بزرگ‌ترین اشتباه ایرانی‌ها در مراقبت از دندان‌ها

همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: وضعیت پوسیدگی دندان در بین ایرانی‌ها نمره خوبی ندارد و متخصصان می‌گویند خیلی از مردم تا کارشان به درد شدید و عصب‌کشی نکشد، سراغ دندانپزشک نمی‌روند. آن‌طور که آمارها می‌گویند، وضعیت بهداشت دندان در کشور ما اوضاع حادی ندارد. با این حال، شاخص پوسیدگی دندان بالا است؛ به طوری که ۸۰ درصد کودکان در ۶سالگی حداقل ۵ دندان پوسیده دارند، کودکان ۱۲ساله به‌ طور متوسط ۲ دندان پوسیده دارند، گروه سنی ۳۵ تا ۴۴ سال حدود ۱۳ دندان پوسیده، کشیده‌ و پرشده دارند و بیش از ۵۰ درصد افراد بالای ۶۵ سال با بی‌دندانی کامل مواجه‌اند. اما بزرگ‌ترین اشتباه ما ایرانی‌ها در مراقبت از دندان‌ها چیست که تا قبل از ۳۰ سالگی، تعدادی از آنها را برای همیشه از دست می‌دهیم؟

تغذیه کودکان را جدی بگیریم

دکتر سارا توسلی، متخصص دندانپزشک کودکان و استاد دانشگاه در گفتگو با همشهری، در پاسخ به این سوال که بزرگ‌ترین اشتباه ما ایرانی‌ها در مراقبت از دندان‌هایمان چیست، می‌گوید: پیشگیری از پوسیدگی دندان مثل مصرف یک قرص برای درمان سرماخوردگی نیست که تنها یک اقدام کافی باشد. بلکه باید مجموعه‌ای از اقدامات را در کنار هم انجام دهیم. موضوع این است که پوسیدگی دندان، یک بیماری چندعاملی است و نمی‌توان گفت فقط یک عامل در آن دخالت دارد. بعضی مسائل در اختیار ما نیستند؛ مثلا شرایط دهان که به ‌صورت ژنتیکی به فرد منتقل می‌شود، ما فقط تا حدودی می‌توانیم بر آن تأثیر بگذاریم. اما در میان عواملی که در اختیار خودمان هستند، مهم‌ترین مسئله تغذیه است.

دکتر توسلی تاکید می‌کند: ما باید بدانیم مواد غذایی حاوی قند را چطور مصرف کنیم. به خصوص کودکان. و نکته بسیار مهم‌تر این است که تعداد دفعات مصرف مواد قندی، از مقدار مصرف آن‌ها مهم‌تر است. منظورم وعده‌های غذایی اصلی نیست، بلکه میان‌وعده‌هاست. برای مثال، خیلی از بچه‌ها در مدرسه کیک و شیر یا بیسکوییت و شیر مصرف می‌کنند و مادرها فکر می‌کنند که با دادن شیر همراه با این خوراکی‌ها به فرزندشان، انتخاب خوب و سالمی کرده‌اند. درحالی‌که آن ماده قندی روی دندان می‌ماند و تکرر مصرف آنها به دندان بچه آسیب می‌زند. انواع پاستیل‌، تافی‌ها، شکلات‌ و کارامل‌ها هم از جمله موادی هستند که به دندان‌ها آسیب می‌رسانند.

یک هشدار درباره تکرار مصرف مواد حاوی قند

این دندانپزشک تاکید می‌کند که مسئله فقط مصرف خوراکی‌های حاوی قند نیست. بلکه تکرار مصرف آن‌ها هم اهمیت دارد. وقتی کودک یک خوراکی شیرین می‌خورد و نیم ساعت بعد دوباره سراغ خوراکی شیرین دیگری می‌رود، دندان‌های او در طول روز بارها در معرض مواد قندی قرار می‌گیرند و طبیعتا آسیب می‌بیند.

توسلی می‌گوید: کشورهایی مثل اسکاندیناوی که در مهار پوسیدگی دندان موفق بوده‌اند، از دوران کودکی به فرزندانشان آموزش می‌دهند که خوراکی‌های شیرین را در روز مشخصی از هفته مصرف کنند. به این ترتیب، کودکان به‌ جای مصرف مکرر شیرینی و خوراکی‌های قندی در طول هفته، این خوراکی‌ها را در یک روز مشخص مصرف می‌کنند. از طرف دیگر، الان موادی که ارزش غذایی بیشتری دارند، با توجه به قیمت بالاترشان، کمتر در دسترس خانواده‌ها هستند. کیک و بیسکویت ارزان‌تر از میوه‌ها هستند. بنابراین سبد غذایی خانواده‌ها هم ممکن است به‌اندازه کافی سالم نباشد. هم به این دلیل که آموزش ندیده‌اند و هم به این دلیل که شرایط اقتصادی خانوار اجازه نمی‌دهد.

این استاد دانشگاه می‌گوید: البته ما از قدیم‌الایام نتوانسته‌ایم پوسیدگی دندان را در کشورمان مهار کنیم و این موضوع تازگی ندارد و آگاهی‌بخشی در این زمینه بسیار مهم است.

