همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: از بوجاق تا بامدژ و حله، پروژههای احیا پس از چند سال کار میدانی و اقدامات اصلاحی به نقطه اثر رسیدهاند و تصاویر تازهای از آبگیری و جانگرفتن زیستبومها ثبت شده است. در این میان، امید بزرگتر در شرق کشور جریان دارد؛ جایی که سیلابهای بالادست افغانستان دوباره بخشی از هامون صابوری را زنده کردهاند. هرچند این آب در زمره حقابه رسمی نیست، اما نفس تالاب را تازه کرده و یادآور این واقعیت است که اگر مسیر طبیعی آب باز باشد، امکان احیا وجود دارد.
احیای تالابها، پروژهای زمانبر
آرزو اشرفیزاده در گفت و گو با همشهری در مورد وضعیت تالابهای کشور میگوید: برنامه احیای برخی تالابها امسال به نتیجه رسید و با زحمات همکاران در ادارات کل استانی و سازمان شاهد احیای آنها شدیم. تالاب بوجاق در گیلان، حله در بوشهر، شیمبار و بامدژ در خوزستان و ... از آن جمله هستند. پروژههای احیای تالابها اساسا زمانبر است. به طور نمونه احیای بوجاق از سه سال پیش شروع شد و امسال نتایج آن در بخش غربی کامل شده است. در تالاب بامدژ وجود یک زهکش بزرگ باعث تخریب تالاب شده بود؛ در دو سال گذشته پروژه معکوس کردن تخریب و اقدامات احیایی در این تالاب شروع شد و این پروژه ادامه دارد و به زودی نهایی خواهد شد.
فصل احیای بهاری تالابهای | کدام تالابها سرریز شدند؟
تعرض سودجویان به تالاب انزلی در میانه جنگ
دریاچه ارومیه زنده شد | افزایش ۷۷ سانتیمتری تراز آب دریاچه
صدور سند برای همه تالاب های ایران
آب به جازموریان رسید
هامون در کشاکش زخمی کهنه باقیمانده از دخالت انگلیسی ها | آیا افغانستانی ها عمدا نمی خواهند حقابه ایران را بدهند؟
دنده معکوس برای احیای تالابها
مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالابها با اشاره به دهه احیای اکوسیستمها که توسط سازمان ملل نامگذاری شده میگوید: ایران بسیار پیشتر از این نسبت به احیای تالابها برنامه عمل تدوین کرده و در حال اجری آنهاست. تخریبهای گذشته با هزینه زیاد و صرف زمان بسیار بیشتر در تلاش برای بازگشت و اصلاح است. تالاب حله بوشهر با برنامهریزی دقیق رو به احیاست، برای این تالاب دو طرح اصلی اجرا شده است؛ لایروبی مسیر ورود یکی از شاخههای اصلی آب به تالاب که به صورت کامل مسدود شده بود و اصلاح در بند بصری که در بالادست تالاب که در سالهای قبل احداث شده بود. طبق گزارش اداره کال استان بوشهر اکنون تالاب با بارشهای مناسب اخیر به صورت کامل آبگیری شده است. پروژه احیای تالاب گمیشان نیز که در شرایط خشک میتواند منشاء گرد و غبار در استان گلستان باشد، با تدوین و اجرای برنامه جامع برای این تالاب با ارزش (که متاثر از عقب رفت دریای خزر است) در دست اجرا و پیگیری است. بر اساس گزارشات ادارات کل، تالابهای قرهقشلاق و قوریگل در آذربایجان شرقی و تالابهای اقماری دریاچه ارومیه در آذربایجان غربی نیز در حال آبگیری مناسبی هستند.
