به گزارش همشهری آنلاین، این دوره که برای اولین بار در ایران و به همت گروه روزنامه‌نگاری این دانشگاه راه‌اندازی می‌شود، قرار است روزنامه‌نگاری را از سطح یک فن و تکنیک صرف به عرصه دانش و نظریه ارتقا دهد.
دکتر عباس اسدی، عضو هیئت علمی گروه روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبائی و بنیانگذار و مجری این دوره، ابعاد گوناگون و اهمیت این رویداد علمی را تشریح کرد.
وی در این گفت‌وگو با اشاره به ویژگی‌های منحصربه‌فرد سرفصل‌های درسی این دوره گفت: «یکی از مهم‌ترین وجوه تمایز این دوره، بومی بودن سرفصل‌های در نظر گرفته شده است. ما کوشیده‌ایم تا برنامه‌ای طراحی کنیم که متناسب با نیازها، مسائل و بستر فرهنگی و رسانه‌ای کشور باشد.» وی افزود: «این بومی‌سازی به گونه‌ای انجام شده که می‌تواند مورد اقتباس کشورهای دیگر، به ویژه کشورهای در حال توسعه قرار بگیرد. ما معتقدیم که الگوی آموزش روزنامه‌نگاری نباید صرفاً وارداتی باشد و کشورهای در حال توسعه می‌توانند با تکیه بر تجربیات بومی، مسیر مستقل خود را در حوزه آموزش عالی روزنامه‌نگاری طی کنند.»
مؤسس دکتری روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبائی در ادامه به مقایسه برنامه‌های دکتری روزنامه‌نگاری در دانشگاه‌های جهان با دوره تازه‌تأسیس دانشگاه علامه طباطبائی اظهار داشت که این دوره از نظر «شکل» و «مدرک» در چارچوب جهانی قرار می‌گیرد، اما از نظر «محتوا» و «ساختار»، پروژه‌ای هویتی و استقلال‌طلبانه برای رشته روزنامه‌نگاری است. بدین صورت که، دوره ایرانی در چارچوب‌های پایه با استانداردهای جهانی مشترک است؛ اعطای مدرک دکتری پس از انجام پژوهش اصیل و نگارش رساله، الزام پیش‌نیاز کارشناسی ارشد برای ورود، و پژوهش‌محوری به عنوان هدف نهایی، وجوه مشترک این دوره با برنامه‌هایی مانند دوره‌های دانشگاه‌های استیرلینگ و ساسکس است. اما مهم‌ترین وجه تمایز، جایگاه رشته روزنامه‌نگاری در ساختار آکادمیک است. در ایران، این دوره «اختصاص تام و تمام به حوزه روزنامه‌نگاری» دارد و مدعی است دروس آن صرفاً به روزنامه‌نگاری می‌پردازد، نه نظریه‌های کلی ارتباطات. به عبارتی، در جهان، دکتری روزنامه‌نگاری غالباً زیرمجموعه دانشکده ارتباطات، رسانه یا حتی سینماست؛ برای مثال در دانشگاه استیرلینگ روزنامه‌نگاری در «دانشکده ارتباطات» قرار دارد، در دانشگاه ساسکس برنامه «مطالعات روزنامه‌نگاری» ذیل پژوهش‌های رسانه‌ای تعریف می‌شود و در بسیاری از دانشگاه‌های آمریکایی دکتری زیر عنوان «ارتباطات جمعی» ارائه می‌شود. در فرانسه و اکثر کشورهای اروپایی، نیز «دکترای روزنامه‌نگاری» در چارچوب رشته گسترده‌تر «علوم ارتباطات و رسانه» است و تربیت آن عمدتاً با استانداردهای جهانی آکادمیک همسو است، نه با تأکید بر ساخت یک نظام دانشی بومی. اما دوره دکتری روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبائی ایران، در سطح بین‌المللی یک تلاش نادر برای استقلال رشته‌ای است. به بیان دیگر، ادعای ایران مبنی بر «نبود چنین دوره‌ای در جهان» ناظر به همین استقلال ساختاری و تمرکز صرف بر روزنامه‌نگاری است. تفاوت دیگر، رویکرد بومی در برابر رویکرد جهانی است؛ سرفصل‌های دوره ایران با «نگاه بومی» طراحی شده و ادعای قابل اقتباس بودن برای همه کشورها به خصوص کشورهای در حال توسعه را دارد، در حالی که برنامه‌های جهانی عمدتاً بر مباحث جهانی و تحولات فناورانه مانند هوش مصنوعی، اخبار جعلی و تغییرات اقلیمی متمرکزند. همچنین هدف اعلامی دوره ایران، ارتقای روزنامه‌نگاری از «فن» به «دانش» و تربیت «صاحب‌نظر» است، در حالی که برنامه‌های جهانی اگرچه پژوهش‌محورند، اغلب بر حل مسائل مشخص حرفه‌ای یا بررسی ابعاد خاص متمرکزند، نه لزوماً تأسیس یک بنیان نظری مستقل برای کل رشته. چنان که دروس این دوره به گونه‌ای طراحی شده‌اند که دانش آموختگان آن بتوانند درک عمیقی از تحولات اکوسیستم رسانه‌ای معاصر داشته باشند.»
