همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: خیلی از والدین به محض مواجهه با بی‌اشتهایی کودک، به او برچسب بدغذایی می‌زنند. درحالی‌که هر کودکی که غذا نمی‌خورد، لزوما بدغذا نیست. یک متخصص تغذیه می‌گوید: گاهی مشکل به اختلال در جویدن و بلع یا حساسیت به طعم و بافت غذا برمی‌گردد؛ مشکلی که ممکن است به کمک گفتاردرمانگر نیاز داشته باشد تا رفع شود. بنابراین تشخیص علت غذا نخوردن کودک، اولین قدم برای حل مشکل است.
بیشتر والدین مدتی با این چالش مواجه می‌شوند
ریحانه ملاحسینی، متخصص و مشاور تغذیه و رژیم‌درمانی با اشاره به اینکه بدغذایی و بی‌اشتهایی از مسائل پرتکرار در مراجعه به درمانگاه‌ها است، به همشهری می‌گوید: «بسیاری از والدین مخصوصا آنهایی که فرزند یک تا ۶ ساله دارند، برای مدتی با این چالش روبه‌رو می‌شوند که کودکشان غذا نمی‌خورد، غذا را پس می‌زند یا اشتهایش کم شده است.»4
او می‌گوید: «در چنین شرایطی، معمولا اولین راهکار خیلی از والدین، استفاده از شربت‌های اشتهاآور است! حتی بعضی پزشکان هم بدون بررسی علت مشکل، این شربت‌ها را تجویز می‌کنند. درحالی‌که قبل از هر اقدامی، اول باید علت غذا نخوردن کودک بررسی و مشخص شود.»
آیا "کودک بدغذا" یک برچسب قضاوتگرانه است؟
ملاحسینی با تأکید بر اینکه بی‌اشتهایی و بدغذایی با هم تفاوت دارند، توضیح می‌دهد: «گاهی کودک از همه غذاها کم می‌خورد، یا یکی دو لقمه می‌خورد و از سفره بلند می‌شود. و گاهی اشتهای کودک به بعضی غذاهای خاص محدود است. او این غذاها را به اندازه کافی می‌خورد، اما از خوردن بعضی گروه‌های غذایی یا غذاهای معمولِ دیگر امتناع می‌کند. بنابراین، این دو وضعیت را نباید یکسان دانست.»
به گفته این متخصص تغذیه، «اشتهای کودک به عوامل مختلفی از جمله سن، میزان فعالیت بدنی و مقدار غذایی که در وعده قبلی یا در طول روز خورده است، بستگی دارد. برای مثال، اشتهای بعضی کودکان از حدود ۱۵ماهگی تا دو سه‌سالگی، هم‌زمان با افزایش بازیگوشی و تغییرات رفتاری، کمتر می‌شود.»
او با تاکید بر اینکه «والدین در تنظیم عادات غذایی کودکان نقش پررنگی دارند»، می‌گوید: «برخلاف تصور بعضی والدین، کودکان زیر ۵ یا ۶ سال نمی‌توانند به‌تنهایی "زمان غذا خوردن" خود را تنظیم کنند. والدین باید وعده‌های غذایی منظم شامل صبحانه، ناهار و شام و سه میان‌وعده را برای کودک در نظر بگیرند و برای آنها تعریف کنند. در این چارچوب، والدین زمان و نوع غذای عرضه‌شده را تعیین می‌کنند، "اما مقدار غذایی که کودک می‌خورد باید به انتخاب خودش باشد". پس مقدار غذای مصرفی را خود کودک باید تعیین کند.»
این متخصص تغذیه در پاسخ به این سوال که آیا اصلا اصطلاح "کودک بدغذا" را داریم و این اصطلاح، یک انگ و برچسب قضاوتگرانه نیست؟، می‌گوید: «بله، این اصطلاح را داریم. بدغذایی مبحث گسترده‌ای در علم تغذیه است و به چند دسته تقسیم می‌شود و به خودی خود برچسب نیست اما اگر به هر کودکی که غذا نمی‌خورد بگوییم بدغذا، قاعدتا داریم به او برچسب می‌زنیم.»