مکاتبه با وزارت نیرو برای حقابههای قانونی
او با اشاره به اینکه تالابهای کوهستانی در شرایط مطلوبی قرار دارند، در مورد وضعیت تالابهای فلات مرکزی کشور میگوید: وضعیت بارندگیها در حوضه زایندهرود بسیار خوب بوده است و انتظار میرود با توجه به اینکه هنوز فصل زراعی شروع نشده، وزارت نیرو نیاز آب محیط زیستی تالابها را تامین کند. ایشان با اشاره به لزوم همکاری دستگاههای متولی اضافه کرد ما در این شرایط با این وزارتخانه مکاتبه داشتهایم و از آنها خواستهایم که به فرصت محدود موجود تا شروع فصل زراعی برای تامین حداکثری نیاز آب محیط زیستی توجه کنند. اصولا الان زمان مناسبی برای رهاسازی حقابههاست. اداراتکل در استانها نیز موضوع را پیگیری میکنند. در راستای همکاری با دستگاههای متولی در استان فارس با کمک سازمان زمینشناسی، احیای تالاب ارژن و چالشهای آن بررسی شد. مطالعات و همکاری آن سازمان برای احیای تالاب بسیار با ارزش و کارآمد بود. به زودی اقدامات اجرایی احیای ارژن آغاز خواهد شد.
آرزو اشرفیزاده ضمن اشاره به تصویب برنامه احیا تالاب بختگان که با همکاری دانشگاه شیراز و دستگاههای متولی اخیرا در ستاد ملی تالابها تهیه شده است میگوید: بارشهای اخیر امیدواری بیشتری برای اثر بخشی اقدامات و برنامههای احیا تالابهای استان فارس ایجاد کرده است.
کوچک اما مهم
آرزو اشرفی زاده بر اهمیت تالابهای گاوخونی و ارومیه و ... تاکید میکند و میگوید: ما تالابهای کوچکتری داریم که اهمیت اکولوژیک بالایی دارند و برنامههای احیای آنها نیز به اندازه تالابهای بزرگ اهمیت و کارایی دارد. احیای تالابهای بزرگتر زمان بیشتری برای جبران و معکوس کردن روند تخریبها نیاز دارد و برای احیای آنها سیاستهای کلان آبی کشوردر مدیریت منابع آب در آن حوضه ها باید تغییر کند که پیگیر این موضوع نیز از طریق ستادها و مراجع مربوطه برای تامین نیاز آب محیط زیستی این تالاب ها هم هستیم.
نسخه احیای تالابها یکسان نیست اما...
مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالابها در پاسخ به اینکه آیا گفتمان سازمان حفاظت محیط زیست در احیای تالابها از تمرکز بر حقابه، به کارآمدی برنامههای عمل تغییر کرده است میگوید: هر تالابی شرایط مخصوص خود را دارد. البته که یکی از محورهای اصلی در مدیریت تالاب ها تامین نیاز آب محیط زیستی آنهاست اما هر تالاب شرایط ویژه خود را داشته و برنامه خاصی برای مدیریت و حفاظت دارد. چالش اصلی برخی تالابها، مثل تالابهای شمال کشور که اکثرا متاثر از عقبرفت آب دریای خزر است، با تالابهای مرکز ایران متفاوت است، به این معنا نسخهای که برای تالاب ساحلی بوجاق مینویسیم را نمیتوان برای تالابهای ساحلی جنوب و یا گاوخونی در اصفهان استفاده کرد. اقلیم، زمینشناسی، نوع تخریب وچالش ایجاد شده و ... در تدوین بهترین برنامه احیا موثر است. از سوی دیگر میزان تخریب و بارگذاریهایی که در بالادست حوضه تالابی شده را نباید نادیده گرفت، با این حال هیچکدام نافی اهمیت تاثیر تامین کامل نیاز آب محیط زیستی در احیای تالابها نیست. تامین حقابه محیطزیستی تالابها یک وظیفه قانونی است و پیگیری آن به جد در دستور کار قرار دارد.