اسدی در بخش دیگری از این گفتگو به فلسفه وجودی این دوره پرداخت و گفت: «روزنامه‌نگاری همواره به عنوان یک رشته تکنیکی و مهارت‌محور شناخته می‌شده است. حتی در مقطع کارشناسی ارشد، تأکید بیشتر بر جنبه‌های عملی و حرفه‌ای بود. اما هدف اصلی این دوره، ارتقاء روزنامه‌نگاری از تکنیک و فن به حوزه نظری و دانشی است.» وی تأکید کرد: «این بار روزنامه‌نگاری وارد حوزه دانشی شده و خواهد کوشید تا افراد صاحب‌نظر برای این رشته تربیت کند. ما به دنبال تربیت افرادی هستیم که بتوانند در حوزه روزنامه نگاری، نظریه‌پردازی کرده و مسائل پیچیده این حوزه را به صورت علمی تحلیل کنند. به عبارتی، این دوره قرار است پژوهشگرانی تربیت کند که بتوانند مرزهای دانش روزنامه‌نگاری را گسترش دهند.»
مجری این دوره در خصوص جزئیات دروس و سرفصل‌های آموزشی نیز توضیحاتی ارائه داد و گفت: «دروس این دوره بسیار جدید و بومی هستند. ما صرفاً به تکرار دروس سنتی ارتباطات اکتفا نکرده‌ایم. سرفصل‌هایی طراحی شده‌اند که ضمن پرداختن به فلسفه روزنامه نگاری، روایت شناسی روزنامه نگاری، نظریه های انتقادی روزنامه نگاری، جریان سازی خبری، اقتصاد سیاسی روزنامه نگاری، تیترشناسی و ... به مسائل نوپدید روزنامه‌نگاری، مانند آینده نگاری در روزنامه نگاری، سبک های روزنامه‌نگاری، روزنامه‌نگاری صلح و بحران، و همچنین تعامل روزنامه‌نگاری با هوش مصنوعی و ... می‌پردازند.» وی افزود: «این دروس به گونه‌ای تدوین شده‌اند که دانشجویان بتوانند میان نظریه و عمل پیوند برقرار کنند. ما نمی‌خواهیم دوره‌ای صرفاً انتزاعی و دور از واقعیت‌های میدان عمل باشد. فارغ‌التحصیلان این دوره باید بتوانند هم در عرصه دانشگاه به عنوان استاد و پژوهشگر فعالیت کنند و هم در عرصه حرفه‌ای به عنوان روزنامه‌نگاران ارشد و سیاست‌گذاران رسانه‌ای، تحول‌آفرین باشند.»
وی در بخش دیگر از این گفتگو با اشاره به اهمیت راهبردی تأسیس این دوره برای آینده رسانه‌ای کشور خاطرنشان کرد: «تأسیس دکتری روزنامه‌نگاری در ایران، پاسخی به نیاز دیرینه جامعه رسانه‌ای کشور برای تربیت نیروی انسانی در بالاترین سطح علمی است. کشور ما با چالش‌های متعددی در حوزه رسانه مواجه است؛ از بحران اعتماد و اخبار جعلی گرفته تا تحولات فناورانه و تغییر الگوهای مصرف خبر. برای مواجهه علمی و کارآمد با این چالش‌ها، نیازمند تربیت نسل جدیدی از اندیشمندان و متخصصان روزنامه‌نگاری هستیم که هم بر مبانی نظری مسلط باشند و هم با واقعیت‌های میدانی آشنا.» وی ابراز امیدواری کرد که این دوره بتواند به عنوان الگویی موفق، مسیر را برای توسعه کمی و کیفی آموزش عالی روزنامه‌نگاری در کشور هموار کند و جایگاه ایران را به عنوان یکی از قطب‌های آموزش روزنامه‌نگاری در منطقه و جهان تثبیت نماید.
