همشهری آنلاین - آرش نهاوندی: در ایام جنگ نه دارو کم آمد، نه خدمات درمانی متوقف شد. این نکته را متولیان نظام سلامت بارها تکرار کردهاند. اما شاید کمتر صحبتی درباره یک گروه از نقشآفرینان مهم این شرایط مطرح شده باشد. جامعهای که گاه با انتقادهایی چون دریافت زیرمیزی، کمبود وقت برای بیماران یا مشکلات نظام درمانی مواجه میشوند اما در روزهای بحران چهره دیگری از خود به نمایش گذاشتهاند؛ پزشکان و درمانگران متعهد، ایثارگر و مسئولیتپذیر.
برخی از این پزشکان و نیروهای درمانی حتی جان خود را در مسیر خدمت از دست دادند و نامشان در فهرست شهدای جنگ ثبت شده است. درباره نقش کادر درمان در روزهای جنگ، چالشهای پیشروی آنان و روایت پزشکانی که تا پای جان در کنار مردم ماندند، با دکتر رضا لاریپور، سخنگوی سازمان نظام پزشکی، گفتوگو کردهایم. بخشی از صحبتهای او که میهمان تلویزیون همشهری بود را در ادامه بخوانید.
مظلومترین پزشک شهید
در جریان دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، نزدیک به ۲۷ نفر از کادر بهداشت و درمان به درجه رفیع شهادت نائل شدند و تعدادی دیگر از همکاران ما نیز آسیب دیدند در میان شهدای کادر درمان، شاید یکی از تلخترین و مظلومانهترین روایتها به دکتر محمد محرابی مربوط باشد؛ پزشکی ۲۶ ساله که کمتر از یک سال از فارغالتحصیلی او میگذشت. او در ناو دنا، همراه با شمار زیادی از افراد دیگر، در فاصلهای حدود ۲ هزار کیلومتری از سواحل ایران و در مظلومانهترین شرایط به شهادت رسید. هیچ منطقی نمیتواند حمله به یک ناو آموزشی در حال بازگشت به کشور را که سفیر صلح بوده است، توجیه کند. این وقایع خون هر ایرانی و هر عضو جامعه پزشکی را به جوش میآورد.
شهادت در زندان اوین
زندانها بر اساس پروتکلهای بینالمللی جزو اماکن ایمن محسوب میشوند، اما در جنگ ۱۲ روزه زندان اوین هدف حمله قرار گرفت و شرایط دشواری در زندان ایجاد شد. یکی از پزشکان ما هم متخصص بیماریهای عفونی بودند، در درمانگاه زندان حضور داشت و حتی پس از موج نخست حملات محل خدمت خود را ترک نکردند. او تا آخرین لحظه به زندانیان و افراد حاضر در مجموعه خدمترسانی کردند و در همان محل به شهادت رسید.
نیروهای پشتیبان میدان نبرد
هر زمان که جنگی در هر نقطهای از دنیا رخ میدهد، گروهی در خط مقدم حضور دارند که به آن لبه جلویی منطقه نبرد (لجمه) گفته میشود. وظیفه این نیروها دفاع، حمله، تک و پاتک و سایر عملیات نظامی است. پشت سر آنها گروههای پشتیبانی قرار دارند که مهمترین وظیفهشان حفظ توان جسمی و روحی نیروهای رزمنده است. در همه جنگها، پزشکان، پیراپزشکان و سایر فعالان حوزه بهداشت و درمان از مهمترین ارکان این پشتیبانی محسوب میشوند. رزمندهای هم که به خط مقدم میرود، اطمینان دارد که در پشت جبهه بیمارستانهای صحرایی، ثابت و سیار و گروههای درمانی حضور دارند و در صورت آسیبدیدگی، او را درمان خواهند کرد. بدون وجود این پشتوانه درمانی، حضور در میدان جنگ از نظر روحی و روانی بسیار دشوارتر خواهد بود.
تجربه هشت سال دفاع مقدس
مصداق تلاش گسترده مجموعه بهداشت و درمان کشور را در جنگ هشتساله ایران داشتیم که با وجود طولانی و فرسایشی بودن جنگ، هیچ اپیدمی گستردهای در کشور شکل نگرفت. در آن شرایط، احتمال بروز مشکلات متعدد در تأمین آب سالم، غذا و سایر نیازهای اساسی مردم وجود داشت اما به واسطه تلاش همه نیروهای بهداشتی و درمانی، سلامت مردم در طول جنگ حفظ شد. در حالی که کمتر از این افراد تقدیر میشود. در یک سال گذشته نیز با وجود تمام مشکلات، کادر درمان هرگز فراموش نکردند که در شرایط جنگی باید یاور و همراه مردم و رزمندگان باشند.
