همشهری آنلاین – آرش نهاوندی: بیشتر مردم تصور میکنند زمان مصرف دارو یا نوشیدنی همراه آن چندان اهمیتی ندارد، اما متخصصان تغذیه میگویند همین موضوع میتواند اثربخشی داروها را کم یا زیاد کند. از مسکنهایی که همراه کافئین بهتر عمل میکنند تا قرص آهنی که با یک فنجان چای اثرش کم میشود؛ انتخاب نوشیدنی و خوراکی مناسب در زمان مصرف دارو، بخشی از درمان است.
دکتر منصور رضایی، متخصص تغذیه و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، معتقد است آگاهی از نحوه صحیح مصرف داروها به اندازه خود دارو اهمیت دارد. به گفته او، برخی داروها در کنار ترکیبات خاص، اثر بیشتری پیدا میکنند و برخی دیگر در صورت مصرف همزمان با بعضی مواد غذایی، جذب و کارایی خود را از دست میدهند.
او با اشاره به داروهای مسکنی که بسیاری از زنان برای کاهش دردهای دوران قاعدگی مصرف میکنند، توضیح میدهد: برخی از این داروها حاوی کافئین هستند و در کنار ترکیباتی مانند ایبوپروفن یا ژلوفن اثر همافزایی یا «سینرژیک» پیدا میکنند. به همین دلیل در برخی موارد مصرف کافئین میتواند به افزایش اثربخشی داروهای ضد درد کمک کند.
۲ نوشیدنی علیه آهن غیرهِم
اما در نقطه مقابل، برخی نوشیدنیها میتوانند جذب مواد مغذی یا داروها را کاهش دهند. یکی از شناختهشدهترین نمونهها، چای است. رضایی در این باره هم میگوید: چای و شیر از جمله موادی هستند که جذب آهن غیرهِم را مهار میکنند. آهن غیرهِم همان نوع آهنی است که در منابع گیاهی مانند غلات، حبوبات، آجیلها و دانهها یافت میشود و به طور طبیعی جذب کمتری نسبت به آهن موجود در گوشت دارد.
به گفته این متخصص تغذیه، نگرانی درباره مصرف چای بلافاصله پس از غذا بیشتر در افرادی مطرح است که با کمبود آهن مواجهاند. افرادی که به دلیل خونریزی، جراحی یا سایر مشکلات دچار کاهش ذخایر آهن شدهاند، بهتر است همراه غذا یا در فاصله نزدیک به مصرف مکملهای آهن از چای، شیر و حتی ماست استفاده نکنند.
در مقابل، برخی مواد غذایی میتوانند جذب آهن را به شکل قابل توجهی افزایش دهند. رضایی مصرف مرکبات را یکی از مهمترین راهکارها برای بهبود جذب آهن میداند و تأکید میکند: این مزیت بیشتر مربوط به مصرف خود میوهها و سبزیجات تازه است، نه آبمیوهها.
به گفته او، حذف فیبر در فرآیند تهیه آبمیوه باعث میشود بخشی از فواید تغذیهای آن از دست برود و به همین دلیل مصرف میوه و سبزی به شکل کامل و طبیعی توصیه میشود.
باورهای اشتباه درباره چای و قهوه
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در ادامه به باورهای رایج درباره چای و قهوه اشاره میکند. برخی مطالعات نشان دادهاند که مصرف متعادل این نوشیدنیها میتواند با برخی فواید سلامت از جمله کمک به حفظ تراکم استخوان یا کاهش خطر بعضی بیماریها همراه باشد، اما رضایی تأکید میکند که میزان مصرف در این زمینه تعیینکننده است.
او توضیح میدهد: هر ماده غذایی در یک محدوده مشخص میتواند مفید باشد و مصرف بیش از حد آن عوارضی به همراه خواهد داشت. این تصور که هر مادهای با منشأ گیاهی لزوماً سالم و بیضرر است، برداشت درستی نیست. چای، قهوه و حتی شکلات میتوانند بر متابولیسم بدن اثر بگذارند و نوع فرآوری و مقدار مصرف آنها اهمیت دارد.
اهمیت غذاهای تخمیری
رضایی در ادامه به جایگاه غذاهای تخمیری در تغذیه سالم اشاره میکند و میگوید: متخصصان تغذیه معمولاً نگاه مثبتی به مواد غذایی تخمیری دارند؛ محصولاتی مانند سرکه، ماست و کفیر که طی فرآیند تخمیر تولید میشوند و میتوانند ارزش تغذیهای بالاتری نسبت به ماده اولیه داشته باشند.
به گفته او، تبدیل میوه به سرکه یا تبدیل شیر به ماست نمونههایی از فرآیندهایی هستند که موجب تغییر و گاه افزایش ارزش غذایی محصول میشوند. با این حال، رضایی هشدار میدهد که نباید تنها به دلیل منشأ مشترک یک ماده غذایی، همه انواع آن را یکسان دانست. تفاوت در فرآوری و شیوه تولید میتواند ویژگیهای تغذیهای محصولات را تغییر دهد. مثل چای سبز که در فرآیند آن به نوعی تخمیر انجام میشود اما چای سیاه این ویژگی را ندارد.
در نهایت، پیام اصلی متخصصان تغذیه این است که داروها و مواد غذایی در بدن جدا از هم عمل نمیکنند. آنچه همراه دارو مصرف میشود، میتواند نتیجه درمان را تغییر دهد. بنابراین رعایت توصیههای پزشکی درباره زمان مصرف دارو، وضعیت پر یا خالی بودن معده و نوشیدنی یا غذایی که همراه آن استفاده میشود، بخشی از فرآیند درمان و حفظ سلامت است.
بیشتر بخوانید:
نظر شما