دوشنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۱ - ۰۷:۵۱

همشهری آنلاین: علوم‌انسانی اسلامی از منظر رهبر انقلاب؛ ضرورت اجتهاد در علوم‌انسانی

رهبر

خبرگزاری مهر-گروه دین و اندیشه: بنا بر دیدگاه مقام معظم رهبری اگر نظامی بخواهد در جهان قدرت، اظهار نظر و نقش آفرینی داشته باشد باید به سه ابزار و سلطه اقتصادی، فرهنگی و علمی مجهز باشد. ایشان راز تسلط غرب و آمریکا بر دنیا را به خاطر این سه سلطه و بویژه سلطه علم در جهان می‎دانند.

علم؛ پایه اقتدار

از منظر مقام معظم رهبری پایه‎های اقتدار در جهان امروز ثروت و امکانات مادی، توانایی‎ها و سلطه خبری و توانایی‎ها و سلطه تکنولوژی است. از این‏روسه نوع سلطه اقتصادی،فرهنگی، و علمی متصورند. به این جهت اگر نظامی بخواهد در جهان قدرت، اظهار نظر و نقش آفرینی داشته باشد باید به این سه ابزار و سلطه مجهز باشد. بی شک علم و دانش مهمترین نقش را در تولید اقتدار و سلطه دارد. مقام معظم رهبری معتقدند بدون علم در دنیا نمی‎توان اثر گذاشت. لذا اگر جامعه به فکر نقش آفرینی جهانی و بین المللی است تا بتواند از حقوق خود دفاع کند و در نعادلات جهانی مؤثر واقع شود، می‏بایست به ابزار علم مجهز شود. ایشان بابررسی وضعیت تمدن غرب، راز پیشرفت و تسلط آنا در جهان را در توجه زیاد به علم و دانش می‎دانند و راز پایداری آنها را در ادامه مسیر خود با وجود فسادهای بسیار در داشتن علم‎شان می‎داند.

تولید علم

مقام معظم رهبری به تولید علم در کشور اعم از تجربی و انسانی تکیه فراوانی کرده و معتقدند: "مسأله تولید علم فقط مربوط به علوم پایه، تجربى و ... نیست، بلکه شامل همه علوم و از جمله علوم انسانى است. ما بخصوص در زمینه علوم انسانى، برخلاف آنچه که انتظار مى‌رفت و توقّع بود، حرکت متناسب و خوبى نکرده‌ایم، بلکه مفاهیم گوناگون مربوط به این علم را - چه در زمینه اقتصاد و چه در زمینه‌هاى جامعه‌شناسى، روان‌شناسى و سیاست - به شکل وحی مُنزل از مراکز و خاستگاههاى غربى گرفته‌ایم و به‌صورت فرمول‌هاى تغییر نکردنى در ذهنمان جا داده‌ایم و بر اساس آن مى‌خواهیم عمل و برنامه خودمان را تنظیم کنیم! گاهى که این فرمول‌ها جواب نمى‌دهد و خراب درمى‌آید، خودمان را ملامت مى‌کنیم که ما درست به‌کار نگرفته‌ایم؛ در حالى‌که این روش، روشِ غلطى است. ما در زمینه علوم انسانى احتیاج به تحقیق و نوآورى داریم. مواد و مفاهیم اساسى‌اى هم که بر اساس آن مى‌توان حقوق، اقتصاد، سیاست و سایر بخش‌هاى اساسى علوم انسانى را شکل داد و تولید و فراورى کرد، به معناى حقیقى کلمه در فرهنگ عریق و عمیق اسلامى ما وجود دارد که باید از آن استفاده کنیم. البته در این قسمت، حوزه و استادان مؤمن و معتقد به اسلام مى‌توانند با جستجو و تفحّص، نقش ایفا کنند. اینجا از آنجاهایى است که ما باید به تولید علم برسیم.

اهمیت علوم انسانی
مقام معظم رهبری اهمیت علوم انسانی را در زمینه تولید علم روشن می‎کنند و معتقدند که: "ما باید هم در حوزه فرهنگ عمومی و برداشت و اعتقاد و باور عمومی مردم، هم در مورد خاص باور مسئولان، اهمیت علوم انسانی را روشن کنیم. هم مردم باید بفهمند علوم انسانی مهم است، تاریخ مهم است، ادببیات مهم است، فلسفه مهم است، روان شناسی مهم است - با این وضع حاکم بر ذهنیت جامعه دانشگاهی ما و فرهنگ عمومی مردم طبیعی است که جوان و دانشجو بروند سراغ همان چیزهایی که کاربرد روزانه دارد؛ پزشکی و مهندسی و رشته های علمی و فنی که جدیداً به وجود آمده و غالبا قادر تبدیل به پول و گذراندن زندگی هم هست. این چیز روشنی است. باید اهمیت علوم انسانی را بفهمند و باید امتیازاتی در فراگیری علوم انسانی و تخصص در علوم انسانی در نظر گرفته بشود، که برای عموم و برای جوان‌های ما جذاب باشد- هم مسئولان ما باید به اهمیت علوم انسانی توجه کنند."

"علوم انسانی برای جامعه جهت دهنده است؛ فکر ساز است؛ حرکت یک جامعه، مسیر یک جامعه، مقصد یک جامعه را مشخص می‌کند. این، خیلی مهم است. یقیناً انسان از روی حدس می‌تواند بداند و یقین کند که دست‌های فعال در سیاست‌های بین المللی روی این مسئله کار کرده‌اند که کشورها را به همین خرج روزانه سرگرم کنند، تا آنها را از کارهای سیاسی و از آن چیزهایی که می‌تواند جهت آنها را مشخص کند و فرهنگ مستقل آنها را بارور کند، معرض کنند. لذا داخلی‌ها هیچگونه همتی نکردند. تلاشی نکردند. آنها هم دیدند زمینه این است، عمل کردند. بنابراین باید مسئولان هم اهمیت علوم انسانی را بفهمند. وقتی این معرفت و باور به وجود آمد، کار شما آسان خواهد شد."

