی اقصی المغرب لا یختلف کتابه عن المسلم فی اقصی المشرق، و المصاحف فی بلاد العرب هی نفسها فی کل بلد، لا یختلف فی آیه، و لا خط، و لا رسم حرف، فإن کتبت کلمه «رحمت» بتاء مفتوحه، ألفیت ذلک فی کل مصحف بأی ارض من بلاد المسلمین لا فرق بین عربی و عجمی، أو سنی و شیعی؛ از بزرگترین نعمت‌های خداوند بر مسلمانان این است که در کتاب‌شان (قرآن) اختلافی وجود ندارد؛ کتاب یک مسلمان در غربی‌ترین نقاط بلاد اسلامی مانند کتاب یک مسلمان در شرقی‌ترین نقطه آن است. مصاحف کشورهای عربی، همان است که در همه کشورها است. در آیه و در خط و نه در رسم یک حرف هیچ اختلافی وجود ندارد. اگر کلمه «رحمت» با تاء کشیده نوشته شده است، در همه مصاحف و در همه کشورها و شهرهای اسلامی همین‌طور است، بدون اینکه بین عربی و عجمی، سنی و شیعی تفاوتی وجود داشته باشد.»

سرابی یادآور شد: همچنین علمای عامه به خلاف بعضی نقل‏های غیرمعتبر که از برخی مورخان (مانند ابن خلدون) در این روزها نقل شده است، تقریباً در مورد التزم به رسم‏المصحف اجماع دادند.

این کارشناس قرآنی در ادامه به نظر برخی از ائمه مذاهب اهل سنت اشاره و تصریح کرد: بعضی از ائمه مذاهب اربعه اهل سنت مثل امام مالک‌ ابن‌ انس و امام احمد ابن حنبل، حرمت مخالفت با خط مصحف عثمان نقل شده است افرادی ‏که مایل هستند می‏توانند به آثاری چون جلد نخست «مناهل‏العرفان فی علوم القرآن» تألیف شیخ عبدالعظیم زرقانی مراجعه و آرای مختلف عامه در این باره را بررسی کنند.

قائم‌مقام مرکز طبع و نشر قرآن کریم در ادامه از التزام به رسم‌المصحف در دیگر کشورهای اسلامی یاد کرد و افزود: آنچه که امروز ما در سطح جهان اسلام مشاهده می‏کنیم، پیروی قریب به اتفاق ممالک اسلامی از رسم‏المصحف یا همان رسم سماعی ویژه قرآن کریم است. البته در این امر شبه‏قاره هند پیشتاز بوده و بعد از این کشور، کمیته فتوای مصر در سال 1355 ه.ق اقدام به انتشار فتوایی درباره وجوب التزام به رسم‏المصحف کرده که بر همین اساس مصحف معروف به مصحف امیری تهیه شده است.

موضوع رسم‌المصحف خود یکی از نعمت‌های بزرگ است

سرابی با بیان اینکه بحث و نظر درباره ثبت و ضبط کلمات در علم رسم‌المصحف یکی از نعمت‌های بزرگ است، تصریح کرد: با قدری تأمل، انسان متوجه می‏شود که این حساسیت نسبت به قرآن کریم و ثبت و ضبط دقیق نحوه خواندن کلمات آن که در علم قرائت مورد بحث است و همین‏طور ثبت و ضبط دقیق روش نگارش کلمات آن که در علم رسم‏المصحف مورد بحث است، یکی از نعمت الهی است که سبب شده همگان به عدم تحریف قرآن کریم اذعان کنند. این امر سبب شده تا قرآن کریم از نظر اطمینان به عدم تحریف و دوری از هر گونه تغییر، منحصر به فرد شناخته شود.

وی ادامه داد: حال پرسش اینجا است که اگر ما امروز و مطابق با قواعد املای امروز زبان عربی که البته در کشورهای مختلف اسلامی طبق قواعد واحدی هم نیست، کتابت قرآن را تغییر دهیم، چه تضمینی برای عدم وقوع تغییرات مکرر در نگارش آن و شاید بعدها در قرائت آن وجود خواهد داشت؟ آیا در این ‏صورت، راه را برای تحریف احتمالی در این یگانه سند متقن و مستحکم الهی باز نکرده‏ایم؟

به گفته این کارشناس دینی، بعضی از صاحب‏نظران پنداشته‏اند که اعمال تغییرات املائی در قرآن، مثلاً جدا کردن «انَّ» از کلمه «ما» در آیه شریفه «انّما تُوعَدونَ لَصادِق» کار را برای قاری ساده‏تر می‏کند و اگر «ما» جدا باشد معلوم می‏شود که «ما» در اینجا موصوله است. باید گفت متأسفانه اکثر مسلمانان به این ‏صورت با ادبیات عرب و معنای قران آشنا نیستند. علاوه بر این، افرادی که با ادبیات عرب آشنا هستند، معنای موصوله درباره «ما» را در امثال این آیه شریفه، از سیاق کلام می‏فهمند و نه از متصل یا منفصل بودن «ما» با «اِنَّ». سرابی در پاسخ به این ابهام که اگر ما به رسم‏المصحف ملتزم نباشیم هیچ‏ کس ما را متهم به تحریف نکرده و نمی‏کند، گفت: کسانی که این حرف را می‏زنند، می‏گویند در سال گذشته وقتی قرآن مرکز طبع و نشر به کشور سودان اهداء شد، لِجنه مراقبت مصاحف آن کشور اعلام کرد که رسم‏الخط این قرآن مغایر با اجماع مسلمین در مورد التزام به رسم عثمانی است.

وی ادامه داد: حال پرسش این است که وقتی علمای عامه، قرآن مرکز طبع و نشر را که ملتزم به رسم‏المصحف است را برنمی‏تابند و آن را مغایر با اجماع امت اسلامی می‏دانند، در برخورد با مصاحفی که با عنوان رسم‏الاملاء چاپ می‏شوند چه خواهند گفت؟ البته بیان این نکته ضروری است که اعضای لِجنه مذکور وقتی توضیحات اساتید مرکز طبع و نشر را درباره التزام این قرآن به رسم‏المصحف را شنیدند و فهمیدند که موارد اختلافی با مصاحفی مثل عثمان طه، مستند به کتب معتبر علم رسم که مورد استناد همه دانشمندان است، سخن خود را پس گرفتند و از اتهام وارد شده عقب‏نشینی کردند.

کد خبر 173822

دیدگاه خوانندگان

آخرین خبرهای بازار