به گزارش همشهری آنلاین، انستیتو پاستور در طول جنگ تحمیلی سوم، ۳ بار مورد حمله قرار گرفت و سومین حمله خسارت قابل توجهی به آن زد. خسارت جانی رخ نداد اما آسیب به سازه و تجهیزات زیاد است. البته که فعالیت این مرکز در سایر شعب همچنان پابرجاست و خط تولیدش به ویژه درباره واکسنها متوقف نشده، هر چند اتفاق تلخ از بین رفتن یکی از قدیمیترین مراکز علمی – پزشکی ایران است که مشابه آن در خاورمیانه وجود ندارد. احسان مصطفوی، رئیس انستیتوپاستور ایران در برنامه تلویزیونی همشهری درباره این اتفاق و حواشی آن به نکات مهمی اشاره کرده که بخشی از آن را در ادامه میخوانید. او امیدوارانه میگوید: «با وجود تمام خسارتها انستیتو پاستور همچنان زنده است، نیروی انسانی پابرجاست و تمام فرآیندها هم از دانش بومی کسب شده است.» این گفتگو را میتوانید در تلویزیون اینترنتی همشهری (در این لینک) مشاهده کنید. [تندرستی؛ روایت یک حمله؛ انستیتوپاستور ادامه دارد]
میزان خسارتها
مصطفوی درباره برآوردها از میزان خسارتها وارد شده به این مرکز هم توضیح میدهد: قسمت اعظم آسیبها به تجهیزات وارد شده و دغدغههایی در این باره مطرح است، از جمله تامین نقدینگی. اما یک نگرانی مهم این که بسیاری از این تجهیزات طی دههها تامین شده بودند و باید تلاش مجددی برای تامین آنها داشته باشیم. در حال حاضر هم برآورد دقیقی از میزان خسارتها نداریم. برخی تجهیزات به طور کامل از بین رفته و برخی دیگر یا آسیب جزئی دارند یا اصلا دچار خسارت نشدهاند. باید راهاندازی شوند و بررسی دقیق داشته باشیم که آیا کارایی لازم را دارند یا خیر؟
خوشبین به تامین بودجه
رئیس انستیتو پاستور درباره بودجه مورد برای بازسازی موسسه و تجهیزات هم میگوید: بر اساس برآوردهای اولیه بیش از هزاران میلیارد تومان آسیب به مجموعه انستیتو پاستور وارد شده و تجهیزات هم میلیونها دلار خسارت دیدهاند. البته خوشبین هستیم که با تامین بودجه از دولت، کمک خیرین داخل و خارج از کشور و حتی مردم بتوانیم این خسارتها را جبران کنیم. انستیتو پاستور در حال انجام خدماتی است که در طول سدهها به دلیل اهمیتشان استمرار داشتهاند.
حمله به سلامت مردم
مصطفوی درباره اهداف دشمن از حملات به مراکز علمی و دانشگاهی عنوان میکند: شاید هر چه در این باره بگوییم بر اساس ذهنیت و برداشت خودمان باشد. اما اصل موضوع را باید بپذیریم که انستیتو پاستور، مجموعهای است که به شکلی امنیت سلامت مردم را تامین میکند. اگر بپذیریم که خروجی این حملات، هدف قرار دادن و آسیب رساندن به مراکزی است که در جهت ارتقای سلامت فعالیت میکنند، کاهش فعالیت این موسسه و مراکز مشابه آن یک آسیب جدی به مردم خواهد بود.
او ادامه میدهد: مجموعه محصولاتی که در پاستور تولید میشوند و به طور خاص واکسن، از نوع محصولات مورد استفاده همه افراد در ایران و خارج از کشور است. دو واکسن بثژ یا هپاتیت تولید انستیتو پاستور در بدو تولید به همه ایرانیها تزریق شده است. بنابراین اگر هدف کاهش تابآوری مردم و ایجاد اضطراب و نگرانی در آنها بوده و همچنین کاهش سطح فعالیت این موسسه دشمن میتوانسته این موارد را هدفگذاری کرده باشد.
نقش مهم در دوران کرونا
انستیتوپاستور تنها یک موسسه تولیدکننده واکسن نیست. نکتهای که مصطفوی به آن تاکید و عنوان میکند: ملموسترین تاثیر این مجموعه برای مردم همان واکسن که در برنامه واکسیناسیون کشوری برای همه تزریق میشود. اما انواع سرمهای تزریقی هم از سوی پاستور تولید و در بیمارستانها استفاده میشوند. بسیاری از کیتهای تشخیصی و آنتیژنهایی که در تشخیص استفاده میشود هم از جمله تولیدات پاستور است. انواع حیوانات آزمایشگاهی هم تولید میشود و علاوه بر اینها بیش از ۴۰ محصول در مجموعه انستیتو پاستور تولید میشود که مورد استفاده مردم هستند.
