محمد مصطفی‌نیا: سلام! هر روز بارها این واژه را به زبان می‌آوریم و می‌شنویم و به گوینده‌اش جواب می‌دهیم. گاهی این واژه را با پسوندهایی می‌گوییم و می‌شنویم و گاه بی‌پسوند.

سلامي گرم و دوردي گرم‌تر

اما نمی‌دانم چه‌قدر به معنای این واژه دقت می‌کنیم و چه‌قدر به کاربرد آن اهمیت می‌دهیم؟ طبق عادت این واژه را به زبان می‌آوریم و به آن جواب می‌دهیم یا به معنای آن و چگونه گفتن و چگونه جواب دادن به آن هم توجه می‌کنیم؟

بیایید کمی به سلام کردن و جواب سلام دادن آدم‌ها توجه و فکر کنیم. دیده‌اید بعضی‌ از آدم‌ها بلند و رسا سلام می‌کنند و در مقابل سخت می‌توان متوجه سلام بعضی‌های دیگر شد. بعضی‌ها طوری سلام می‌کنند که انگار کسی مجبورشان کرده سلام کنند، برخی دیگر با نوعی بی‌اعتنایی و انگار که خیلی لطف کرده‌اند سلامی می‌گویند و می‌گذرند و حتی به جواب سلامشان هم اهمیت نمی‌دهند. بعضی‌ هم انگار خجالت می‌کشند سلام کنند و البته سلام بعضی‌ها هم ساده و معمولی است.

به نظر شما این واژه و نوع گفتن آن چه‌قدر  اهمیت دارد؟ و اصلاً با روی خوش و لحن خوب سلام کردن با سلامی که گوینده‌اش اخم کرده و چهره در هم کشیده تفاوت معناداری دارد؟ نمی‌توانیم بگوییم خب، هر کسی یک‌جور سلام می‌کند و بگذریم؟ اگر درباره‌ی آدم‌ها بخواهیم صحبت کنیم می‌شود با همین نگاه از کنار چگونه سلام کردن آن‌ها گذشت و خیلی این را جدی نگرفت، تا خدای ناکرده به دام قضاوت کردن درباره‌ی دیگران نیفتیم.

 اما در نگاهی کلی و فراتر از قضاوت درباره‌ی افراد، خوب است کمی بیش‌تر تأمل کنیم؛ هم به‌خاطر این‌که هر کدام از حرف‌ها و رفتارهای ما می‌تواند نشانه‌ای باشد که از نگاه ما به زندگی و باور و اندیشه‌ی ما خبر بدهد، هم برای این‌که چگونگی بیان واژه‌ها و طرز رفتار ما روی دیگران تأثیر می‌گذارد؛ به‌ویژه که دیدارها، گفت‌وگوها و ارتباط گرفتن‌های ما معمولاً با سلام آغاز می‌شود و نوع سلام کردن هرکدام از ما احتمالاً بر چگونگی تداوم روابط ما با طرف مقابل مؤثر خواهد بود.

شاید بهتر باشد کمی بیش‌تر به عقب‌ برگردیم و از خودمان بپرسیم چرا وقتی هم‌دیگر را می‌بینیم، به هم سلام می‌کنیم؟ گویا این رفتار پیشنیه‌ی زیادی دارد و مردم هر دوره و هر جایی وقتی به هم می‌رسیده‌اند، به نوعی نسبت به دیدن یک‌دیگر واکنش نشان می‌داده‌اند و در مواقع معمولی و هنگامی که خشم و دشمنی خاصی درمیان نبوده، ترجیح می‌داده‌اند این واکنش با نوعی از ادب و احترام همراه باشد.

به نظر می‌رسد بسته به نوع آشنایی و ارتباط و میزان صمیمیت و دوستی، واکنش آدم‌ها هنگام دیدن یک‌دیگر و آغاز رابطه و گفت‌وگو متفاوت بوده و هست. به‌خاطر همین‌، بعضی‌ها همراه گفتن سلام یا واژه‌ای تقریباً معادل آن، برای هم دست تکان می‌دهند یا پسوندهایی به سلامشان اضافه می‌کنند و کلماتی از سر دوستی و احترام به زبان می‌آورند و... طبیعی است که هرچه روابط صمیمی‌تر و دوستی‌ها جدی‌تر باشد، این واکنش‌ها هم رنگ و بوی دوستانه‌تری به خود می‌گیرد.

