به گزارش همشهری آنلاین، شهرام رفیعی‌فر، مدیرکل دفتر ارتقای سلامت وزارت بهداشت، در آیین اختتامیه نشان تلاش در فرهنگ سلامت با تأکید بر اهمیت خودمراقبتی در ارتقای سلامت جامعه گفت: سلامت یک اتفاق نیست، بلکه یک انتخاب است؛ انتخابی که محصول رفتارهای روزمره مردم و دسترسی عادلانه آنها به گزینه‌های سالم است. سلامت همچنین نتیجه همکاری مشترک مردم، دولت و بازار است و قدرت آن باید به‌طور عادلانه میان همه افراد جامعه توزیع شود.
او با اشاره به اهمیت دسترسی آزاد، مستمر و عادلانه به اطلاعات و ارتقای سواد سلامت افزود: سازمان جهانی بهداشت، خودمراقبتی را توانایی افراد برای ارتقای سلامت، حفظ آن، پیشگیری از بیماری و مقابله با مشکلات سلامت با یا بدون همراهی کارکنان نظام سلامت تعریف می‌کند. البته خودمراقبتی بدون دانش و آگاهی شکل نمی‌گیرد و نیازمند آموزش و مطالعه مستمر است.
رفیعی‌فر با بیان اینکه بخش قابل توجهی از مراقبت‌های سلامت از جنس خودمراقبتی است، عنوان کرد: برآوردها نشان می‌دهد ۲۵ تا ۸۵ درصد مراقبت‌ها در این حوزه قرار می‌گیرد. حدود ۲۵ درصد مردم در طول سال بیمار می‌شوند و حداکثر چهار بار به نظام سلامت مراجعه می‌کنند، اما ۱۰۰ درصد مردم در تمام لحظات زندگی خود با موضوع خودمراقبتی درگیر هستند. بنابراین هرچه بیشتر به سمت تقویت خودمراقبتی حرکت کنیم، اختیار و توانمندی مردم در حفظ سلامت افزایش پیدا می‌کند و هزینه‌های نظام سلامت نیز کاهش می‌یابد.
او با اشاره به نقش سبک زندگی در پیشگیری از بیماری‌ها گفت: بخش بزرگی از سرطان‌ها با اصلاح سبک زندگی و رعایت اصول سلامت قابل پیشگیری هستند. خودمراقبتی نیز صرفاً به رفتارهای ساده روزمره محدود نمی‌شود و طیفی از اقدامات مرتبط با سلامت، از اصلاح سبک زندگی تا مراقبت‌های پس از جراحی را دربرمی‌گیرد.
مدیرکل دفتر ارتقای سلامت وزارت بهداشت با تأکید بر اینکه خودمراقبتی نباید صرفاً بر مسئولیت فردی متمرکز باشد، افزود: در الگوی مورد توجه سازمان جهانی بهداشت، چرخه خودمراقبتی علاوه بر توانمندسازی افراد، مؤلفه‌هایی مانند پاسخگویی، شفافیت و ایجاد محیط توانمندساز را نیز شامل می‌شود. بنابراین جامعه و ساختارهای حاکمیتی هم در این زمینه مسئولیت دارند.
به گفته رفیعی فر، دولت‌ها باید شرایطی فراهم کنند که مردم به گزینه‌های سالم دسترسی داشته باشند و از خدمات سلامت عادلانه و اطلاعات شفاف برخوردار شوند. همچنین پوشش همگانی سلامت باید نظامی را شکل دهد که از خدمات پیشگیری در سطوح اولیه، ثانویه و ثالثیه حمایت کند و افراد را در همان محیطی که زندگی می‌کنند، برای مراقبت از سلامت خود توانمند سازد.
او با اشاره به اهمیت شکل‌گیری خانه، مدرسه و جامعه سالم ادامه داد: آموزش سلامت باید در تمام دوران تحصیل در نظام آموزش و پرورش مورد توجه قرار بگیرد و دانش‌آموزان در کنار مدارک تحصیلی خود، دیپلم سلامت نیز دریافت کنند. این روند باید در دانشگاه‌ها هم ادامه پیدا کند تا سواد و مسئولیت‌پذیری سلامت در تمام مراحل زندگی تقویت شود.
رفیعی فر با اشاره به تجربه کرونا و شرایط جنگی گفت: اهمیت خودمراقبتی در بحران‌هایی مانند همه‌گیری کرونا و جنگ بیش از گذشته نمایان شد، اما این موضوع نباید صرفاً به شرایط بحرانی محدود بماند. در زندگی روزمره نیز مردم باید به‌عنوان خالقان سلامت خود نقش فعال‌تری داشته باشند.
