همشهری آنلاین - مریم شیرافکن: در شبکههای اجتماعی، کورتیزول گاهی مقصر تقریباً همهچیز معرفی میشود؛ از چربی شکمی و اضافهوزن گرفته تا بیخوابی، خستگی و حتی میل به شیرینی. اما آیا واقعاً بیشتر ما دچار «کورتیزول بالا» هستیم؟
بررسی جدیدی که هاروارد در ۱۸ اوت ۲۰۲۶ منتشر کرده، میگوید باید در این زمینه محتاطتر باشیم. اختلالات واقعی کورتیزول نادر هستند و بیشتر افرادی که از خستگی یا افزایش وزن شکایت دارند، لزوماً دچار اختلال کورتیزول نیستند.
کورتیزول چیست و چرا به آن نیاز داریم؟
کورتیزول هورمونی است که عمدتاً توسط غدد فوقکلیوی تولید میشود و نقش مهمی در پاسخ بدن به استرس، تنظیم قند خون، فشار خون و متابولیسم دارد.
بنابراین، کورتیزول «هورمون بد» نیست.
بدن ما در طول شبانهروز بهطور طبیعی سطح کورتیزول را تغییر میدهد و حتی استرس، فعالیت بدنی و شرایط مختلف میتوانند روی آن تأثیر بگذارند.
مشکل زمانی ایجاد میشود که بدن برای مدت طولانی مقدار غیرطبیعی و بیش از حدی از کورتیزول تولید کند.
پس چربی شکم یعنی کورتیزول بالا؟
نه لزوماً.
افزایش وزن، خستگی، مشکلات خواب، تغییرات خلقی و حتی فشار خون بالا میتوانند دلایل بسیار متنوعی داشته باشند. بسیاری از این علائم در افراد سالم هم دیده میشوند.
حتی انجمن غدد درونریز آمریکا تأکید میکند که بسیاری از علائم مرتبط با سندرم کوشینگ، مانند چاقی، افسردگی، دیابت، فشار خون بالا یا اختلالات قاعدگی، در جمعیت عمومی نیز شایعاند و بهتنهایی برای تشخیص کافی نیستند.
به همین دلیل، نمیتوان صرفاً با دیدن یک شکم برجسته یا احساس خستگی گفت: «کورتیزولت بالاست.»
چه زمانی باید به کورتیزول بالا شک کرد؟
یک بیماری واقعی مرتبط با افزایش طولانیمدت کورتیزول، سندرم کوشینگ است.
این بیماری میتواند با مجموعهای از علائم همراه باشد؛ از جمله افزایش وزن، بهویژه در قسمت بالایی بدن، گرد شدن صورت، ضعف و کاهش توده عضلانی، پوست نازک و مستعد کبودی، ترکهای پوستی بنفشرنگ، فشار خون بالا و افزایش قند خون.
البته داشتن یکی از این علائم به معنی ابتلا به کوشینگ نیست. پزشکان معمولاً زمانی به بررسی این بیماری فکر میکنند که علائم متعدد، غیرمعمول یا پیشرونده وجود داشته باشد.
آزمایش کورتیزول را خودسرانه انجام ندهید
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد با یک آزمایش تصادفی خون، نتیجه کورتیزول را میبیند و بر اساس آن نتیجهگیری میکند که «کورتیزولم بالاست».
اما تشخیص سندرم کوشینگ به این سادگی نیست.
انجمن غدد درونریز آمریکا آزمایشهایی مانند کورتیزول آزاد ادرار، کورتیزول بزاقی آخر شب و تست سرکوب دگزامتازون را برای ارزیابی اولیه در افراد مناسب توصیه میکند و انجام کورتیزول خون تصادفی را بهعنوان آزمایش تشخیصی اولیه توصیه نمیکند.
بنابراین، یک عدد در برگه آزمایش بهتنهایی نمیتواند توضیح دهد چرا خسته هستید یا چرا وزن اضافه کردهاید.
پس اگر مشکل از کورتیزول نیست، چه کار کنیم؟
به جای اینکه تمام مشکلات را به یک هورمون نسبت دهیم، بهتر است سراغ عوامل بنیادیتر برویم:
خواب کافی و منظم، فعالیت بدنی، تغذیه متعادل، مدیریت استرس و بررسی علل پزشکی احتمالی خستگی یا افزایش وزن.
استرس مزمن واقعاً میتواند روی رفتارهای غذایی و سلامت تأثیر بگذارد؛ اما این با داشتن یک بیماری هورمونی مشخص به نام «کورتیزول بالا» یکی نیست.
ورزش منظم نیز میتواند به کاهش استرس و بهبود سلامت روان کمک کند.
حرف آخر
کورتیزول دشمن بدن نیست؛ هورمونی ضروری است که باید در زمان و مقدار مناسب فعالیت کند.
اگر خستهاید، بد میخوابید یا در ناحیه شکم چربی اضافه کردهاید، قبل از اینکه نتیجه بگیرید «کورتیزولم بالاست»، دنبال علت واقعی باشید.
چون گاهی مشکل نه یک هورمون خاص، بلکه ترکیبی از کمخوابی، استرس، تغذیه، کمتحرکی یا یک مسئله پزشکی دیگر است.
و اگر علائم شما شدید، متعدد یا بهمرور در حال بدتر شدن است، تشخیص را به پزشک بسپارید؛ نه به تستهای خانگی و نسخههای ترند شبکههای اجتماعی.
منبع : Harvard Health
نظر شما