همشهری‌آنلاین: شصت و چهارمین شماره فصلنامه موسیقایی ماهور با مطالبی متنوع بر پیشخوان مطبوعات و کتابفروشی‌ها قرار گرفت.

نشریه ماهور ۶۴

 به گزارش همشهری‌آنلاین محتوای مقاله‏‌ی اولِ این شماره، استثنائاً، از محورهای موضوعىِ معمولِ فصلنامه که بر موسیقی‏‌ها و فرهنگ‏‌های موسیقایىِ هم‏‌خانواده با موسیقی ایرانی متمرکز است فاصله دارد.

این مقاله، با عنوانِ «ساختار زمانی در موسیقی آفریقای مرکزی: دوره‏‌مندی، وزن، ریتم و چندریتمی»، برای شماره‏ی ۶۳، یعنی دومین شماره‏‌ی ویژه‏‌ی ریتم، در نظر گرفته شده بود، اما متأسفانه محل مناسبی در آن شماره نیافت و دست اندرکاران فصلنامه با توجه به اهمیت این مقاله و محدودیت فضای نشریه شماره قبل آن را در این شماره عرضه کرده‌اند.

 مؤلفِ آن، سیمها اَرُم، محققی است که کمتر مطلبی درباره‏‌ی مفهومِ بنیادىِ ریتم به آثارِ او، از جمله همین مقاله‏‌ی مهم، ارجاع نمی‏‌دهد. اَرُم در این مقاله، با بررسىِ همه‏‌جانبه‏‌ی ریتم‏‌های آفریقای مرکزی، برخی از مفاهیمِ کلیدىِ مربوط به مبحثِ ریتم و وزن را از نو تعریف می‏‌کند و با کشفِ ویژگی‏‌های ریتم‏‌های آفریقایی ــ به‏‌ویژه خصوصیتِ جالبی که او آن را «فردیتِ ریتمیک» می‏‌نامد ــ زمینه‏‌های تازه‌‏ای برای تعمق بر این مفهومِ پیچیده‏‌ی موسیقایی فراهم می‏‌کند.

در مقاله‏‌ی بعدی، آرش محافظ، که بحثِ پیشروهای عجمی را از شماره‏‌ی ۵۷ آغاز کرده بود، این بار، در قسمت چهارمِ این بحث، به جنبه‏‌ی ریتمیکِ این پیشروها توجه می‏‌کند و پس از مقدمه‌ای درباره‌ی انواعِ دُورهای ایقاعىِ کارگان، به طور اختصاصی، ریشه‌ی تاریخی و جنبه‌هایی از شیوه‌ی آهنگسازی روی ریتمِ پراهمیتِ دوُیک را مورد بررسی و نظریه‌پردازی قرار مى‌دهد.

محمدرضا شرایلی، در مقاله‏‌اش تحت عنوانِ «یافته‏‌هایی از سفر پاریس (۱۲۸۶ش)» که به بهانه‌‏ی رونمایی صفحاتِ گرامافُنِ نویافته از ضبط‏‌های این سفر در موزه‏‌ی مقدم نوشته شده است، ضمن مرورِ اطلاعاتِ قبلاًموجود از این سفر و تبعاتش، گامی جلوتر برداشته، به استنادِ یافته‏‌های متأخرتر، پرتوِ تازه‏‌ای بر نکاتِ تابه‏‌حال مبهمِ مربوط به این سفر می‏‌اندازد. ارائه‌‏ی آماری دقیق‏‌تر و فهرستی کامل‏تر از آثارِ ضبط‏‌شده در این سفر و نیز توصیف ویژگی‏های آنها براساسِ شنیده‏های خودِ مؤلف از جمله دستاوردهای این مقاله است.

کامیار صلواتی در مقاله‌ی «بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راکِ ردیف میرزاعبدالله» به شناسایی و تشریح ساختار و دانگ‌های تشکیل‌دهنده‌ی گوشه‌های خانواده‌ی راک برآمده است. مؤلف، پس از مطالعه‌ی خصوصیات ساختارىِ دستگاه ماهور و دانگ‌های مورد استفاده در راک، الگویی را پیشنهاد مى‌کند که فضای اصلىِ گوشه‌های راک (به‌جز راک کشمیر) را در بر بگیرد.

