چرا قند خون بالا همیشه خطرناک نیست؟

همشهری آنلاین – آرش نهاوندی: در چند سال اخیر، دو اتفاق غیرمنتظره رخ داده؛ افراد سالم و عادی شروع به استفاده از دستگاه‌هایی کرده‌اند که امکان پایش سطح قند خون را در طول روز برایشان فراهم می‌کند. گروهی دیگر از افراد نیز که نشانه‌های از دیابت ندارند نیز مصرف کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده، مانند نان سفید و پاستا، را به‌طور کامل کنار گذاشته‌اند. گویی همه به طور اغراق آمیز از خطر دچار شدن به دیابت واهمه پیدا کرده‌اند.

نویسندگان، پادکسترها و اینفلوئنسرهای حوزه سلامت این ایده را ترویج می‌دهند که همه ما باید افزایش ناگهانی قند خون را بررسی کرده و از آن جلوگیری کنیم. طبق این دیدگاه افراطی، ما به میزان قابل توجهی گلوکز را در جریان خون خود نگه می‌داریم که این موضوع ما را به خطر می‌اندازد. آن‌ها می‌گویند حتی در افراد سالمی که هیچ بیماری متابولیکی ندارند، خطر افزایش ناگهانی قند خون به معنای استقبال از عدم تعادل هورمونی، آکنه، نوسانات خلقی و بدتر از آن است.

اما اکنون متخصصان در حال عقب‌نشینی از این دیدگاه افراطی هستند هستند. در این مطلب به این موضوع می‌پردازیم که چه زمانی باید نگران بود و چه زمانی بعید است که آن وعده غذایی سرشار از کربوهیدرات آسیب پایداری ایجاد کند.

افزایش ناگهانی قند خون طبیعی است

در میان افراد سالم، افزایش قند خون پس از غذا خوردن یک پاسخ فیزیولوژیکی طبیعی است. آدریان براون، دانشیار تغذیه و رژیم غذایی از دانشگاه کالج لندن در بریتانیا، می‌گوید: بزرگترین تصور غلط این است که هر افزایش ناگهانی قند خون مضر است.

به گفته براون، سطح قند خون ما معمولا حدود یک ساعت پس از صرف غذا به اوج خود می‌رسد و طی دو ساعت پس از آن، به سطح پایه می‌گردد. اگر این افزایش ناگهانی کوتاه باشد و در فردی با متابولیسم طبیعی رخ دهد، جای نگرانی نیست.

همچنین به گفته‌ جنیفر شر، متخصص غدد درون‌ریز کودکان از دانشکده پزشکی ییل در ایالت کنتیکت آمریکا، زمانی که سطح گلوکز خون برای مدتی طولانی‌تر از حد انتظار بالا می‌ماند، ممکن است نشان‌دهنده‌ آن باشد که بدن گلوکز را به شیوه‌ای طبیعی تنظیم نمی‌کند. این وضعیت می‌تواند نشانه‌ای از «مقاومت به انسولین» باشد؛ حالتی که در آن بدن واکنش طبیعی به گلوکز نشان نمی‌دهد. مقاومت به انسولین ممکن است در اثر قرار گرفتن طولانی‌مدت بدن در معرض سطوح بالای قند خون ایجاد شود و در نهایت به پیش‌دیابت و دیابت نوع ۲ بینجامد. تداوم سطح بالای گلوکز خون در برخی از افراد مبتلا به دیابت، می‌تواند منجر به عوارضی همچون آسیب‌های عصبی و چشمی، بیماری‌های قلبی و سکته مغزی شود.

بیشتر بخوانید:

• چه آب‌نبات‌هایی برای افراد دیابتی بهتر هستند؟
• اثر داروهای GLP-1 بر دیابت نوع ۲ کودکان بررسی شد

با این حال، برخی کارشناسان معتقدند شواهد کافی برای اثبات اینکه قند خون بیش‌ازحد مستقیما منجر به مقاومت به انسولین می‌شود، وجود ندارد. نیکولا گس، متخصص تغذیه و پژوهشگر ارشد دانشگاه آکسفورد در بریتانیا، می‌گوید توضیح احتمالی این است که وقتی بیش از نیاز بدن غذا می‌خوریم، این کالری‌های اضافی معمولا به چربی تبدیل می‌شوند. او می‌افزاید که افزایش وزن ناشی از این فرایند، یکی از عوامل خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ است.

یک رژیم متعادل گزینه برتر است

اگرچه بالا رفتن قند خون امری طبیعی است و بعید است در افراد سالم پیامدهای وخیمی داشته باشد، اما کمک به بدن برای حفظ ثبات بیشترِ سطح قند خون، فوایدی دارد. برای مثال، افت سریع گلوکز پس از صرف غذا می‌تواند احساس گرسنگی را افزایش دهد و در نهایت منجر به دریافت انرژی (کالری) بیشتری شود.

نوع غذا نیز بر میزان تغییرات قند خون تأثیر می‌گذارد. غذاهایی که قند خون را ثابت نگه می‌دارند، می‌توانند مدت طولانی‌تری ما را سیر نگه دارند؛ از جمله این مواد غذایی می‌توان به غلات کامل و غذاهای پروتئین‌دار اشاره کرد. در مقابل، کربوهیدرات‌های ساده مانند نان سفید و برنج سفید، سریع‌تر جذب جریان خون می‌شوند.

توجه به ترتیب مصرف برخی مواد غذایی نیز می‌تواند مفید باشد. برای مثال، مشخص شده که مصرف پروتئین و سبزیجات پیش از کربوهیدرات‌ها، موجب کاهش آن افزایش سطح قند خونی می‌شود که معمولاً پس از صرف وعده‌های غذایی سرشار از کربوهیدرات رخ می‌دهد.