همشهریآنلاین - پروانه بندپی: بسیاری از خانوادهها در خانه حداقل یک جعبه یا کشوی پر از دارو دارند؛ داروهایی که از نسخههای قبلی باقی ماندهاند و گاهی با بازگشت علائمی مشابه، دوباره مورد استفاده قرار میگیرند. سردرد، دلدرد یا علائم سرماخوردگی ممکن است فرد را به یاد بیماری قبلی و دارویی بیندازد که آن زمان برایش تجویز شده بود. اما آیا تجربه قبلی از یک بیماری برای تشخیص و انتخاب مجدد دارو کافی است؟
علائم مشابه لزوما بیماری مشابه نیستند
دکتر بابک پورقلیچ، پزشک عمومی در گفتگو با همشهری در این زمینه میگوید: «بعضی بیماریها خودمحدودشونده هستند و ممکن است فرد در طول زندگی بارها علائم آنها را تجربه کند. سرماخوردگی، سردرد ناشی از خستگی یا دردهای خفیف دست و پا بعد از ضربه از جمله این موارد هستند. همین تجربههای تکرارشونده باعث میشود افراد با مشاهده دوباره علائم، همان درمان قبلی را تکرار کنند.»
دکتر پورقلیچ تاکید میکند: «برای استفاده از درمانهای قبلی در مواجهه با علائم مشابه، اول باید به نشانههای بیماری توجه دقیق داشت. افرادی که شناخت دقیقی از علائم خود ندارند، بهتر است از این کار خودداری کنند و خودسرانه داروهای مانده از قبل را مصرف نکنند. همچنین صرف تجربه یک یا دو بار بیماری برای اطمینان از یکسان بودن مشکل کافی نیست. ممکن است علائم ظاهری مشابه باشند، اما علت متفاوتی داشته باشند.»
پورقلیچ برای توضیح این موضوع به سردردهای میگرنی اشاره میکند. «گاهی پزشک بعد از بررسی و تشخیص میگرن، به بیمار توصیه میکند هنگام شروع سردرد از داروی مشخصی استفاده کند. در چنین شرایطی بیمار میتواند بر اساس دستور قبلی پزشک و شناختی که از بیماری خود دارد، اقدام کند. البته این توصیه به معنای مجازبودن مصرف خودسرانه دارو برای هر سردردی نیست.»
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
این پزشک عمومی با اشاره به علائم خفیفی مانند آبریزش بینی، بدندرد، تب خفیف و برخی دردهای حاد میگوید: «در بعضی موارد میتوان برای مدت کوتاهی وضعیت بیمار را زیر نظر گرفت. این زمان بسته به نوع علامت و روند پیشرفت آن میتواند از ۶ تا ۷۲ ساعت متغیر باشد.»
او توضیح میدهد: «ممکن است فرد بعد از خوردن یک غذای نامناسب دچار دلدرد یا دلپیچه شود. اگر با اقدامات ساده یا درمان مناسب، درد کاهش پیدا کند، علائم پیشرفت نکند و وضعیت عمومی فرد خوب باشد، میتوان مدتی وضعیت را تحت نظر گرفت. اما اگر درد شدت پیدا کند یا علائم جدیدی بروز کند که فرد قبل از این تجربه نکرده است، مراجعه به پزشک ضروری است.»
پورقلیچ همچنین تأکید میکند: «گاهی پزشک از قبل برای مواجهه با علائم احتمالی، دارویی را به بیمار معرفی میکند و درباره زمان و نحوه مصرف آن توضیح میدهد. در این شرایط، بیمار میتواند مطابق همان دستور و هشدارهای پزشک عمل کند.»
داروهای بدون نسخه هم محدودیت دارند
به گفته این پزشک، «بعضی داروها در گروه داروهای بدون نسخه (OTC) قرار دارند و افراد میتوانند آنها را از داروخانه تهیه کنند. درواقع نظام سلامت در ایران و سایر کشورها این داروها را برای مشکلات سطحی و غیرخطرناک در نظر گرفته تا افراد بتوانند در چنین مواردی از آنها استفاده کنند. البته مصرف این داروها باید محدود به مدت کوتاهی باشد و اگر فرد طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت بهبود پیدا نکرد، لازم است برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کند و به خوددرمانی ادامه ندهد.»
پورقلیچ تاکید میکند: «برای استفاده مجدد از درمانهای قبلی، عواملی مثل تجربه قبلی بیمار از بیماری، اجازه پزشک، شناخت فرد از وضعیت جسمی و بیماری خود و همچنین نحوه پیشرفت علائم و پاسخ به درمان اهمیت دارند. مجموع این عوامل میتواند به فرد کمک کند تا با آگاهی بیشتری درباره استفاده مجدد از درمانهای قبلی تصمیم بگیرد.»
نظر شما