همشهریآنلاین- علیالله سلیمی: نشست نقد و بررسی رمان «رومی روم» نوشته حسین زحمتکش زنجانی با حضور نویسنده، شیما جوادی، نویسنده و منتقد ادبی، سید سجاد موسوی، مدیر فرهنگسرای خاوران و جمعی از نوجوانان و علاقهمندان کتاب برگزار شد؛ نشستی که در آن، مخاطبان نوجوان نهتنها درباره روایت و شخصیتهای داستان، بلکه درباره طراحی جلد کتاب نیز با نویسنده به گفتوگو نشستند. این نشست که در قالب برنامه «در پناه کتاب» و با همکاری نشر بینالملل در فرهنگسرای خاوران برگزار شد، بیش از آنکه یک جلسه معرفی کتاب باشد، به گفتوگویی میان نویسنده، منتقد و مخاطبان تبدیل شد؛ گفتوگویی که نوجوانان در آن با نگاهی دقیق از جزئیات روایت، شخصیتها و حتی نمادهای بهکاررفته در طراحی جلد کتاب سخن گفتند. در ابتدای برنامه، سید سجاد موسوی، با اشاره به هدف برگزاری نشستهای «در پناه کتاب» گفت: این برنامهها با هدف ترویج کتابخوانی و ایجاد ارتباط مستقیم میان نویسندگان و مخاطبان، بهویژه نوجوانان، برگزار میشود تا کتاب تنها معرفی نشود، بلکه درباره آن گفتوگو شکل بگیرد.
- مطالعه روایتها و خاطرات رزمندگان ایرانی و عراقی
در ادامه، حسین زحمتکش زنجانی درباره شکلگیری رمان «رومی روم» گفت: «این رمان از سالهای دفاع مقدس آغاز میشود و با عبور از بیش از سه دهه، به پیادهروی اربعین میرسد. داستان دو رزمنده ایرانی و عراقی را روایت میکند که پس از سالها، این بار در مسیر زیارت امام حسین(ع) دوباره با یکدیگر روبهرو میشوند.» وی افزود: «پرسش اصلی من هنگام نوشتن کتاب این بود که چگونه دو ملت که هشت سال جنگی سخت را تجربه کردهاند، امروز در مسیر اربعین کنار هم قرار گرفتهاند. تلاش کردم پاسخ این پرسش را در قالب یک داستان روایت کنم.» زحمتکش زنجانی همچنین به روند پژوهش برای نگارش اثر اشاره کرد و گفت برای خلق شخصیت رزمنده عراقی، علاوه بر منابع ایرانی، روایتها و خاطرات رزمندگان عراقی را نیز مطالعه کرده است تا شخصیتها از یک زاویه دیده نشوند و روایت، تصویری انسانیتر از هر دو سوی جنگ ارائه دهد.
- پرهیز نویسنده از شعارزدگی
در بخش نقد، شیما جوادی با اشاره به ساختار رمان گفت نویسنده بدون مقدمهچینیهای طولانی، مخاطب را از همان فصل نخست وارد متن حادثه میکند و تقابل دو شخصیت اصلی را از همان ابتدا شکل میدهد؛ روشی که باعث میشود خواننده بیواسطه وارد جهان داستان شود. او روایت همزمان سرباز ایرانی و سرباز عراقی را از مهمترین امتیازهای «رومی روم» دانست و گفت: «نویسنده این ریسک را پذیرفته که مخاطب تنها از زاویه دید شخصیت ایرانی به جنگ نگاه نکند، بلکه با احساسات، گذشته و دغدغههای شخصیت عراقی نیز همراه شود. همین موضوع باعث شده روایت از یک نگاه تکبعدی فاصله بگیرد.» جوادی شخصیت «برزان» را یکی از موفقترین شخصیتهای رمان توصیف کرد و افزود: «برزان ظرفیت آن را دارد که حتی در یک رمان مستقل نیز روایت شود. گذشته، انتخابها، عشق، فداکاری و تحول درونی او، شخصیتی چندلایه ساخته که به باورپذیری داستان کمک کرده است.» این کارشناس ادبی همچنین زبان روان و پرهیز نویسنده از شعارزدگی را از دیگر ویژگیهای کتاب دانست و گفت: «مفاهیمی مانند ایثار، محبت، همدلی و بخشش، نه از طریق شعار، بلکه در دل روایت و کنش شخصیتها به مخاطب منتقل میشود.»
جوادی در عین حال، نقدهایی نیز به اثر وارد کرد و گفت: «در برخی بخشها، نویسنده بیش از اندازه در فضاسازی و توصیف توقف کرده است؛ در حالی که خود قصه و شخصیتها آنقدر ظرفیت دارند که بدون این توضیحات اضافه نیز مخاطب را با خود همراه کنند. اگر این بخشها فشردهتر میشد، ریتم داستان نیز حفظ میشد.» او در بخش دیگری از سخنانش به یکی از لایههای معنایی رمان اشاره کرد و گفت: «تفاوت میان دو رزمنده فقط تفاوت ملیت نیست؛ یکی از آغاز مسیر با عشق قدم برمیدارد و دیگری از سر اجبار و ترس وارد میدان شده است. نویسنده این تفاوت را تا پایان داستان حفظ میکند و تحول شخصیتها را بر همین مبنا پیش میبرد.»
- پرسش و پاسخ مخاطبان و نویسنده
یکی از متفاوتترین بخشهای نشست، زمانی بود که نوجوانان حاضر، برداشتهای خود از کتاب را مطرح کردند. یکی از مخاطبان با اشاره به طراحی جلد کتاب گفت: «تصویر استکان چای، پوکههای گلوله و میخهای داخل استکان از همان ابتدا ذهنم را درگیر کرد و باعث شد با کنجکاوی بیشتری کتاب را بخوانم.»
نویسنده نیز در پاسخ به این پرسش، درباره نمادهای جلد توضیح داد: «استکان، نماد پیادهروی اربعین، پوکهها نماد دفاع مقدس و میخها نماد کینههای بهجامانده از جنگ هستند؛ میخهایی که زنگزدگی آنها نشان میدهد این دشمنیها در پرتو محبت امام حسین(ع) و فرهنگ اربعین، بهتدریج از میان میروند.»
دیگر نوجوانان نیز از ساختار رفتوبرگشتی روایت، شخصیت «برزان»، فضاسازی مسیر پیادهروی اربعین، بخشهای عاشقانه داستان و زبان ساده و روان کتاب بهعنوان مهمترین نقاط قوت «رومی روم» یاد کردند. یکی از حاضران نیز گفت بخشهای مربوط به اربعین، خاطرات سفر کربلای او را زنده کرده و ارتباطش با داستان را عمیقتر ساخته است. در پایان نشست، زحمتکش زنجانی با تأکید بر اهمیت نوشتن برای نسل جوان گفت: «اگر به نویسندگی علاقه دارید، از امروز نوشتن را آغاز کنید. هرچه مینویسید، حتی اگر ساده باشد، نگه دارید؛ چون اندیشه زمانی ماندگار میشود که نوشته شود.»
نشست نقد و بررسی رمان «رومی روم» که نخستینبار در سال ۱۴۰۱ توسط نشر بینالملل منتشر شده است، باآیین امضای کتاب به پایان رسید؛ نشستی که نشان داد گفتوگوی مستقیم میان نویسنده و مخاطب، میتواند خوانشهای تازهای از یک اثر ادبی بیافریند؛ از تحلیل نمادهای روی جلد گرفته تا واکاوی مفاهیمی چون جنگ، بخشش، همدلی و فرهنگ اربعین.
نظر شما