مقاله با استناد به مطالعات مبتنی بر پرسشنامه BREAST‑Q نشان میدهد انتخاب آگاهانه نوع جراحی میتواند رضایت از ظاهر سینه و سلامت روان را بهطور معنیداری افزایش دهد. نقش تیم چندتخصصی، مشاوره قبل از عمل و توجه به شاخصهایی مثل BMI، بیماریهای زمینهای و آمادگی روانی نیز بهعنوان ستونهای اصلی یک تصمیم ایمن و مسئولانه بررسی شده است.
چرا دانستن تفاوت جراحی زیبایی، درمانی و بازسازی سینه میتواند کیفیت زندگی و رضایت بیماران را تغییر دهد؟
در سالهای اخیر، هم آمار جراحیهای زیبایی سینه افزایش یافته و هم شمار زنانی که بعد از درمان سرطان به فکر بازسازی پستان میافتند. با این حال، خیلی از بیماران هنوز تفاوت بین جراحی صرفاً زیبایی، جراحی درمانی برای کاهش درد و مشکلات عملکردی، و بازسازی بعد از سرطان را بهدرستی نمیشناسند.
پژوهشهایی که با ابزار استاندارد BREAST‑Q کیفیت زندگی بعد از جراحی سینه را سنجیدهاند، نشان میدهد انتخاب آگاهانه بین این سه رویکرد میتواند رضایت از ظاهر سینه و وضعیت روانی را بهطور معنیداری افزایش دهد. در این گزارش، دکتر رقیه جلیلی، فلوشیپ تخصصی جراحی پستان، از تفاوت این سه نوع جراحی و نقش مشاوره چندتخصصی در تصمیمگیری درست میگوید.
۱. جراحی زیبایی: وقتی هدف فقط فرم است
در جراحی های زیبایی سینه، فرد از نظر پزشکی مشکل خاصی ندارد و درخواست او بیشتر برای تناسب اندام و اصلاح فرم است؛ مثل بزرگ کردن سینه با پروتز، لیفت برای درمان افتادگی، یا کوچک کردن سینه صرفاً به دلایل زیبایی.
پزشکان تأکید می کنند در این نوع جراحی، مهم ترین چیز «انتظار واقع بینانه» و آگاهی از اسکار، دوره نقاهت و احتمال نیاز به جراحی های تکمیلی در سال های بعد است.
۲. جراحی درمانی: وقتی سینه به سلامت بدن فشار می آورد
در جراحی درمانی، ظاهر مهم است اما اولویت با حل مشکل طبی است؛ مثلاً کاهش حجم سینه در زنانی که به خاطر بزرگی، دچار درد شدید گردن و کمر، مشکلات پوستی مزمن زیر سینه یا محدودیت فعالیت روزانه شده اند. در این گروه، بسیاری از گایدلاین ها جراحی را نوعی «درمان» می دانند و بر اهمیت ارزیابی دقیق ارتوپدی و درد تأکید می کنند.
نمونه دیگر، اصلاح ناهنجاری های مادرزادی یا جراحی های محافظه کارانه سرطان است که در آن تلاش می شود ضمن خارج کردن تومور، فرم سینه تا حد امکان حفظ شود.
۳. بازسازی سینه بعد از سرطان: بازگرداندن تعادل بعد از یک بحران
بازسازی سینه بعد از ماستکتومی، امروزه در بسیاری از گایدلاین های انکولوژی، بخشی از روند درمان سرطان محسوب می شود نه یک «ترفند زیبایی» اختیاری. مرورهای سیستماتیک و متا آنالیزهایی که با BREAST‑Q انجام شده نشان می دهد بازسازی، امتیاز «رضایت از سینه»، «سلامت روان» و «کیفیت زندگی» را به شکل قابل توجهی بالا می برد.
به گفته دکتر رقیه جلیلی، مطالعاتی که با پرسشنامه استاندارد BREAST‑Q کیفیت زندگی بعد از جراحی پستان را بررسی کرده اند، نشان می دهد زنانی که بعد از ماستکتومی بازسازی سینه انجام می دهند، به طور معناداری از ظاهر سینه و وضعیت روحی خود راضی ترند، حتی اگر مسیر درمانشان سخت و طولانی بوده باشد.
در بین روش ها، بازسازی با بافت خودی مثل فلپ DIEP در مطالعات طولانی مدت امتیازهای بالاتری در رضایت ظاهری و به ویژه بعد از ۵ سال گزارش کرده، هرچند جراحی سنگین تر و دوره نقاهت طولانی تری دارد.
چطور بفهمیم جراحی ما زیبایی است یا درمانی / بازسازی؟
پزشکان سه سؤال کلیدی برای تمایز این سه دسته مطرح می کنند:
- آیا مشکل من بیشتر «درد، محدودیت و بیماری» است یا «عدم رضایت از ظاهر»؟
- آیا پای سرطان سینه یا ریسک بالای آن در میان است؟
- آیا تغییری که می خواهم، بدون جراحی هم با فیزیوتراپی، کاهش وزن یا درمان دارویی بهبود می یابد؟
مطالعات مقایسه ای بین ماستکتومی، جراحی حفظ سینه و بازسازی نشان می دهد زمانی که بیمار قبل از جراحی با یک ابزار تصمیم یار (Decision Aid) و مشاوره چندتخصصی راهنمایی می شود، رضایت طولانی مدت و حس کنترل داشتن بر تصمیم به طور معناداری بالاتر است.
