همشهریآنلاین - پروانه بندپی: خیلیها در مهمانیها و دورهمیها با حسرت به آدمهایی نگاه میکنند که هرچه دلشان میخواهد میخورند اما همچنان لاغرند. افرادی هم هستند که همیشه با ناامیدی میگویند «ماههاست قند و نان و برنج را کم کردهایم اما وزنمان پایین نمیآید.» این دوگانه، ذهن خیلی از ما را همیشه مشغول میکند اما آیا بعضیها واقعا بدن خوششانسی دارند و بعضی دیگر محکوم به چاقیاند؟ یا ماجرا پیچیدهتر از چیزی است که تصور میکنیم؟
تصور ما از دیگران همیشه دقیق نیست
متخصصان تغذیه میگویند پاسخ این پرسش، پیچیدهتر از چیزی است که تصور میکنیم. زهرا اولادی، کارشناس تغذیه و رژیمدرمانی به همشهریآنلاین میگوید: «وزن بدن فقط نتیجه پرخوری یا بیارادهبودن یا حذف مواد غذایی نیست. بلکه مجموعهای از عوامل از جمله ژنتیک، متابولیسم، هورمونها، خواب، استرس، میزان عضلات و حتی باکتریهای روده در آن نقش دارند. بعضی افراد هم به طور ژنتیک متابولیسم بالاتری دارند و بدنشان انرژی بیشتری میسوزاند. به همین دلیل ممکن است با وجود دریافت کالری بیشتر، دیرتر دچار اضافهوزن شوند. علاوه بر این، میزان عضله، فعالیتهای ریز روزانه و نحوه واکنش بدن به غذا هم در این تفاوت نقش دارد.»
یکی از مهمترین عوامل، تفاوت در «متابولیسم پایه» یا همان میزان انرژیای است که بدن در حالت استراحت مصرف میکند. بعضی افراد به طور طبیعی کالری بیشتری میسوزانند. حتی وقتی فعالیت خاصی ندارند. متخصصان تغذیه توضیح میدهند که میزان عضله بدن در این مسئله نقش مهمی دارد، چون عضله نسبت به چربی انرژی بیشتری مصرف میکند. به همین دلیل ممکن است دو نفر با وزن تقریباً مشابه، سوختوساز کاملاً متفاوتی داشته باشند.
موضوع مهم دیگر، فعالیتهای کوچک و ناخودآگاه روزانه است؛ حرکاتی مثل زیاد راه رفتن، تکان دادن پا، تغییر مداوم وضعیت بدن یا حتی پرتحرک بودن هنگام صحبت کردن. شاید این حرکات ساده بیاهمیت به نظر برسند، اما در طول روز میتوانند مقدار قابل توجهی انرژی بسوزانند. متخصصان میگویند بعضی افراد بدون آنکه ورزشکار باشند، به دلیل همین تحرکهای ریز، روزانه صدها کالری بیشتر از دیگران مصرف میکنند.
از طرف دیگر، تصور ما درباره میزان غذای دیگران همیشه دقیق نیست. بسیاری از افرادی که به نظر میرسد «خیلی میخورند»، در طول شبانهروز کالری بسیار بالایی دریافت نمیکنند. ممکن است فردی یک وعده سنگین بخورد اما تا ساعتها سراغ غذا نرود. در حالی که فرد دیگری با ریزهخواری مداوم، نوشیدنیهای شیرین، تنقلات یا خوردنهای پراکنده، بدون اینکه احساس پرخوری داشته باشد، کالری زیادی دریافت کند.
چرا با وجود رعایت، وزن کم نمیکنیم؟
اما چرا بعضی افراد با وجود رعایت رژیم غذایی، وزن کم نمیکنند؟ اولادی، کارشناس تغذیه در این زمینه میگوید: «در بسیاری از موارد، افراد میزان واقعی کالری دریافتی خود را کمتر از حد واقعی تصور میکنند. درحالیکه این طور نیست و حتی اغلب بیش از کالری مورد نیاز بدنشان در طول روز دریافت میکنند و همین اجازه کاهش وزن نمیدهد. خوراکیهایی مثل مغزها، روغن، سسها، نوشیدنیها یا حتی قهوههای شیرین گاهی بدون توجه وارد برنامه غذایی میشوند و همینها میتوانند مانع کاهش وزن شوند.»
