همشهریآنلاین - پروانه بندپی: بعضیها کافی است علامت تازهای در بدنشان ببینند تا برای آن یک بیماری یا کمبود بتراشند؛ از سردی دستوپا و یبوست گرفته تا احساس خستگی. جستوجوی اینترنتی هم گاهی این نگرانی را بیشتر میکند؛ کافی است درباره یک بیماری یا عارضه جستوجو کنیم تا با فهرستی از علائم مواجه شویم و تصور کنیم چند موردش را در خودمان میبینیم. نتیجه هم برای بعضیها روشن است: خرید یک مکمل و شروع مصرف آن برای جبران کمبودی که هنوز تشخیص داده نشده است. اما متخصصان تاکید میکنند که تنها از روی یک نشانه نمیتوان کمبود یک ماده مغذی را تشخیص داد.
سردی دست و پا و کمخونی!
یکی از علائمی که معمولا در جستجوهای اینترنتی به کمبود یک ماده مغذی نسبت داده میشود، سردی دستها و پاها است؛ معمولا هم پای آهن در میان است. اما دکتر ایرج خسرونیا، متخصص بیماریهای داخلی به همشهری میگوید: «کمبود آهن را فقط با آزمایش خون میتوان تشخیص داد. خیلیها وقتی فشار خونشان پایین است، فکر میکنند کمخون هستند یا وقتی سرگیجه و سردرد میگیرند، آن را به کمخونی نسبت میدهند. در حالی که کمخونی فقط باید با آزمایش تأیید شود.»
خسرونیا هشدار میدهد که «مصرف بیش از حد آهن میتواند باعث تجمع آهن در بدن و آسیب به کبد و در موارد شدید، بیماریهای کبدی شود. بنابراین توصیه ما این است که افراد ابتدا آزمایش خون بدهند و اگر مشخص شد هموگلوبین یا فریتین آنها پایین است، درمان را شروع کنند. آن هم نه بهصورت خودسرانه، بلکه حتما با نظر پزشک.»
به گفته این متخصص بیماریهای داخلی، «یکی از دلایل مهم سردی دستها و پاها میتواند پایین بودن فشار خون یا اختلالات عروقی باشد. این عوامل میتوانند باعث کاهش جریان خون و در نتیجه سردی دستها و پاها شوند.»
ترک پاشنه پا و کمبود ویتامین A
ترک پاشنه پا هم از مواردی است که خیلی از افراد آن را به کمبود ویتامین A یا روی نسبت میدهند. ویتامین A برای سلامت پوست و چشم ضروری است و روی نیز در سلامت پوست و ترمیم زخم نقش دارد، اما ترک پاشنه در بسیاری از موارد علتهای شایعتر و سادهتری دارد؛ خشکی پوست، ضخیم شدن لایههای پوست، فشار و اصطکاک، نوع کفش و بعضی بیماریهای پوستی میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. بنابراین ترک پاشنه هم بهتنهایی دلیل کافی برای مصرف مکمل روی یا ویتامین A نیست.
میل شدید به شیرینی و کمبود منیزیم!
میل شدید به شیرینی هم از آن نشانههایی است که در فضای مجازی گاهی به کمبود منیزیم یا کروم نسبت داده میشود. اما به گفته دکتر احسان شایسته، پزشک عمومی در گفتگو با همشهری، «این ادعا پشتوانه علمی محکمی ندارد. هوس شیرینی میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از گرسنگی و عادتهای غذایی گرفته تا کمخوابی و عوامل جسمی و روانی. بنابراین نمیتوان از روی علاقه زیاد به شیرینی فوری نتیجه گرفت که فرد دچار کمبود منیزیم یا مثلا کمبود کروم است و به دنبال آن سراغ مکمل رفت!»
خشکی چشم و کمبود ویتامین A و امگا۳
یکی دیگر از مواردی که گاهی به کمبود مواد مغذی نسبت داده میشود، خشکی چشم است؛ خیلیها این مشکل را ناشی از کمبود ویتامین A یا امگا۳ میدانند. دکتر شایسته در این رابطه میگوید: «کمبود شدید ویتامین A میتواند باعث خشکی و آسیب چشم شود، اما خشکی چشم علتهای دیگری مثل افزایش سن، استفاده طولانی از نمایشگرها، شرایط محیطی و مصرف بعضی داروها هم دارد. درباره امگا۳ هم نمیشود فقط از روی خشکی چشم، کمبود این ماده را تشخیص داد. تشخیص کمبود امگا۳ در صورت نیاز باید با بررسی وضعیت تغذیه و ارزیابی پزشکی انجام شود.»