راهکار تولید علوم انسانی اسلامی

کشوری که داعیه تمدن سازی دارد ضمن اینکه از دستاوردهای علمی دیگران استفاده می‎کند خود نیز باید به خلاقیت، نوآوری و تولیدات علمی جدید همت گمارد و راهبرد نهضت علمی را وجهه همت خود در تمامی عرصه‎ها قراردهد از اینرو مقام معظم رهبری از دهه هفتاد آغازگر گفتمان جدیدی در عرصه علم و فرهنگ کشور بودند که از آن با عناوینی چون جنبش نرم‏افزاری نهضت تولید علم و آزاد اندیشی یاد می‎شود. ایشان معتقدند حرکت عظیم انقلاب اسلامی که منادی نظام سازی، دولت‏سازی و تمدن‎سازی با مبانی، اصول و ارزش‏‌های جدید است که نه باغرب ونه با شرق همخوانی دارد، شایسته است که مقلد نباشد و بتواند در حوزه‏‌های مختلف و ابعاد گوناگونی که برای اداره یک جامعه و یک کشور به نحو علمی لازم است به نوآوری و نواندیشی بپردازد. از اینرو ما بایستی در علوم انسانی اجتهاد کنیم و نباید مقلد باشیم.

دستیابی به نقشه راه علوم انسانی اسلامی

مقام معظم رهبری در مقام تبیین نقشه راه دست‏یابی به تمدن بزرگ اسلامی و جامعه سازی ایران اسلامی با تأکید فراوان بر علم و دانش، مهمترین گفتمان جریان‏ساز علمی را در سطح و عمق کشور به وجود آوردند گفتمان تولید علم و نهضت نرم‏افزاری ایشان برپایه رشد علم و تولید فرهنگ و فناوری برای تمدن‏سازی اسلامی، مهمترین عامل فرهنگ‏ساز و جریان‎ساز در این عرصه است. این گفتمان با اعتقاد به اقتدارآفرینی علم و تعلق آن به همه بشریت و رد هرگونه انحصارگرایی سیاسی نظام سلطه غرب، رازماندگاری انقلاب اسلامی و پیشرفت جامعه اسلامی ایران می‏داند و با تأکید بر علوم انسانی از میان سایر علوم، به عنوان محرک فرهنگ و جامعه به جهت بخشیدن ارتباط آن با فکر و اندیشه انسان، علوم انسانی را روح دانش و کالبد اصلی علوم بشری و دخیل در حوادث جهانی و نقش‎آفرینی در اداره کشور و تربیت مدیران جامعه می‎داند.

همچنین به جهت آنکه این علوم دارای هویت فرهنگی و تاریخی مبتنی بر نیازهای اساسی جامعه و متأثر از جهان‏بینی و ارزش‏‌های حاکم برجامع‌ه‏ای است که در آن متولد شده‎اند و همیشه در حال نو به نو شدن و تکامل است، نگاه تقلیدی و ترجم‌ه‏ای صرف مهم‏ترین آسیب برای جوامعی می‎داند که به لحاظ فرهنگی، ارزشی، ژئوپولیتکی متمایز از بستر تولید علوم انسانی موجود غرب است. از اینرو نهضت تولید علم در علوم انسانی و جنبش نرم‏افزاری در فرهنگ و آزاداندیشی در بنیان‏‌های دانش را پایه اصلی استقلال فرهنگی و سیاسی و مهم‏ترین نیاز برای دستیابی به الگوی پیشرفت ایرانی اسلامی برای رسیدن به جامع‌ه‏ای پیشرفته و عدالت محور می‎‏داند.

بدین جهت می‎بایست: 1- با تکیه بر میراث دینی و علمی برآمده از اسلام و مسلمین، همچون روش‏شناسی اجتهاد، فقه، فلسفه و معرفت قرآن کریم و تفسیر. 2- فهم عمیق و نقادی دستاوردهای جدیدبشری 3- بر اساس روش صحیح و ضابطه‎مند علمی 4-بدون دلباخته شدن و مغلوب شدن؛ علوم انسانی اسلامی را به معنای حقیقی کلمه تولید کرد.

در این نهضت عظیم تاریخی و جریان‏ساز علاوه برخودباوری، همت بلند و نقش‏آفرینی علمی و فکری اندیشمندان و دانشوران حوزوی و دانشگاهی، مسئولان دولتی و نهادها و مراکز علمی و فرهنگی نیز مکلفند و آنها نیز می‏بایست با تشخیص نیازهای جامعه و احصاء اولویت‏‌های علمی و برنامه‏ریزی صحیح بر اساس توانمندی‏ها و امکانات محدود، از اتلاف و ضایع شدن منابع انسانی و امکانات جلوگیری کنند و با ایجاد فضای آزاد اندیشی و کرسی‏‌های نظریه‏پردازی و با حمایت معنوی و مادی از نخبگان، نوآوران و تولیدکنندگان و سازماندهی آنان محیط جوشش و درخشش استعداد ایرانی را برای آینده روشن و نوید بخش فراهم آورند. همچنین با ایجاد مرکزی با همکاری کشورهای اسلامی، زمینه چاپ و گسترش تولیدات علمی و نظریه‏پردازی علمی اسلامی اندیشمندان جهان اسلام را فراهم سازند.

کد خبر 170378

برچسب‌ها

دیدگاه خوانندگان

آخرین خبرهای بازار