او میگوید: «حذف قند و نان به تنهایی تضمینکننده لاغری نیست. بدن به «مجموع انرژی دریافتی» واکنش نشان میدهد. نه فقط حذف یک ماده غذایی خاص. بعضی افراد قند را کم میکنند اما همزمان مصرف چربی یا خوراکیهای پرکالری دیگر را افزایش میدهند. درنتیجه، کسری کالری لازم برای کاهش وزن ایجاد نمیشود.»
بیشتر بخوانید؛
- ۹ باور غلط تغذیهای که پزشکان آنها را رد میکنند
-
۷۰ درصد افراد بعد از قطع داروهای لاغری دوباره چاق میشوند
-
آمپول لاغری روی این ۷ گروه جواب نمیدهد
اثر منفی رژیمهای سخت
یکی از نکات مهمی که متخصصان روی آن تأکید میکنند، اثر منفی رژیمهای بسیار سخت است. اولادی میگوید: «بدن در رژیمهای طولانیمدت وارد حالت صرفهجویی انرژی میشود. وقتی فرد مدت زیادی رژیم سخت میگیرد متابولیسم کندتر میشود، بدن انرژی کمتری مصرف میکند و احساس خستگی و گرسنگی بیشتر میشود. این یک مکانیسم دفاعی طبیعی بدن برای جلوگیری از گرسنگی است. به همین دلیل است که بسیاری از افراد بعد از مدتی رژیم گرفتن، وارد مرحلهای میشوند که وزنشان دیگر پایین نمیآید.»
متخصصان تغذیه تأکید میکنند که افراط در حذف غذاها از مهم ترین و رایجترین اشتباهات در افراد برای کاهش وزن است. به گفته آنها، کنترل وزن پایدار نه با رژیمهای شدید و حذف کامل گروههای غذایی، بلکه با اصلاح تدریجی سبک زندگی، داشتن خواب کافی، فعالیت بدنی منظم و حفظ توده عضلانی امکانپذیر است.
خواب، استرس، عوامل هورمونی و داروها
خواب و استرس هم از عوامل مهم اما کمتر دیدهشده در این زمینه هستند. کمخوابی و استرس مزمن باعث افزایش هورمون کورتیزول میشود؛ هورمونی که میتواند اشتها را بیشتر کند، میل به شیرینی را افزایش دهد و باعث تجمع چربی در ناحیه شکم شود. متخصصان میگویند بعضی افراد با وجود رعایت نسبی رژیم، به دلیل استرس بالا یا خواب ناکافی، کاهش وزن بسیار کندی را تجربه میکنند.
عوامل هورمونی و پزشکی نیز در عدم کاهش وزن بیتأثیر نیستند. بیماریهایی مثل کمکاری تیروئید، مقاومت به انسولین یا سندرم تخمدان پلیکیستیک میتوانند روند کاهش وزن را دشوار کنند. همچنین بعضی داروها به خصوص داروهای حوزه اعصاب و روان و کورتونها ممکن است باعث افزایش وزن یا مقاومت بدن در برابر کاهش وزن شوند. این داروها میتوانند از چند طریق باعث افزایش وزن شوند. در برخی موارد، با اثرگذاری بر مغز و هورمونهای تنظیمکننده اشتها، باعث افزایش احساس گرسنگی یا میل به غذا - بهخصوص غذاهای پرکالری - میشوند. همچنین بعضی داروها - مثل کورتونها - باعث میشوند که بدن دچار تغییر در متابولیسم، افزایش احتباس آب و تغییر در نحوه ذخیره چربی شود. بعضی داروهای اعصاب و روان نیز میتوانند سطح انرژی و تحرک فرد را کاهش دهند که همین به کاهش مصرف کالری و افزایش وزن منجر میشود.
نسخه واحدی وجود ندارد اما ...
علم امروز نشان میدهد که چاقی و لاغری فقط مسئله «اراده» نیست. بدن انسان سیستم پیچیدهای برای تنظیم وزن دارد و هر بدن، واکنش مخصوص به خودش را به غذا، استرس و سبک زندگی نشان میدهد. شاید به همین دلیل است که نسخه واحدی برای همه وجود ندارد. اما رعایت اصول کلی رژیم درست، بهتر از بهانه آوردن، کاری نکردن یا گرفتن رژیمهای ناآگاهانه و خودسرانه است.
نظر شما