ولی خب، در میان این همه کلمه و نشانه برای شروع رابطه و ابراز احترام، کلمه‌ی سلام، از کجا آمده و چه ویژگی‌هایی دارد که در میان مردم ما رایج شده و به کار بردنش این همه اهمیت پیدا کرده است؟

ظاهراً این درودی است که خداوند آن را پسندیده و آن را به‌کار برده است. خداوند در قرآن کریم چندین بار و در موارد گوناگون آورده و در مورد برخی پیامبران این واژه را هنگام تولد و مرگ و رستاخیزشان به‌کار برده است. شاید به‌خاطر همین برخی از مسلمانان هم در آغاز دیدن یک‌دیگر و هم هنگام جدا شدن و خداحافظی از واژه‌ی سلام استفاده می‌کنند. به‌هر صورت، سلام هم به‌عنوان درودی در آغاز یک ارتباط کاربرد دارد و هم به‌خاطر معنای کلمه، علاوه بر نشانه‌ی ادب و احترام، نشانه‌ی آغاز رابطه‌ای مسالمت‌آمیز و مبتنی بر آرامش و صلح هم تلقی می‌شده است.

با تأکیدی که قرآن کریم و پیامبر خداص روی سلام داشته‌اند، این کلمه به شکل شعار مشترک مسلمان‌ها هم درآمده است. این کلمه در زبان عربی به‌معنای صلح است و گویی به زبان آوردن آن در آغاز یک دیدار، نشانه‌ی اعلام صلح، آرامش و امنیت از طرف گوینده شمرده می‌شده است. قرآن کریم این کلمه را با این بارِ معنایی، سخن پروردگار مهربان می‌داند (سَلامٌ قَولاً مِن رَّبٍ رَحیم، سوره‌ی یس، آیه‌ی۵۸) و می‌گوید که فرشته‌ها هنگام درگذشت افراد پاک، با این واژه به پیشوازشان می‌روند (اَلّذینَ تَتَوَفاهُمُ المَلائِکَةُ طِیبینَ یقولونَ سَلامٌ عَلَیکُمُ...، سوره‌ی نحل، آیه‌ی ۳۲) و اهل بهشت هم با این واژه به یک‌دیگر درود می‌فرستند. (تَحِیتُهُم فِیها سَلام...، سوره‌ی یونس، آیه‌ی۱۰ و سوره‌ی ابراهیم، آیه‌ی۲۳)

یکی از موارد جالب کاربرد این واژه در قرآن کریم، در آیه‌ی ۵۵ سوره‌ی قصص است. در این سوره از چند آیه جلوتر سخن از مؤمنان و ویژگی‌های خوب آنان است تا به این آیه می‌رسد که می‌فرماید: «آنان هرگاه سخن بیهوده بشنوند از آن روی می‌گردانند و می‌گویند که اعمال و کارهای ما برای ماست و اعمال و کارهای شما نیز برای خودتان، سلام بر شما [به نشانه‌ی جدایی و خداحافظی] ما خواهان جاهلان نیستیم.

اما شاید در این میان نکته‌ی مهم‌تر، تأکید و توصیه‌ی قرآن کریم در آیه‌ی ۸۶ سوره‌ی نساء، درباره‌ی چگونه پاسخ دادن به درود و سلام است. خداوند متعال در این آیه می‌فرماید که هر درودی که دریافت کردید، با درودی بهتر و یا دست‌کم در همان حد پاسخ دهید. علامه سیدمحمدحسین طباطبایی در تفسیرالمیزان، درباره‌ی این آیه می‌نویسد که هر چند در این‌جا به گواهی آیه‌های بعدی، منظور سلام و پیام صلحی است که مسلمانان دریافت می‌کنند؛ ولی حکم آن شامل همه‌ی درودها و خوبی‌هایی می‌شود که انسان دریافت می‌کند. به نظر او، سلام یک نمونه است و هدیه نمونه‌ای دیگر، و خداوند مهربان در کتاب خود به ما می‌گوید که سعی کنید هر کدام را که دریافت کردید به شکل بهتری آن‌ها را پاسخ دهید.

کد خبر 444436

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
5 + 4 =