در بخش «یادداشت‏‌های پراکنده»، محسن محمدی این بار نیز اسناد جالبی از موسیقی قاجار را معرفی می‏‌کند که در آنها دو اروپایی، یکی لومر، که نقش مهمی در آموزش موسیقی به‏‌سبکِ غربی در این دوره ایفا کرده بود، و دیگری اوژن اوبن، دیپلماتی فرانسوی که سفرنامه‏‌ی او مربوط به سال‏‌های ۱۹۰۵ و ۱۹۰۶ به فارسی ترجمه شده است، درباره‏‌ی موسیقىِ ایرانی سخن می‏‌گویند و یکی از آنها تعداد دستگاه‏‌ها را شش و دیگری هشت اعلام می‏‌کند.

در بخش «مفاهیم بنیادین‌» این شماره بخش‏‌هایی از کتاب روث استُن درباره‏‌ی تئوری‏‌های قوم‏‌موسیقی‏‌شناسی را ترجمه کرده‌‏ایم که به تکامل‏‌گرایی، اشاعه‏‌گرایی و کارکردگرایی می‏‌پردازند. با توجه به کمبود منابع فارسی در این زمینه، امیدواریم این مطلب ــ که طبیعتاً شکل‏‌وشمایلِ مقالاتِ علمی را ندارد و به سیاق کتاب‏‌های درسىِ دانشگاهی نوشته شده است ــ برای دانشجویانِ این رشته و دیگرعلاقه‏‌مندان مفید باشد. مؤلف به‏‌طور موجز این سه گرایش را معرفی کرده، نقاط ضعف و قوتِ آنها را برشمرده و با مثال‏‌هایی از تحقیقات خودش و دیگران مصداق‏‌های آنها را نیز ارائه داده است.

بخش «گفتگو»ی این شماره حاوی مصاحبه‏‌ای استثنائی است با گن‏‌ایچی تسوگه، موسیقی‏‌شناس مشهور ژاپنی و اولین دانشجوی دپارتمان موسیقىِ دانشگاه تهران. در این مصاحبه، گن‏‌ایچی تسوگه، ضمنِ توضیح سرگذشت موسیقایی خود، ماجرای اولین سفرش به ایران، بیش از پنجاه سال پیش، و اتفاقاتِ منجر به تأسیس گروه موسیقی دانشگاه تهران را، با جزئیاتْ بیان و، البته، برخی دیدگاه‏‌هایش در مورد موضوعات گوناگون موسیقی‌‏شناختی را مطرح کرده است. این مصاحبه با دو پیوست (بخشی از مصاحبه‏‌ی پروفسور تسوگه با حاج‌‏آقا محمد ایرانی مجرد و ترجمه‏‌ی فصلی از کتابِ برونو نتل، شامل اشاراتی به تأسیس گروه موسیقی دانشگاه تهران) به پایان می‏‌رسد.

در بخش «نقد و بررسی» دو مطلب داریم؛ یکی از آنِ استاد مجید کیانی است با عنوانِ «ویژگی‏‌های آموزش موسیقی ایرانی از قدیم تا امروز». مؤلف، در واکنش به مطلبِ «تا فصلی دیگر...»ِ شماره‏ی ۶۲، که به‏‌نوعی نقدی بر عرفان‏‌زدگىِ محیط موسیقىِ ایرانی و رابطه‏‌ی مرید و مرادی در این محیط بود، کوشیده است خصوصیاتِ سنتی و جدیدِ آموزش موسیقی ایرانی را برشمرد و به نقدِ شیوه‌‏های جدید بپردازد.

مطلب دوم نقدی است که وهرز پوراحمد بر مقاله‏‌ی حسین میثمی، «مروری بر زندگی قربان‏‌خانِ شاهی»، که در شماره‏ی ۶۲ فصلنامه چاپ شده بود، نوشته و در آن به تدقیقِ برخی اطلاعاتِ ارائه‏‌شده در مقاله‌‏ی مذکور پرداخته است.

فصلنامه موسیقی ماهور به مدیرمسئولی محمد موسوی به قیمت 15 هزار تومان منتشر شده است.

کد خبر 273891

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.

دیدگاه خوانندگان

آخرین خبرهای بازار