همشهری آنلاین - یکتا فراهانی: آیا تابهحال به این فکر کردهاید که در سر یک میمون چه میگذرد؟ دانشمندان بهتازگی متوجه شدهاند بونوبوها میتوانند وجود چیزی را تصور کنند که اصلاً وجود خارجی ندارد. این کشف، تمام تصورات ما را از تکامل مغز به چالش کشیده است.
مهمانی چای
دنیای علم بار دیگر در بهت و حیرت فرورفت. درحالیکه تصور میشد توانایی «تظاهرکردن» و داشتن «دوست خیالی» قلهای است که فقط انسان به آن دستیافته، حالا یک بونوبوی باهوش به نام «کانزی» ثابت کرده که ما در این مسیر تنها نیستیم. در یک آزمایش منحصربهفرد که به «مهمانی چای» شهرت یافته، دانشمندان دریچهای بهسوی ذهن پیچیده این موجودات باز کردهاند.
بیشتر بخوانید :
تماشای جهان از چشم یک بونوبو
همه چیز از یک میز کوچک و چند فنجان خالی شروع شد. در این آزمایش که نتایج آن در فوریه ۲۰۲۶ در نشریه معتبر Science منتشر شده، محققان تصمیم گرفتند بازی «تظاهر» را با کانزی، بونوبوی مشهوری که زبان انگلیسی را تا حد زیادی متوجه میشد، امتحان کنند. دانشمند در مقابل چشمان کنجکاو کانزی، شروع به ریختن یک آبمیوه «خیالی» از یک پارچ خالی به درون فنجانها کرد. سوال اصلی این بود: آیا کانزی میفهمد که این یک بازی است یا فقط به فنجانهای خالی نگاه میکند؟
وقتی ذهن از واقعیت سبقت میگیرد!
کریستوفر کروپنی، دانشمند علومشناختی در دانشگاه جانز هاپکینز، میگوید: «ما همیشه فکر میکردیم این ویژگی مخصوص گونه ماست.» اما کانزی همه را غافلگیر کرد. وقتی از او پرسیده شد: «آبمیوه کجاست؟»، او با دقت خیرهکنندهای به فنجانی اشاره کرد که آبمیوه خیالی در آن ریخته شده بود. او حتی زمانی که بین یک فنجان حاوی آبمیوه واقعی و یک فنجان با محتوای خیالی حق انتخاب داشت، با هوشیاری کامل تفاوت این دو را درک میکرد. این یعنی بونوبوها میتوانند همزمان دو دنیای متفاوت را در ذهنشان مدیریت کنند: دنیای واقعی و دنیای آنچه میتوانست باشد.
سفری به ۷ میلیون سال پیش
چرا این موضوع برای ما مهم است؟ بونوبوها و انسانها حدود ۷ میلیون سال پیش از یک خانواده جدا شدند. پیداشدن ردپای تخیل در ذهن این موجودات به این معناست که توانایی رویاپردازی، میراثی است که از اجداد بسیار دورمان به ما رسیده است.
مارتین سوربک، متخصص نخستینسانان در دانشگاه هاروارد، معتقد است انسانها از آسمان نیفتادهاند؛ هر رفتاری که امروز داریم، نسخهای ابتداییتر در خویشاوندان نزدیکمان دارد.
ما تنها رؤیاپردازان زمین نیستیم
تحقیقات اخیر بر روی «کانزی» و دوستانش، تیرخلاصی بود به غرور بیجای انسانی که خود را تنها موجود صاحب تخیل میدانست. اکنون میدانیم که توانایی تظاهر و بازی با مفاهیم انتزاعی، ابزاری قدرتمند برای تکامل بوده است. تماشای یک بونوبو که در یک مهمانی چای خیالی شرکت میکند، نهتنها جذاب و بامزه است، بلکه هشداری است برای ما که با احترام بیشتری به این «ساکنان هوشمند» زمین نگاه کنیم. شاید روزی بفهمیم که آنها هم درباره ما، داستانهای خیالی خودشان را دارند.
نظر شما