تأسیس نخستین دوره دکتری تخصصی روزنامه‌نگاری در دانشگاه علامه طباطبائی، در حالی به همت دکتر اسدی محقق شده است که خود از پیشگامان پیوند میان علم و عمل در این حوزه به شمار می‌رود. وی از چهره‌های شناخته‌شده و صاحب‌نام در عرصه آموزش و پژوهش روزنامه‌نگاری کشور به شمار می‌رود که ترکیبی کم‌نظیر از تحصیلات آکادمیک و تجربه طولانی حرفه‌ای در رسانه‌های کشور را در کارنامه خود دارد.
اسدی که دارای دکتری علوم خبری از فرانسه است، تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشته روزنامه‌نگاری در دانشگاه علامه طباطبایی سپری کرده و در ایران از شاگردان دکتر کاظم معتمدنژاد و در فرانسه نیز از دانشجویان پرفسور آرمان ماتلار استاد برجسته علوم ارتباطات بوده است و بدین ترتیب، مسیر علمی خود را از پایه‌ترین سطوح این رشته تا بالاترین مدارج دانشگاهی به صورت پیوسته و تخصصی طی کرده است. این پیشینه آموزشی، او را به یکی از معدود متخصصانی تبدیل کرده که با تمام سطوح آموزش روزنامه‌نگاری، از مبانی نظری تا پژوهش‌های پیشرفته، آشنایی عمیق و دست‌اول دارند.
دکتر اسدی علاوه بر سوابق درخشان دانشگاهی، دارای سابقه طولانی فعالیت روزنامه‌نگاری در مطبوعات و رسانه‌های مختلف کشور است. این تجربه میدانی، به او این امکان را داده است که همواره پلی میان دنیای دانشگاه و عرصه حرفه‌ای رسانه برقرار کند و در طراحی برنامه‌های آموزشی، نیازهای واقعی محیط رسانه‌ای کشور را مدنظر قرار دهد. آشنایی دست‌اول با چالش‌ها و تحولات عرصه خبر، از ویژگی‌هایی است که برنامه درسی دکتری روزنامه‌نگاری را از رویکردی صرفاً انتزاعی و کتابخانه‌ای متمایز می‌کند.
این عضو هیئت علمی و مدیر سابق گروه روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبائی تاکنون بیش از بیست عنوان کتاب و هفتاد مقاله پژوهشی منتشر کرده است؛ حجمی از تولیدات علمی که نشان‌دهنده فعالیت مستمر و پرثمر او در عرصه پژوهش و تألیف است. آثار او در حوزه‌های مختلف روزنامه‌نگاری، از مباحث نظری و روش‌شناسی گرفته تا مسائل حرفه‌ای و اخلاقی، مورد توجه پژوهشگران و دانشجویان این رشته قرار گرفته است.
دکتر اسدی صاحب نظریه‌ها و دیدگاه‌های بدیع در حوزه روزنامه‌نگاری است؛ نظریه‌هایی که حاصل سال‌ها تأمل نظری و تجربه عملی او در عرصه رسانه و آموزش است. همین رویکرد نظریه‌پردازانه است که او را بر آن داشته تا در طراحی دوره دکتری روزنامه‌نگاری، بر ارتقای این رشته از سطح فن و تکنیک به عرصه دانش و نظریه تأکید کند؛ رویکردی که به گفته خودش، می‌تواند زمینه‌ساز تربیت صاحب‌نظران و نظریه‌پردازان آینده این رشته در کشور باشد.
دکتر اسدی علاوه بر فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی، سردبیری فصلنامه علمی پژوهشی «علوم خبری» را نیز بر عهده دارد؛ این فصلنامه به عنوان یکی از معدود نشریات علمی و تخصصی کشور در حوزه روزنامه‌نگاری، بستری برای انتشار پژوهش‌های اصیل و نظریه‌پردازی در این حوزه فراهم کرده است. تلاش‌های این استاد دانشگاه در این نشریه، همسو با رویکرد کلان او در تأسیس دکتری روزنامه‌نگاری، گامی در جهت تثبیت جایگاه علمی روزنامه‌نگاری به عنوان یک دانش مستقل و اثرگذار به شمار می‌رود.
در پایان یادآوری می شود تاسیس دکتری روزنامه نگاری در دوره ریاست دکتر علی اصغر کیا رئیس سابق دانشکده علوم ارتباطات از سال 1402 کلید خورد و پس از سه سال به تصویب وزارت علوم رسید و دانشگاه علامه طباطبایی در نظر دارد از سال آینده برای این دوره دانشجو بپذیرد. جزئیات مربوط به آزمون، شرایط پذیرش و نحوه جذب دانشجو در دفترچه کنکور سال جاری درج خواهد شد.
نظر شما