همشهری آنلاین: هفته ملی بدون دخانیات (۴ تا ۱۰ خرداد) امسال با شعار «افشای جذابیتها و تبلیغات دروغین برای نسلی عاری از دخانیات» برگزار میشود؛ شعاری که شاید بیش از هر زمان دیگری به واقعیت نزدیک باشد. این در حالی است که هر سال درباره سرطان ریه، بیماریهای قلبی و آسیبهای تنفسی ناشی از سیگار زیاد گفته میشود، اما پشت دود خاکستری سیگار، آسیبهای کمتر دیدهشدهای وجود دارد؛ از تخریب روده و پیری زودرس بدن (اینجا بخوانید) و فرسایش مغز (اینجا بخوانید) گرفته تا شکلگیری هویتهای کاذب اجتماعی.
دکتر حسین گلرخی، مدرس و روانشناس درباره علل روانی تمایل به مصرف سیگار به همشهری میگوید: سیگار خود معلول علتهای مختلفی است و دلایل متفاوتی هم دارد، اول این که چرا افراد به دخانیات رو میآورند و دو اینکه چرا دخانیات را ترک نمیکنند؟ یعنی حالت اعتیادگونه به سیگار پیدا میکنند.
او ادامه میدهد: گاهی احساس فرد این است که با سیگار کشیدن میتواند دقایقی از آنچه در جریان است، فارغ شود و فاصله بگیرد که البته یک اتفاق فیک است. بارها از مراجعان سوال کردم که چرا سیگار مصرف میکنید، پاسخ برخی از آنها همین فراموشی مشکلات بوده اما در ادامه و در پاسخ به این که آیا واقعا تاثیری در این فراموشی داشته میگویند خیر! در حقیقت این فرد چند لحظه بدون هیچ کارکردی را تجربه کرده است.
سیگار به بهانه ژست اجتماعی
این متخصص درباره این که برخی سیگار کشیدن را به عنوان یک ژست و پرستیژ اجتماعی در نظر میگیرند هم بیان میکند: سیگار به غلط کارکرد پرستیژ اجتماعی پیدا کرده است. اما گاهی هم برای اثبات نفس و شکلدهی هویت و استقلال به کار میرود. نوجوانها آن را به عنوان نمادی برای بزرگ شدن انتخاب میکنند. در سنین شکلگیری استقلال اگر فرد در فضای درست خانواده نتواند هویت مستقل خود را پیدا کند، امکان دارد به کارهایی نظیر سیگار کشیدن روی بیاورد که او را بزرگ نشان دهد. اما در برخی موارد هم سیگار کشیدن یک اعتراض از سوی نوجوان به والدین خود است. نوجوان هر آنچه را که پدر و مادر مخالف آن هستند انتخاب میکند و به کار میگیرد که سیگار از جمله این موارد است.
بیشتر بخوانید:
چرا بعضی سیگاریها به مرگ طبیعی میمیرند؟
خوراکیهایی که از سیگار کشیدن پیشگیری میکند
خبر خوب برای سیگاریها؛ ترک کنید، مغزتان ترمیم میشود
پشت پرده لاغری سیگاریها
گلرخی البته به تاثیر دوستان در سیگاری شدن فرد هم اشاره و عنوان میکند: اثر همنشین بسیار مهم است. اینکه فرد با افراد سیگاری نشست و برخاست داشته باشد میتواند درگیر سرایت رفتاری شود.
چرا ترک نمیکنند؟
او درباره این که برخی افراد از مضرات سیگار آگاه هستند اما تمایلی به ترک آن ندارند هم بیان میکند: در بسیاری از موارد فرد از نظر روانی درگیر اعتیاد شده است. البته سیگار سطوحی از اعتیاد جسمی را هم دارد. فرد سیگاری اگر در موعد خود سیگار نکشد، در برخی مواقع سردرد تجربه میکند. اما اعتیاد اصلی در بحث سیگار -نه دیگر دخانیات و مواد مخدر- اعتیاد روانی است. یعنی فرد از نظر روانی تصور میکند اگر سیگار نکشد اتفاق بدی برای وی رخ خواهد داد و دچار مشکل خواهد شد. در حالی که واقعا این طور نیست.
گلرخی در این باره به یک مثال اشاره میکند و میگوید: مراجه کنندهای داشتیم که در دوران نقاهت پس از عمل جراحی مجاز به سیگار کشیدن نبود و این مرحله آغاز ترک سیگار از سوی او شده بود. وقتی از او سوال کردیم که چطور موفق به این کار شده، عنوان کرد «پیشتر تصور میکرده با نکشیدن سیگار میمیرد اما زمانی که به دلیل جراحی نتوانسته سه هفته سیگار نکشد، باور دهنی او شکسته میشود.» در بسیاری از موارد فرد از نظر روانی شرطی شده و این مساله درباره این که بتواند سیگار را کنار بگذارد یا خیر، تعیین کننده است.
راهکارهای مقابلهای
گلرخی درباره راهکارهای مقابله با پدیده سیگاری شدن و سیگار کشیدن هم عنوان میکند: تغییر باور شاید خیلی پیچیده تر از تغییر رفتار باشد. برای مقابله با یک باور حتما باید به آن باور تهاجم و آن را تضعیف کرد. یعنی این ضعیف شدن هم در سطح جامعه، هم خانواده و هم مدارس و رسانهها، تمام مولدها و تغذیه کنندههای یک باور رخ دهد و آن را تخریب کند.
او ادامه میدهد: والدین باید آگاه باشند که در سنین نوجوانی که فرد به دنبال هویت و استقلال است، با او مجادلههای مرسوم این سنین را نداشته باشند تا او برای اثبات بزرگ شدن خویش درگیر چنین چالشهایی نشود. حتی میتوان با کمک خانوادهها و خود نوجوانان مدلهای شبکه دوستی را ترسیم و عنوان کرد که با چه شبکهای از دوستان بنا به چه دلایلی میتوان ارتباط برقرار کرد یا خیر. یعنی به بحث همنشینی بپردازند. هر کدام از این موارد به نوعی راهکار مقابلهای در جهت تضعیف یک باور دارند. ترکیبی از این رویکردهای مقابلهای میتواند یک نتیجه مثمرثمر را برای مقابله با پدیده مصرف سیگار در سطح جامعه به همراه داشته باشد.
نظر شما