به گزارش همشهری آنلاین، یافتههای یک بررسی بوسیله پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان میدهد در سال ۲۰۲۱ حدود ۲۹ درصد از تمام مرگهای ناشی از سرطان در ایران با عوامل خطرساز (risk factors) شناختهشده ارتباط داشته است. این رقم معادل حدود ۱۶ هزار و ۸۹۳ مرگ است.
این مطالعه با استفاده از دادههای «مطالعه بار جهانی بیماریها ۲۰۲۱» وضعیت سرطانهای مرتبط با عوامل خطر را در ایران، از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۱، در سطح کشور و استانها بررسی کرده است.
افزایش چشمگیر تعداد مرگهای مرتبط با عوامل خطرساز
نتایج نشان میدهد تعداد مرگهای سرطانی قابل انتساب به عوامل خطرساز در طول این ۳۲ سال بهطور قابل توجهی افزایش یافته و نسبت به سال ۱۹۹۰ حدود ۱۹۲ درصد بیشتر شده است.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که افزایش تعداد مطلق مرگها لزوماً به معنای افزایش خطر سرطان برای هر فرد نیست؛ زیرا رشد و پیرشدن جمعیت نیز میتواند در افزایش تعداد کل موارد و مرگهای سرطان نقش داشته باشد. به همین دلیل، پژوهش از شاخصهای استانداردشده بر اساس سن نیز استفاده کرده است.
دخانیات همچنان در صدر عوامل خطرساز
در سطح کشور، سه عامل اصلی مرتبط با بار سرطان عبارت بودند از:
- مصرف دخانیات
- عوامل غذایی و رژیم غذایی نامناسب
- شاخص توده بدنی بالا یا چاقی
پس از این عوامل، قند خون ناشتا بالا و آلودگی هوا نیز از عوامل مهم در بار سرطان به شمار میرفتند.
در مردان، دخانیات یکی از مهمترین عوامل مرتبط با مرگ و ناتوانی ناشی از سرطان بود، در حالی که در زنان، عوامل غذایی و چاقی سهم برجستهتری داشتند.
چاقی و قند خون؛ تهدیدهای روبهرشد
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش، افزایش نقش عوامل خطر متابولیک در سرطان بود.
پژوهشگران دریافتند میزان بار سرطان قابل انتساب به شاخص توده بدنی بالا و قند خون ناشتا بالا، پس از استانداردسازی بر اساس سن، از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۱ تقریباً دو برابر شده است.
بر اساس نتایج مطالعه، نرخ DALY ــ شاخصی که مرگ زودرس و سالهای زندگی همراه با ناتوانی را با هم در نظر میگیرد ــ برای سرطانهای مرتبط با چاقی حدود ۱۰۱ درصد و برای سرطانهای مرتبط با قند خون بالای ناشتا حدود ۱۱۳ درصد افزایش داشته است.
این یافته نشان میدهد که در کنار مبارزه با دخانیات، پیشگیری از چاقی، کمتحرکی و اختلالات متابولیک باید جایگاه پررنگتری در سیاستهای پیشگیری از سرطان در ایران پیدا کند.
کدام سرطانها بیشترین بار مرتبط با عوامل خطر را داشتند؟
در سال ۲۰۲۱، بیشترین تعداد مرگ و بار بیماری قابل انتساب به عوامل خطرساز در میان سرطانها مربوط به بودند که شامل موارد زیر بود:
- سرطان نای، نایژه و ریه
- سرطان روده بزرگ و راستروده
- سرطان معده
در میان زنان نیز سرطان روده بزرگ و راستروده، سرطان پستان و سرطانهای ریه از مهمترین سرطانها از نظر بار مرتبط با عوامل خطرساز بودند.
از سوی دیگر، بیشترین افزایش در بار سرطان قابل انتساب به عوامل خطرساز در فاصله سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۱ در سرطان تخمدان، سرطان تیروئید و مولتیپل میلوما مشاهده شد.
تفاوت قابل توجه میان استانها
این مطالعه نشان داد بار سرطانهای مرتبط با عوامل خطرساز در سراسر ایران یکسان نیست. در سال ۲۰۲۱، استانهای اردبیل و گلستان از بالاترین میزان بار بیماری ناشی از سرطانهای مرتبط با عوامل خطرساز برخوردار بودند، در حالی که هرمزگان و کهگیلویه و بویراحمد در میان استانهایی قرار داشتند که میزان پایینتری داشتند.
همچنین در بررسی عوامل مختلف، تفاوتهای جغرافیایی قابل توجهی دیده شد؛ برای مثال، برخی استانها بار بیشتری از سرطانهای مرتبط با دخانیات، رژیم غذایی یا آلودگی هوا داشتند، در حالی که تهران از بالاترین میزان بار سرطان مرتبط با چاقی و قند خون بالا برخوردار بود.
مردان و سالمندان؛ بار بیشتر سرطانهای مرتبط با عوامل خطرساز
پژوهشگران گزارش کردند که در تمام سالهای بررسی، بار سرطانهای قابل انتساب به عوامل خطر در مردان بیشتر از زنان بوده است.
همچنین، با افزایش سن، میزان مرگ و ناتوانی ناشی از سرطانهای مرتبط با عوامل خطرساز افزایش پیدا میکرد. بالاترین نرخ مرگ در سال ۲۰۲۱ در افراد بالای ۸۰ سال و بالاترین میزان بار بیماری در گروههای سنی سالمند مشاهده شد.
پیام اصلی پژوهش چیست؟
به گفته پژوهشگران، اگرچه دخانیات و عوامل غذایی همچنان از مهمترین عوامل خطرساز سرطان در ایران هستند، اما رشد سریع نقش چاقی و اختلالات قند خون زنگ خطری جدی برای آینده است.
بسیاری از عوامل بررسیشده در این پژوهش، دستکم تا حدی قابل پیشگیری یا کنترل هستند. کاهش مصرف دخانیات، بهبود کیفیت رژیم غذایی، حفظ وزن سالم، افزایش فعالیت بدنی و کنترل قند خون میتواند نهتنها خطر بیماریهای قلبی و دیابت، بلکه بخشی از بار سرطان را نیز کاهش دهد.
نتایج این مطالعه همچنین نشان میدهد برنامههای پیشگیری از سرطان نباید در همه استانها به یک شکل اجرا شوند. تفاوت میان استانها در عوامل خطرساز، ضرورت طراحی برنامههای محلی و متناسب با شرایط جمعیتی، فرهنگی و سبک زندگی هر منطقه را برجسته میکند.
نظر شما