بیشتر بخوانید؛
-
چرا آدمهای تنها بیشتر در معرض کمبود ویتامین هستند؟
-
پاسخ یک متخصص به یک باور اشتباه درباره آزمایش ویتامین D
-
ویتامینی که هم کمبودش خطرناک است، هم زیادهروی در مصرفش
فراموشکاری و کمبود ویتامین B۱۲
کاهش تمرکز و فراموشی هم یکی از آن مواردی است که خیلیها آن را را به کمبود ویتامین B۱۲ نسبت میدهند. به گفته دکتر شایسته، «ویتامین B۱۲ برای عملکرد سیستم عصبی و تشکیل طبیعی گلبولهای قرمز ضروری است و کمبود آن میتواند با خستگی و برخی علائم عصبی و شناختی همراه شود. اما مشکل تمرکز و فراموشی دلایل متعدد و متنوعی دارد و نمیتوان تنها بر اساس این علائم گفت فرد دچار کمبود B۱۲ یا منیزیم است.» او می گوید: «اگر احتمال کمبود B۱۲ مطرح باشد، تشخیص آن فقط با بررسی پزشکی و انجام آزمایش ممکن است.»
ریزش مو و کمبود ویتامین D و زینک
ریزش مو هم از علائمی است که خیلیها آن را به کمبود ویتامینها و مواد معدنیای مثل ویتامین D، زینک، پروتئین و ... نسبت میدهند. پزشکان میگویند کمبود آهن، پروتئین و روی واقعا میتواند در ریزش مو نقش داشته باشد، اما دلیل این مشکل همیشه کمبودهای تغذیهای نیست. عوامل ارثی، بیماریهای تیروئید، تغییرات هورمونی، کاهش وزن و بعضی بیماریها نیز میتوانند باعث ریزش مو شوند. بنابراین بهتر است قبل از مصرف مکملهای مخصوص مو، علت ریزش مشخص شود و در صورت نیاز کمبودهای تغذیهای بررسی شود. چون مصرف بیش از حد بعضی مواد مغذی هم میتواند به جای کمک، مشکل جدیدی ایجاد کند.
علت یبوست واقعا کمبود منیزیم است؟
در دستگاه گوارش هم نشانههایی وجود دارند که گاهی خیلی سریع به کمبود یک ویتامین نسبت داده میشود. یبوست مزمن، یکی از این موارد است و در برخی توصیههای غیرتخصصی، کمبود منیزیم به عنوان علت آن معرفی میشود. در حالی که دکتر خسرونیا میگوید: «یبوست ممکن است به دلایل مختلفی بروز کند؛ از کندی حرکات روده و برخی اختلالات دستگاه گوارش گرفته تا انسداد، پولیپ، تومور یا مشکلات هورمونی. مثلا کمکاری تیروئید میتواند باعث یبوست شود. بنابراین اگر فردی دچار یبوست مزمن است، نباید فوراً سراغ مکمل منیزیم برود. اول باید تحت نظر پزشک و با انجام آزمایشها و بررسیهای لازم، علت یبوست مشخص شود و بعد درمان مناسب انجام گیرد.»
خستگی و کمبود ویتامینهای B
احساس خستگی و کمبود انرژی هم یکی از عمومیترین علائمی است که معمولا به کمبود ویتامینهای گروه B، به خصوص B۱ و B۶ نسبت داده میشود. اما دکتر شایسته به عنوان پزشک میگوید: «کمبود واقعی این ویتامینها میتواند علائم مختلفی ایجاد کند، اما خستگی و بیحالی از علائم بسیار غیراختصاصی هستند و علتهای متعددی دارند؛ از کمخوابی و استرس گرفته تا کمخونی، مشکلات تیروئید، بیماریها و رژیم غذایی نامناسب. بنابراین احساس کمبود انرژی بهتنهایی دلیل قابل اتکایی برای شروع مصرف ویتامینهای گروه B نیست. ضمن اینکه کمبود جداگانه B۶ در افراد سالم چندان شایع نیست.»
نظر شما