شایع‌ترین دلایل کم‌اشتهایی کودکان
این مشاور تغذیه، عادات غذایی نامناسب را از شایع‌ترین دلایل کم‌اشتهایی کودکان می‌داند و می‌گوید: «خوردن آبمیوه، کیک و شکلات قبل از ناهار و شام می‌تواند اشتهای کودک را برای وعده اصلی کاهش دهد. همچنین مصرف زیاد شیر، چه شیر مادر و چه شیر خشک در طول روز یا شب، به‌ویژه در کودکان زیر دو سال ممکن است معده کودک را پر کند و میل او را به خوردن غذای اصلی کاهش دهد.»
به گفته ملاحسینی، «رفتار والدین در شکل‌گیری بدغذایی کودک، نقش مهمی دارد. والدینی که سخت‌گیر یا کمال‌گرا هستند و بیش از اندازه بر تمام کردن بشقاب غذا تأکید می‌کنند، ممکن است ناخواسته این مشکل را تشدید کنند. بزرگ کردن موضوعِ نخوردن یک غذا، اصرار بر اینکه کودک حتما آن را بخورد یا تکرار جملاتی مثل «بچه ما این غذا را دوست ندارد» در حضور کودک، می‌تواند او را نسبت به این موضوع شرطی کند و کودک فکر کند که واقعا آن غذا را دوست ندارد و نباید بخورد.»
او ادامه می‌دهد: «همچنین اجبار، دعوا، تهدید و حتی جایزه دادن برای غذا خوردن، به کودک نشان می‌دهد که والدین روی این موضوع حساسیت زیادی دارند. درنتیجه، ممکن است کودک از غذا خوردن یا نخوردن به عنوان ابزاری برای جلب توجه یا امتیاز گرفتن استفاده کند. به همین دلیل، رفتار والدین هم در عادت‌های غذایی کودک اهمیت زیادی دارد.»
گاهی مشکل از غذا نیست
البته همیشه نمی‌توان علت بدغذایی کودک را در عادات غذایی کودک یا رفتار والدین جست‌وجو کرد. گاهی مشکلاتی مثل یبوست مزمن یا بعضی اختلالات مرتبط با تغذیه و مهارت‌های دهانی، عامل اصلی امتناع کودک از غذا خوردن هستند.
ملاحسینی در این زمینه می‌گوید: «بعضی کودکان نسبت به طعم یا بافت غذا حساسیت زیادی دارند یا در جویدن و بلع غذا مشکل دارند. در چنین شرایطی کودک ممکن است نتواند بعضی غذاها را به‌خوبی بجود یا قورت دهد و در برابر بافت‌ها یا طعم‌های خاص مقاومت کند. والدین ممکن است این رفتار را به کم‌اشتهایی تعبیر کنند. درحالی‌که مشکل اصلی جای دیگری است و در مواردی، فقط گفتاردرمانگر می‌تواند به ارزیابی و بهبود آن کمک کند.»
شربت اشتها چه زمانی مؤثر است؟
این متخصص تغذیه درباره اینکه آیا می‌توان به کودک بدغذا و بی‌اشتها شربت اشتها داد، توضیح می‌دهد: «والدین باید قبل از هر تصمیمی، برای ارزیابی تخصصی وضعیت تغذیه کودک به متخصص تغذیه مراجعه کنند. بعد از مشخص شدن علت بی‌اشتهایی یا بدغذایی، در صورت نیاز می‌توان از شربت‌ها یا مکمل‌ها استفاده کرد. اما این محصولات راه‌حل همه موارد نیستند.»