او به نقش پاستور در حوزه تشخیص هم اشاره میکند و میگوید: نزدیکترین مثال از این نقش مهم به دوران کرونا برمیگردد. انستیتو پاستور به همراه آزمایشگاه متناظر در مجموعه وزارت بهداشت مسئول راه اندازی شبکه تشخیص مولکولی کرونا شد و بیش از ۵۰۰ آزمایشگاه دولتی و خصوصی ذیل این شبکه آزمایشگاهی تشخیص کرونا در یک بازه زمانی خیلی کوتاه در کشور تشکیل شد. ما ۱۳ آزمایشگاه مرجع کشوری، ۳ آزمایشگاه همکار مرجع و ۸ آزمایشگاه بهداشتی فعال در حوزه بیماریهای واگیر داریم.
مصطفوی درباره اینکه آیا حمله به پاستور آسیبی به این شبکه ایجاد کرده، میگوید: بسیاری از تجهیزات آسیبدیده، تشخیصی هستند و دچار خسارت شدهاند. اما خدمات تشخیصی همچنان ادامه دارد اما نه به قوت گذشته. اتفاقی هم طی روزهای اخیر رخ داده کاهش ارسال و ارجاع نمونه است و اگر بخواهیم شرایط کنونی را به شرایط معمول برگردانیم باید تمهیداتی اندیشیده شود.
نقش بینالمللی
از شبکه ۳۳ عضوی انستیتوپاستور در جهان، خاورمیانه یک انستیتو پاستور دارد که آن هم متعلق به ایران است که نقشی فرامرزی برای آن قائل هستند. این مرکز نقش بینالمللی با توجه به صادرات واکسن، تشخیص زودهنگام و کنترل بیماریها و حتی در صورت نیاز اجرای برنامههای آموزشی برای کشورهای منطقه دارد. آسیب به انستیتوپاستور ایران قطعا میتواند این نقش بینالمللی را تحت تاثیر قرار دهد.
هیچ کاربرد نظامی وجود نداشته است
یک باور غلط در دوران جنگ بین برخی شکل گرفته بود که آمریکا و اسرائیل، مراکز علمی – تحقیقاتی مرتبط با مراکز نظامی را مورد هدف قرار میدهد و پاستور هم جزو آنها بوده است. نکتهای که مصطفوی آن را به شدت رد میکند و میگوید: «این را باید درباره دشمنی گفت که به اخلاقیات پایبند است. دشمنی که در اغلب قریب به اتفاق حملاتش نه چارچوب اصول اخلاقی و نه منطقهای پذیرفته شده را رعایت نمیکند شامل این موارد نمیشود. مسلم است که با این نگاه حمله به مجموعه انستیتو پاستور و سایر مجموعههای مشابه میتواند توجیه پیدا کند. مسلم است که مجموعه ما هیچ ارتباط و تعاملی با بخش نظامی ندارد. آن هم در حالی که توانمندی و پیشرفت مجموعههای نظامی ما بر هیچ کسی پوشیده نیست. آنها با این ظرفیت اگر بخواهند در حوزههای بیولوژیک و زیستی فعالیت کنند، قطعا به شکل مستقل محقق میشود.»
خط تولید برقرار است اما...
یکی از نگرانیهای مهم پس از تخریب انستیتوپاستور، ایجاد کمبود در محصولات این مرکز علمی به ویژه واکسنها بود، اما مصطفوی در این باره به یک نکته مهم اشاره میکند: «سایر شعب ما که تولید هم را جزو آنهاست، در تهران و دو شهرستان دیگر در شمال و غرب کشور همچنان پابرجا هستند و فعالیتشان ادامه دارد. اما نکته مهم این است که قسمتی از بخش تحقیق و توسعه انستیتو دچار آسیب جدی شده و در صورتی که بازگشت به چرخه فعالیت در این بخش زمانبر شود، در طولانیمدت بخش تولید را تحت تاثیر قرار میدهد. البته اکنون هیچ محدودیت و کمبودی در خط تولید چه درباره واکسن و چه محصولات نداریم.
این مسئول درباره وعدههایی که پیشتر درباره تولید دو واکسن مهم در داخل کشور داده بود و این که همچنان این روند و وعده به قوت خود باقیست، هم توضیح میدهد: «یکی از واکسنها پنوموکوک برای کودکان بود که به شکل مشترک با کشور کوبا در حال انجام آن هستیم. دومین واکسن هم هاری انسانی است که برنامه تحقیق و توسعه آن به شکل مستقل در انستیتو در حال انجام است. این برنامهها آسیب ندیده و تلاش میکنیم طبق زمانبندی عرضه شوند.»