چطور مسواک زدن را یاد بگیریم

بهداشت و مراقبت‌های دندانی و مراجعه منظم به دندان‌پزشک برای چکاپ دوره‌ای از نکات مهم دیگری هستند که دکتر توسلیان به آنها اشاره می‌کند. او توضیح می‌دهد: ما چطور و چند بار مسواک زدن را باید آموزش ببینیم. حداقل باید روزی دو بار مسواک بزنیم و ضمنا چک کنیم که آیا پلاک میکروبی روی دندان‌ها را تا حد زیادی پاک کرده‌ایم یا نه. نمی‌گویم می‌توانیم صددرصد آن را از بین ببریم، اما می‌توانیم مقدار زیادی از آن را حذف کنیم. برای این کار، قرص‌های آشکارکننده پلاک میکروبی وجود دارند که می‌توان در منزل بعد از مسواک زدن از آن‌ها استفاده کرد. این قرص‌ها پلاک‌های باقی‌مانده را رنگی می‌کنند و نشان می‌دهند که چه مقدار از پلاک‌ها با مسواک زدن از بین نرفته‌اند.

دکتر توسلی ادامه می‌دهد: مراجعه منظم به دندان‌پزشک هم خیلی مهم است. باید قبل از آنکه دندان بسیار خراب یا حتی دچار پوسیدگی شود، برای معاینه مراجعه کنیم. این موضوع به‌خصوص درباره کودکان اهمیت زیادی دارد. مثلا دندان‌های دائمی که در شش‌سالگی درمی‌آیند، در عقب دندان‌های شیری قرار دارند و بسیاری از والدین اصلاً متوجه رویش آن‌ها نمی‌شوند. باید قبل از خراب شدن این دندان‌ها، اقدامات پیشگیرانه را انجام دهیم و آنها را حفظ کنیم. مجموعه این عوامل به ما کمک می‌کند که دهان سالمی داشته باشیم.

بیشتر بخوانید؛

• ۱۵ توصیه مهم برای داشتن دندان‌های سالم

• آیا خمیر دندان‌های‌ ایرانی قابل اعتمادند؟

• ۳ اشتباه والدین که باعث نابودی دندان‌ کودک می‌شود

باید به سمت استفاده از فلوراید نقره برویم

در کنار اصلاح عادت‌های غذایی و رعایت بهداشت دهان و دندان، اقدامات پیشگیرانه در مدارس نیز می‌توانند به کاهش پوسیدگی دندان کمک کنند. وزارت بهداشت سالانه دو بار در مدارس کشور فلورایدتراپی انجام می‌دهد و توسلیان درباره این طرح توضیح می‌دهد: این نوع اقدامات بسیار مهم و کمک‌کننده هستند و در این زمینه هیچ شکی وجود ندارد. اما چگونگی استفاده از فلوراید، شرایط استفاده و اینکه بعد از آن چه کارهایی باید انجام دهند یا چه چیزهایی نباید بخورند هم اهمیت زیادی دارد.

او اضافه می‌کند: البته علاوه بر فلوراید، ماده دیگری هم هست که در حال حاضر داریم روی آن کار می‌کنیم. امیدوارم به سمت استفاده از این ماده مؤثر که اس‌دی‌اف (SDF) یا فلوراید نقره نام دارد هم برویم و آموزش‌های لازم درباره نحوه استفاده از آن ارائه شود. این ماده ارزان است و استفاده از آن هم آسان است. به نظر می‌رسد اگر استفاده از این ماده گسترش پیدا کند، می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.

به گفته این دندانپزشک، فلوراید نقره به‌خصوص در کودکان می‌تواند پیش از خراب شدن دندان‌ها اثر پیشگیرانه داشته باشد و در متوقف کردن پوسیدگی‌های اولیه هم مؤثر باشد. حتی ممکن است اثر آن از فلوراید معمولی قوی‌تر باشد یا استفاده هم‌زمان از این دو ماده نتیجه بهتری داشته باشد. بسیاری از مطالعات نشان می‌دهند که همراه کردن فلوراید نقره با فلوراید، اثر بیشتری داشته است.

آیا ممکن است دندان در فاصله دو چکاپ خراب شود؟

سوال خیلی‌ها این است که آیا ممکن است در فاصله شش‌ماهه بین دو مراجعه به دندان‌پزشک برای چکاپ، دندانی دچار پوسیدگی شود؟ دکتر توسلی پاسخ می‌دهد: اگر فرد مراقبت‌های لازم را انجام دهد؛ یعنی روزی دو بار مسواک بزند، از نخ دندان استفاده کند و مواد قندی را به ‌طور مکرر در طول روز مصرف نکند، چنین چیزی ممکن نیست. اما اگر فرد مراقبت‌های روتین را انجام ندهد، قاطعانه می‌گویم که بله، این اتفاق رخ می‌دهد و دندان دچار پوسیدگی می‌شود.

این دندانپزشک در عین حال اضافه می‌کند: البته باید به این نکته توجه کنیم که شاید در معاینه شش ماه قبل، پوسیدگی در مراحل اولیه بوده و دیده نشده، یا آن‌قدر کوچک بوده که قابل تشخیص نبوده، اما بعداً پیشرفت کرده است.

توسلی می‌گوید: البته افرادی هم هستند که خطر پوسیدگی دندان در آن‌ها بیشتر است. مثلا کسانی که ارتودنسی می‌کنند، یا افرادی که شیمی‌درمانی می‌شوند. همچنین مصرف بعضی داروها که باعث خشکی دهان می‌شود، خطر پوسیدگی دندان را افزایش دهد.