ملاحسینی می‌گوید: «اگر کودکی گوشت و منابع پروتئینی نمی‌خورد، اما در طول روز انرژی مورد نیازش را از هله‌هوله و تنقلات می‌گیرد، دادن شربت اشتها مشکلی را حل نمی‌کند. در این شرایط، ممکن است کودک به جای خوردن غذای مفید، باز هم کیک و آبمیوه بیشتری مصرف کند و شربت عملا نتیجه‌ای نداشته باشد.»
بیشتر بخوانید؛
-
از صبحانه تا خواب؛ ۷ عادت که سلامت کودک را می‌سازند
-
صبح کودک را با کیک و کلوچه شروع نکنید
-
چرا کودکان دبستانی باید شب‌ها سر ساعت بخوابند؟
چطور اشتهای کودک را بهبود دهیم؟
پس چطور بی‌اشتهایی یا در برخی موارد، بدغذایی کودک را برطرف کنیم؟ ملاحسینی توصیه می‌کند: «والدین برای بهبود عادات غذایی کودک نباید از اجبار، تهدید و جایزه دادن استفاده کنند. بلکه باید برنامه غذایی منظمی داشته باشند و ریزه‌خواری و مصرف تنقلات کودک را کنترل کنند. اگر کودک غذایی را دوست ندارد، بهتر است والدین شیوه پخت یا شکل ارائه غذا یا شکل آن را تغییر دهند و ضمنا با یک بار امتناع کودک، از دادنِ دوباره آن غذا منصرف نشوند.»
او می‌گوید: «گاهی لازم است یک غذا تا ۱۵ بار به کودک ارائه شود تا مشخص شود که آیا آن را می‌پذیرد یا باز مقاومت می‌کند. بنابراین، یک بار نخوردن غذا به این معنا نیست که کودک آن را دوست ندارد و دیگر هیچ وقت آن را نخواهد خورد.»
این متخصص، این نکته مهم را هم می‌گوید که «غذا خوردن باید در محیطی آرام و بدون حواس‌پرتی، بدون موبایل، تبلت و تلویزیون انجام شود. همچنین اگر کودک قبل از وعده غذایی گریه می‌کند و مثلا بستنی می‌خواهد، والدین می‌توانند با او صحبت کنند و مثلا بگویند یک روز مشخص در هفته می‌توانی بستنی بخوری.»
کدام نشانه‌ها را در کودک جدی بگیریم؟
این مشاور تغذیه می‌گوید: «کاهش وزن کودک یا ثابت ماندن وزن او در یک بازه زمانی به‌ویژه در کودکان زیر ۴ یا ۵ سال، از نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. محدودیت شدید غذایی و حذف کامل یک گروه غذایی - مثل گروه لبنیات - هم نیازمند توجه است. چون ممکن است در درازمدت به کمبود ریزمغذی‌ها در کودک منجر شود.»
او تاکید می‌کند که نخوردن یک ماده غذایی به‌تنهایی لزوما نگران‌کننده نیست. مثلا اگر کودک ماست نمی‌خورد، می‌توان از مواد غذایی دیگری مانند شیر برای تأمین نیازهای گروه لبنیات استفاده کرد. اما اگر شیر، ماست و دوغ را هم‌زمان کنار بگذارد، باید وضعیت تغذیه‌ای او بررسی شود.
به گفته ملاحسینی، عق زدن هنگام غذا خوردن، بیرون ریختن مکرر غذا از دهان یا نگه داشتن غذا در دهان هم از نشانه‌هایی است که نیاز به ارزیابی دارد و ممکن است نیاز باشد که والدین با یک گفتاردرمانگر مشورت کنند.
این متخصص تغذیه تأکید می‌کند: «هدف اصلی در تغذیه کودکان، افزایش اشتها به هر قیمت نیست. بلکه باید دریافت کافی مواد مغذی، رشد مناسب و شکل‌گیری رابطه‌ای سالم با غذا در اولویت باشد.»
نظر شما