فرصتی که برای هورالعظیم نباید از دست داد
او در خصوص تالاب هورالعظیم میگوید: با توجه به اینکه بارشهای مناسبی در حوضه تالاب صورت گرفته، باید حقابه این تالاب تامین شود. که خوشبختانه این روند برای سال آبی جاری آغاز شده و تالاب هورالعظیم نیز در حال آبگیری است. با رهاسازی آب به صورت سیلابی و موجی این روند باید تسریع شود. انتظار میرود با ادامه روند آبگیری تا هفتههای آتی وضعیت آبی تالاب مناسب شود. اگر الان این اتفاق نیفتد، با شروع فصل زراعی به کلی فرصت از دست میرود و خشکی، گرد و غبار، آتش سوزی، آلودگی هوا و... را در ادامه سال خواهیم داشت. وضعیت سایر تالابهای استان خوزستان از جمله شیمبار، شادگان، میانگران و بامدژ نیز با تداوم بارشها و اقدامات مناسب در خصوص احیا آنها از جمله احداث سریز، لایروبی و... و. رو به بهبود است.
برنامه موفق حذف موذیان مهاجم
در برخی مناطق با توجه به نوع چالش اصلی اقدامات بر روی احیای اکولوژیک تالاب متمرکز شده است. مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالابها میگوید: در تالاب نئور استان اردبیل، نتایج بسیار خوبی درکنترل گونه مهاجم کاراس بدست آمده است که برنامه احیا این تالاب نیز ادامه دارد. در تالاب انزلی برنامههای متمرکز و هدفمندی برای کنترل گونه سنبل آبی انجام شده و همچنان این برنامهها بر اساس نظرات کارشناسی و مطالعات اجرایی ادامه دارد.
او میگوید: احیا تالاب انزلی در گیلان و میانکاله در مازندران بر اساس برنامههای جامع مصوب آنها با همکاری دستگاههای متولی به صورت ویژه در دست پیگیری است.
ویلاهایی که هوای تهران را آلوده میکنند
آرزو اشرفیزاده درباره تالاب صالحیه استان البرز میگوید: در سال جاری حدود ۱۰ هکتار از این تالاب تا کنون به صورت طبیعی و از سیلاب آبگیری شده است. رهاسازی آب از رودخانه کردان به دلیل کمبود آب هنوز صورت نگرفته است. سازمان آب منطقهای اعلام کرده که به دلیل بیلان منفی نمیتواند رهاسازی داشته باشد. بارندگیهای اخیر صرفا سطح خاک را مرطوب کرده است. رویش پوشش گیاهی با این آب و حفظ این پوشش برای کنترل کانونهای گرد و غباری این تالاب بسیار مهم است. میزان مصرف آب در توسعه باغات و ویلاها در حوضه این تالاب بالاست. امیدواریم با تداوم بارندگیها وضعیت بهتر شود.
باران به داد جازموریان و هامون رسید یا حقابه؟
مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالابها در مورد تالاب جازموریان میگوید: بر اساس گزارش اداره کل کرمان خوشبختانه تالاب جازموریان هم با بارندگیهای مناسب در حوضه، از اسفند ماه گذشته در حال آبگیری است و بخشهای وسیعی از آن آبگیری و مرطوب شده است. بستر خشک این تالاب یکی از کانون های مهم گرد و غبار در کشور است.
خبر خوب اینکه سیلابهای بالادست در افغانستان از حوضه فراه رود به ایران رسیده است ولی این آب به گفته مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالابها حقابه مصوب نیست. او میگوید: آبی که به بخشهایی از هامون صابوری رسیده و بر اساس گزارش اداره کل سیستان و بلوچستان همچنان ادامه دارد از سیلاب است. اصولا آب تالاب هامون به طور طبیعی از سیلابهای بالادست تامین میشود و باید در مسیر طبیعی اجازه رسیدن آب به تالاب را داد. هرگونه انحراف آب از مسیر طبیعی و ایجاد مانع در رسیدن نیاز آب محیط زیستی به تالاب ها خلاف حقوق عرفی و بینالمللی است.
او در پایان تاکید میکند: باید از این فرصت و بارشهای مناسب کشور برای تامین کامل نیاز آب محیط زیستی تالابها و بهبود شرایط زیست بومهای تالابی و محیط زیست کشور استفاده شود. .تداوم این شرایط منوط به تداوم بارندگیها، تخصیص حقابهها و وضعیت دما و سرعت تبخیر در فصل تابستان است.
نظر شما