حمله به بیمارستان محکوم است
در جنگ رمضان (۴۰ روزه) چند بیمارستان در تهران و سایر شهرها مورد اصابت قرار گرفتند. در تاریخ جنگها همواره از اصول جوانمردانهای سخن گفته شده؛ اینکه مناطق مسکونی، مدارس و مراکز غیرنظامی از حملات مصون میمانند. اما در نخستین روزهای این جنگ، مدرسهای در شهر میناب که از مناطق کمتر برخوردار کشور است، هدف حمله قرار گرفت؛ مدرسهای که دانشآموزان دبستانی در آن حضور داشتند. بیمارستانها هم باید از هرگونه حمله مصون باشند، زیرا تمامی افرادی که در آن حضور دارند، بیماران و افراد نیازمند درمان هستند. هیچکس برای شادی و تفریح به بیمارستان مراجعه نمیکند. بنابراین هرگونه حمله به مراکز درمانی محکوم و غیرقابل توجیه است. با این حال، در جنگ اخیر چندین حمله به بیمارستانها با بهانههای واهی صورت گرفت.
حفظ سرمایه انسانی نظام سلامت
درباره کادر درمان باید به فرسودگی ناشی از بحرانهای متعددی که پشت سر گذاشتهاند توجه کرد. این در حالی است که سالهاست درباره فرسایش جسمی و روانی جامعه پزشکی سخن گفته میشود، اما میان طرح این موضوع و رسیدن به راهحلهای عملی فاصله زیادی وجود دارد. در همه دنیا، دو حوزه امنیت و سلامت از مهمترین ارکان هر کشور محسوب میشوند و دولتها سرمایهگذاری گستردهای برای حفظ و تقویت آنها انجام میدهند. حوزه سلامت نیز در سراسر جهان حوزهای پرهزینه اما حیاتی است. ایران از نظر ارائه خدمات درمانی باکیفیت و در عین حال ارزان، در جایگاه قابل توجهی قرار دارد. یکی از مهمترین دستاوردهای نظام سلامت کشور، دستیابی به خوداتکایی در بسیاری از خدمات درمانی است. امروز تقریباً هیچ عمل جراحی یا خدمت درمانی وجود ندارد که به دلیل نبود دانش فنی، بیماران ایرانی مجبور به مراجعه به خارج از کشور باشند. در سالهای ابتدایی پس از انقلاب، پزشکان خارجی از کشورهایی مانند هند و بنگلادش در ایران فعالیت میکردند، اما امروز نهتنها به آن نیروها نیازی نیست، بلکه پزشکان ایرانی در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان سفیران سلامت فعالیت میکنند. این دستاورد ارزشمند باید حفظ شود. جامعه پزشکی نیز همانند سایر اقشار جامعه از آسیبهای جنگ و بحران مصون نبوده است. با این حال، پزشکان تلاش کردند مطبها و مراکز درمانی فعال بمانند و مردم در سختترین شرایط با مشکل دسترسی به خدمات درمانی مواجه نشوند.
حضور در موکبهای درمانی
پزشکان ایرانی دهههاست بخشی از زمان، توان و درآمد خود را به فعالیتهای خیریه اختصاص میدهند. بسیاری از پزشکان هر ماه هزینه درمان تعدادی از بیماران خود را به طور کامل میبخشند. گروههای جهادی پزشکی هم سالهاست در مناطق محروم کشور در حوزههای مختلف از جمله جراحی، دندانپزشکی، کنترل بیماریهای غیرواگیر مانند دیابت و فشار خون و سایر خدمات درمانی فعالیت میکنند. بسیاری از این خدمات با هزینه شخصی پزشکان ارائه میشود. در هفتههای اخیر سازمان نظام پزشکی، سازمان نظام پرستاری، سازمان نظام روانشناسی، بسیج جامعه پزشکی و گروههای مختلف درمانی در موکبهای سلامت همزمان با تجمعات خیابانی حضور یافتهاند. این افراد علاوه بر ایفای نقش حرفهای خود، برای حمایت از مردم و حفظ روحیه اجتماعی در کنار هموطنان حضور پیدا کردهاند. در این موکبها پزشکان متخصص اطفال، زنان، جراحی و سایر رشتهها به ارائه خدمات درمانی رایگان میپردازند.
بیشتر بخوانید:
نظر شما