دکتر رقیه جلیلی: «در کلینیک هر روز بیمارانی را می بینیم که جراحی سینه را فقط با “زیبایی” یکی می دانند، در حالی که در راهنماهای علمی سه رویکرد جدا داریم: جراحی صرفاً زیبایی، جراحی درمانی برای کاهش درد و مشکلات عملکردی، و بازسازی بعد از سرطان. اگر بیمار نداند در کدام دسته قرار می گیرد، احتمال نارضایتی و تصمیم عجولانه بالا می رود.»
آمار چه می گوید؟ چند عدد ساده برای تصمیم آگاهانه
- متاآنالیزی که بر اساس پرسشنامه BREAST‑Q انجام شده، نشان داده زنانی که بعد از ماستکتومی بازسازی انجام داده اند، در حیطه «رضایت از سینه» و «سلامت روان» امتیازهای بالاتری نسبت به زنانی داشته اند که بازسازی نکرده اند.
- در یک مطالعه طولانی مدت، هر دو گروه بازسازی با پروتز و DIEP نسبت به ماستکتومی تنها، کیفیت زندگی بالاتری داشتند، اما DIEP در پیگیری ۵ ساله بهترین امتیازها را گرفت.
- راهنماهای «آنکوپلاستیک و بازسازی سینه» پیشنهاد می کنند که نرخ عوارض منجر به از دست رفتن ایمپلنت باید زیر ۵ درصد باشد و بر پایش سیستماتیک عوارض، عفونت و رضایت بیمار تأکید می کنند.
چنین آمارهایی به خواننده نشان می دهد که پشت توصیه ها، پژوهش و استاندارد وجود دارد، نه صرفاً تجربه فردی.
نقش تیم چندتخصصی و مشاوره قبل از عمل
کنسرسیوم های بین المللی و گایدلاین های آنکوپلاستیک توصیه می کنند که تصمیم درباره زمان (فوری یا تأخیری) و روش بازسازی، در یک تیم چندتخصصی شامل جراح سینه، جراح پلاستیک/ترمیمی، انکولوژیست و در صورت امکان روان شناس گرفته شود.
پژوهش های جدید روی پیامدهای گزارش شده توسط خود بیمار (Patient‑Reported Outcomes) نشان می دهد هرچه اطلاعات قبل از عمل شفاف تر و واقع بینانه تر باشد، نمره رضایت و کیفیت زندگی بعد از عمل بالاتر است؛ حتی اگر عارضه ای رخ دهد.
دکتر رقیه جلیلی: «کنسرسیوم های آنکوپلاستیک و راهنماهای بین المللی تأکید می کنند که درباره زمان و روش بازسازی سینه، تصمیم نباید یک نفره گرفته شود؛ بهترین نتایج، زمانی به دست می آید که جراح سینه، جراح ترمیمی، انکولوژیست و خود بیمار کنار هم بنشینند و با اطلاعات شفاف، مسیر درمان را انتخاب کنند.»
چه کسانی باید بیشتر احتیاط کنند؟
مطالعات روی بازسازی با فلپ DIEP و سایر روش ها نشان می دهد شاخص توده بدنی (BMI) بالا، دیابت کنترل نشده، فشار خون بالا و مصرف سیگار، با رضایت پایین تر و عوارض بیشتر همراه است. به همین دلیل، راهنماهای بالینی پیشنهاد می کنند:
- قبل از جراحی بازسازی سنگین، کاهش وزن و کنترل بیماری های زمینه ای جدی گرفته شود.
- در برخی بیماران پرخطر، جراحی ساده تر یا تأخیری ترجیح داده شود.
این نگاه، پیام مهمی درباره «اول ایمنی، بعد زیبایی» منتقل می کند.
جمعبندی: تصمیم آگاهانه، نه تصمیم عجولانه
آنچه از مجموع راهنماها و مطالعات بر می آید این است که انتخاب بین جراحی زیبایی، درمانی و بازسازی سینه باید با تکیه بر سه ستون انجام شود:
- اطلاعات شفاف و قابل فهم درباره روش ها، مزایا، محدودیت ها و عوارض.
- ارزیابی دقیق پزشکی بر اساس وضعیت عمومی سلامت، مرحله بیماری (در صورت وجود سرطان) و اهداف درمانی.
- توجه به کیفیت زندگی و سلامت روان نه فقط ظاهر در آینه.
زنی که بداند جراحی اش در کدام دسته قرار می گیرد، چه شواهد علمی از آن حمایت می کند و چه انتظاری باید از نتیجه داشته باشد، در اغلب مطالعات، رضایت و کیفیت زندگی بهتری را گزارش کرده است.
نظر شما