او توانمندسازی افراد، کاهش تقاضای درمانی و مراجعات غیرضروری به خدمات بهداشتی و درمانی، بهبود پیامدهای سلامت و کاهش نابرابری‌های سلامت را از مهم‌ترین فواید توسعه خودمراقبتی دانست و تأکید کرد: هدف نهایی، دستیابی جامعه به سطح بالاتری از سلامت است.
مدیرکل دفتر ارتقای سلامت وزارت بهداشت در پایان با اشاره به برنامه این وزارتخانه برای تقویت خودمراقبتی در سطوح مختلف خدمات سلامت گفت: در این الگو، خدمات بهداشتی و توانمندسازی مردم در سطح جامعه و خدمات درمانی در سطوح دوم و سوم دنبال می‌شود تا با افزایش توان مردم در مراقبت از خود، سرمایه و ثروت سلامت جامعه نیز ارتقا پیدا کند.
مسئولیت اجتماعی در قالب ترویج فرهنگ سلامت
اباذر اشتری، عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، در ادامه این مراسم در جمع خبرنگاران با تأکید بر ضرورت تبیین مفهوم مسئولیت اجتماعی گفت: مهم‌ترین وظیفه علم، به‌ویژه در حوزه علوم انسانی، صرفاً تولید علم نیست، بلکه صورت‌بندی و تبیین مسائل و پدیده‌های جامعه است. یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که امروز در جامعه ما نیازمند گفت‌وگو و تبیین است، مسئولیت اجتماعی است.
او با اشاره به شکل‌گیری ایده برگزاری این جشنواره به نام دکتر صدیقه اعتمادسعید افزود: از سال ۱۴۰۳ و پس از درگذشت این استاد، با گفت‌وگوهایی که با خانواده ایشان داشتیم، این موضوع را بررسی کردیم که آیا فعالیت‌های چند دهه پایانی زندگی ایشان در حوزه ترویج فرهنگ علم و سلامت، با شاخص‌های مسئولیت اجتماعی همخوانی دارد یا خیر؟ پس از بررسی شاخص‌های مختلف به این نتیجه رسیدیم که ایشان به پاس تلاش‌هایشان، مصداقی از مسئولیت اجتماعی در ترویج فرهنگ سلامت عمومی و سلامت اجتماعی هستند.
اشتری ادامه داد: بر همین اساس، دبیرخانه نشان فرهنگ سلامت تابستان امسال در مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی و ذیل میز مسئولیت اجتماعی این مؤسسه تشکیل شد. در مجموع ۱۰۳ اثر به دبیرخانه رسید که ۸۱ اثر از نظر مدارک و مستندات کامل بود و امکان ورود به مرحله پالایش اولیه را داشت.
به گفته او، شورای سیاست‌گذاری پس از برگزاری جلسات متعدد، ۲۳ اثر را واجد شرایط ورود به مرحله داوری دانست. در نهایت نیز ۱۱ اثر به مرحله نهایی رسیدند و قابلیت نامزدی برای دریافت تقدیرنامه و حمایت مالی را پیدا کردند. از میان این آثار، سه اثر حائز رتبه شدند و قرار است تندیس، لوح تقدیر و کمک مالی دریافت کنند.
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با اشاره به حمایت از فعالیت‌های انجام‌شده در مناطق محروم نیز گفت: علاوه بر آثار برگزیده، یک اثر دیگر به پاس تلاش و فعالیت در مناطق محروم مورد تقدیر قرار می‌گیرد. این اثر رتبه‌ای کسب نکرده، اما حمایت از چنین اقداماتی یکی از اهداف جشنواره است.
اشتری درباره برنامه‌های آینده این رویداد توضیح داد: نخستین دوره جشنواره امسال برگزار شد، اما برای تداوم آن دست‌کم یک برنامه ۱۰ ساله در نظر گرفته‌ایم. در سه سال نخست، آثار در سطح ملی بررسی می‌شوند. در سه سال بعد، دامنه جشنواره به کشورهای منطقه و به‌ویژه کشورهای فارسی‌زبان گسترش پیدا می‌کند و در سه سال پایانی نیز به دنبال برگزاری آن در سطح بین‌المللی خواهیم بود.
او با بیان اینکه هدف اصلی جشنواره، صورت‌بندی مفهوم مسئولیت اجتماعی در قالب ترویج فرهنگ سلامت است، افزود: این نخستین تجربه مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی در حوزه مسئولیت اجتماعی با محوریت فرهنگ سلامت است، اما این مسیر به همین حوزه محدود نخواهد ماند. دست‌کم دو موضوع دیگر نیز برای فعالیت‌های آینده در نظر گرفته شده است.
اشتری حفظ محیط زیست را یکی از این محورهای جدید دانست و گفت: در حوزه محیط زیست، دو موضوع درختکاری و حفاظت از فضای سبز و همچنین مسئله آب مورد توجه قرار خواهد گرفت. پس از آن نیز حوزه میراث فرهنگی در دستور کار فعالیت‌های مرتبط با مسئولیت اجتماعی قرار دارد.