آسیب جدیِ نبود مراکزی مثل پاستور
دو فعالیت اصلی انستیتو تشخیص و تولید است، اما به گفته مصطفوی، پاستور و موسسات نظیر آن به عنوان مراکز فعال در بهداشت عمومی شناخته میشوند و زمانی که نباشند، درک بهتری از فقدانش رخ میدهد. او تاکید میکند: اگر دسترسی به هر کدام از واکسنهایی که در این مجموعه و سایر مراکز مشابه تولید میشود، قطع شود میتوان آسیب جدی آن را دید. از جمله این که مجبور خواهیم بود هزینههای بسیار بالاتری برای واردات پرداخت کنیم. اگر با اپیدمی هم مواجه شدیم نبود چنین موسساتی باعث اختلال در سرعت تشخیص میشود و نمیتوان به موقع از بروز آسیبها پیشگیری کرد.
حمایت اعضای شبکه جهانی
انستیتوپاستور جزو شبکه جهانی است که ۳۳ عضو دارد و مصطفوی درباره این که پس از حمله به این مرکز آیا اعلام حمایت از سوی این مراکز رخ داده، بیان میکند: ارتباط و تعاملات ما با اعضا از طریق شبکه پاستور انجام میشود. شبکه از همان ابتدا پیگیر این موضوع بود و بیانیه هم صادر کرد. هماهنگیهای لازم هم از همین طریق انجام خواهد شد. آنها درخواست کردهاند که ما نیازهای خودمان را اعلام کنیم که در حال انجام است. اگر شرایط اجازه دهد، میتوان پیشبینی کرد که بخشی از نیازهای ما در حوزه خاص مثل تجهیزات را میتوانیم از کانالهای بینالمللی تامین کنیم. من بسیار خوشبین هستم که هم از ظرفیت داخلی و هم بینالمللی به شکل مناسب برای تبدیل این تهدید به قوت استفاده کنیم و دسترسی به تجهیزاتی که در گذشته مشکلاتی داشته فراهم شود.
فرآیند بازسازی آغاز شده است
از هفته گذشته مسیر بازسازی انستیتو با آواربرداری آغاز شده است و مصطفوی درباره فرآیند آن بیان میکند: پاکسازی و ایمنسازی بخشهایی که کمتر آسیب دیدهاند هم شروع شده است. البته جدیتر شدن این فرآیند در برخی بخشها نیازمند تامین منابع مالی است که امیدواریم با پیگیریها به سرعت محقق شود. فعالیتهای آموزشی هم به صورت مجازی برای دانشجویان از سرگرفته شده است.
به گفته این مسئول، موسسه در همان فضا بازسازی خواهد شد اما درسآموخته این است که چه درباره انستیتوپاستور و چه سایر مراکز مشابه پراکندگی خدمات وجود داشته باشد. این مساله به شکل جدیتر در پاستور دنبال خواهیم شد که برخی خدمات و ساختارها در سایر شعب فعالتر شوند و آسیبپذیری کمتری با بروز چنین بحرانهایی وجود داشته باشد.
حمله به علم و میراث
تخریب انستیتوپاستور در جنگ ۴۰ روزه بازتابهای زیادی داشت و مصطفوی معتقد است به جز آسیب به علمی – تحقیقاتی این آسیب باید ابعاد تاریخی و فرهنگی آن هم توجه شود: قدیمیترین موسسه پزشکی کشور و اولین موسسه تولید دارو به شیوه مدرن در کشور آسیب دیده است. یعنی هم تاریخ پزشکی کشور مورد هدف قرار گرفته و هم قسمتی از فرهنگ و میراث. در سطح داخلی از رئیس جمهور گرفته تا وزیر بهداشت، روسای مختلف کمیسیونهای مجلس، رئیس سازمان نظام پزشکی، معاون علمی ریاست جمهوری و... این حملات را محکوم کردند و تاکید کردند که پاستور با قدرت فعالیت خود را در آینده ادامه دهد. در بعد بینالملل هم بیانیههایی از سوی دبیرکل سازمان بهداشت جهانی و دبیرکل سازمان بهداشت جهانی در منطقه خاورمیانه شرقی خانم دکتر حنانه بلخی، رئیس شبکه جهانی پاستور و... صادر شد.
بهتر از قبل خواهیم ساخت
مصطفوی در پایان از بازخوردهای مثبت مردمی پس از تخریب این موسسه میگوید، این که خیلیها مایل به مشارکت در بحث بازسازی انستیتو حتی به میزان کم هستند: آنها به من میگفتند که خودشان و نسلهای پیشین آنها از خدمات این موسسه استفاده کردهاند و حالا این مسئولیت اجتماعی را برعهده دارند که حداقل کمکی در این باره داشته باشند. این مساله را از سوی ایرانیان خارج از کشور هم شاهد بودیم. حس خوب و ارزشمندی از این تعاملات داشتیم و امیدواریم لایق همدلیها باشیم و بتوانیم انستیتو پاستور را نه فقط بازسازی که بهتر از قبل بسازیم.
بیشتر بخوانید:
نظر شما