تبدیل مسئله سلامت به یک گفتمان عمومی در نهاد آموزش عالی
وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم با اشاره به چندجانبه‌ای بودن مسئله سلامت هم در ادامه بیان کرد: سلامت حاصل مجموعه شرایط اجتماعی است و به همین دلیل، تلاش در جهت ارتقای سلامت باید تلاشی باشد که مجموعه این شرایط را در نظر بگیرد و سلامت یک مسئولیت جمعی است که همه نهادهای اجتماعی به همه افراد و از جمله دانشگاه‌ها باید درگیر آن باشند و آینده هر کشوری هم به همین موضوع سلامت مرتبط است.
به گفته شالچی، ما برای ساختن یک زندگی سالم نیاز به این داریم که شرایط زندگی سالم فراهم بشود و زندگی سالم وابسته به مجموعه متغیرهای جامعه است که یکی از آنها سرمایه اجتماعی است و سلامت در جامعه‌ای ارتقاء پیدا می‌کند که در آن اعتماد اجتماعی، مشارکت و همبستگی‌های اجتماعی، روابط اجتماعی ارزشمند و حمایت‌های اجتماعی وجود داشته باشد و مجموعه جامعه در قبال مجموعه افراد احساس وظیفه کند. یعنی همچنان که بیماری فقط مسئله یک فرد و یک خانواده نیست، ایجاد شرایط زندگی سالم، فقط مسئولیت یک فرد و یک خانواده نیست و همه جامعه در قبال دسترسی به تغذیه سالم برای همه افراد مسئولیت دارند. همه جامعه مسئولیت دارند تا به شکل‌گیری یک شرایط عادلانه در آموزش، بهداشت، ورزش و همه ساحت‌های جامعه کمک کنند.
او با اشاره به ابتکار همسر دکتر اعتمادسعید در طراحی و حمایت از ایجاد نشان تلاش در فرهنگ سلامت، گفت: ما در حوزه سلامت نیازمند به یک تغییر نگاه از جمله گذر از توصیه و رسیدن به توانمندسازی هستیم و به جای نگاه از بالا به پایین، باید تلاش کنیم تا مشارکت اجتماعی را افزایش دهیم.
شالچی در پایان تأکید کرد: نهاد آموزش عالی و مشخصا مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی این اراده را دارد که نقش میانجی خود را در تبدیل مسئله سلامت به یک گفتمان عمومی ایفا کند.
چهار جایزه برای چهار فعال در ترویج فرهنگ سلامت
نشان تلاش در فرهنگ سلامت، یادمان زنده‌یاد دکتر صدیقه اعتماد سعید و فراخوان برای معرفی تلاش‌های حرفه‌ای، پایدار و فراگیر در مسیر ارتقای فرهنگ سلامت است که با حمایت خانواده دکتر اعتمادسعید در سال جاری دبیرخانه آن در مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی تشکیل و فعالیت خود را آغاز کرد و در اختتامیه اولین دوره آن ابراهیم حکم‌آبادی برای طراحی پلتفورم جامع هوشمند و شبکه ملی ارتقای فرهنگ سلامت روان‌تنی (سومانکوز)، شریف ترکمن‌نژاد، برای طراحی شاخص‌ها و پلتفورم راهنمای پیاده‌سازی شهر بدون دخانیات و نرم‌افزار ارزیابی شهر بدون دخانیات، نازنین حاج سیف‌الله، برای تولید اثر رسانه‌ای فریاد خاموش، نشان تلاش برای فرهنگ سلامت، تقدیرنامه و مبلغ یک میلیارد ریال جایزه دریافت کردند و جایزه ویژه مناطق محروم نیز به سمانه‌سادات نواب کاشانی و محمدرضا ابوالقاسمی برای اجرای طرح پایلوت توانمندسازی خانواده در فرزندپروری آگاهانه و ارتقای سلامت کودکان در مناطق کمتر برخوردار، رسید. مبلغ یک میلیارد ریال نیز برای حمایت از این طرح که ویژه مناطق محروم است، اختصاص یافت.
نخستین دوره این نشان، در پنج محور رقابتی «ایده و پروپوزال»، «پروتکل»، «دستاورد و محصول»، «تجربه زیسته» و «تولید محتوا»، به تکریم و معرفی افراد، سازمان‌ها، پژوهشگران و مربیانی پرداخته است که با خلاقیت و تلاش بی‌وقفه، نقشی ماندگار در توسعه فرهنگ سلامت در ابعاد جسم، روان، اجتماعی و معنوی ایفا کرده‌اند.
نظر شما