همشهری آنلاین- سحر جعفریان عصر: انارها در روستاهای سلین، ژیوار، ناو و دلهمهرز در انارستانهای هورامان حسابی رسیده و آبدار شدهاند. هزاران تن دانهسیاو، ملس، یارالی، تشی و کهوه (انواع انار اقلیم غرب ایران) از سرشاخههای درختان آویزانند و منتظر، تا خیلی زود برای جشن «ههنارانه» (جشن ملی انار) دستچین باغداران و کارگران شوند. بعد از چیده شدن، بار اعلایشان با پوست خطی و سفت، راهی سبدهای چوبی برای فروش عمده میشود و ترکدار و لهیدههایشان هم همانجا، میان بیش از ۶۵۰هکتار از انارستانهای سبز بر دامنههای زاگرس و سیراب از چشمههای سیروان و لیله، کمی به تازهخوری انارچینان میرسند و بیشتر اما کنار دست زنان سیاچَمانه خوان(آواز محلی) برای دانه و رب شدن، کپه و گونی میشوند. اینجا منطقه تاریخی هورامان، شهرستان سروآباد، استان کردستان است که این روزها ساکنان روستاهای پلکانیاش در تک و تای برداشت انار و برگزاری جشن ملی انار و میزبانی از گردشگران فراوان هستند.
طعم شاد انارهای کوهستانی هورامان
از همان وقت که نخستین گلنارها یکی پس از دیگری بر درختچههای انار در انارستانهای کوهستانی روستای سلین شکوفه میزنند بسیاری تصمیم میگیرند پاییز راهی جنوب کردستان شوند و به جشن انار هورامان یا آیین شکرگزاری ههنارانه که ثبت ملی هم شده برسند. میانشان، بعضی که در تصمیم خود جدیترند، همان وقت که شکوفهها به انارهایی زرد و نارس تبدیل میشوند و باغداران، مانند کاک فاتح، سرگرم هرسکاری هفتگی درختان است، پی همسفر و تور گردشگری میگردند. اینها، خلاصهای از حرفهای هوژان امیری، دختر کاکفاتح به خبرنگار همشهری است.
هوژان، هم فوت و فن پختن ربانارهای خوشطعم را میداند و هم از بلاگری شبکههای مجازی خبر دارد: «جشن انار تو خیلی از استانا که انار، بومی خاکشونه برگزار میشه... روستاهای هورامان هم مثل اونا. ولی جشن انار اینجا ثبت ملی شده و انارستونای اینجا فصل برداشت، پاخور گردشگر پیدا میکنن... اگه از من بپرسید چرا؟ میگم اول بهخاطر قشنگی بافت پلکانی روستاهامونه و دوم هم بهخاطر فضای مجازی.» او برای دنبالکنندگان صفحه مجازی خود از اواسط بهار که پدرش در کار کاشت نهالهای تازه و رسیدگی به درختان بالغ است، محتواهای گوناگون تولید میکند تا اواسط پاییز که شماری از آنها، مهمان و مشتری محصولات اناریشان میشوند: «خرید رب، سس، مربا، ترشی و روغن هسته انار برای خیلی از گردشگرا، بهونهس. اونا بیشتر به قصد گشتن تو روستا و شرکت در جشن میان.» از این روست که هوژان لیست قیمتهای روز انارهای باغی را در صفحه مجازیاش انتشار میدهد.
مصائب شیرین ههنارانه
حالا کار زنانی که همسرانشان باغدارند هم زیادشده؛ سبدهای چوبیای را که خودشان برای انارچینی بافتهاند پیش دست میگذارند، انبارهای سرد و سنگی را که سقف کوتاهشان روی تیرکهایی از چوب درخت بلوط است، برای ذخیره انارهای مازاد جارو میکنند، پارچههای نخی آبگیری را از بقچهها بیرون میآورند، بطریهای پلاستیکی را که پیشتر جمع کردهاند برای شربتریزی، شستوشوی آخر میدهند و دیگ و اجاقهای گاز را از خانه تا انارستانها به کول میبرند. صغری پناهی از اهالی سلین است که دادا صغری صدایش میکنند. او در درست کردن آبنباتهای اناری، بیشتر از باقی زنان روستا دست و پنجه دارد: «همه مردای روستا باغ ندارن. خدابیامرز کاک مراد، شوهرم هم باغ نداشت.»
فکر درستکردن آبنبات اناری، نخستین بار وقتی به ذهنش رسید که میخواست دست پر به خانه پسرش و دیدن نوههایش برود: «از بیباغی، کارگر باغ اهالی روستا شدم. نگا به حالام نکن که فقط میشینم وسط باغ و کیلو کیلو انار دون میکنم...» سر انگشتان دستان دادا صغری مانند اغلب زنان روستا که با انار سروکار دارند، از اسید آب انار زخم است؛ زخمهایی عمیق و کهنه. یکی از بزرگترین انارستانهای سلین به نام شریف عثمانی است. به باغ او ۴۰۰اصله درخت انار سایه انداخته که میانگین برداشت سالانهاش ۵۰تن میشود: «جشن انار برامون برکت داشته و باعث شده انارهای کمتری از بار باغمون بهخاطر نداشتن سردخونه درست و حسابی از بین بره. خدا رو خوش نمیاد هر سال بیشتر از ۱۰۰کیلو انار از کل محصول هر باغدار توی سردخونههای سنتی کپک بزنن.»
تخصص و شهرتهایی از صد دانه یاقوت
انارستانها در آستانه برگزاری جشن ملی انار از رفتوآمد باغداران و کارگران شلوغ میشود. بعضی باغداران، کمکمَک دست بهکار میشوند و گاهی با چوبدستی بلند شاخههای سنگین از انارهای رسیده را پایین میکشند. دستشان میگیرند و بعد با یک حرکت دست به راست یا چپ، تعدادی از انارها را از شاخه جدا میکنند. محمد، یکی از همین باغداران است که مسئولیتی نیز در شورای برگزاری جشن ههنارانه هورامان دارد: «زمان تقریبی برگزاری جشن، بین نیمه دوم مهر و نیمه اول آبانه. زمان دقیقش هم به تغییرات سالانه آبوهوا بستگی داره...سالی که گرم باشه، جشن دیرتر برگزار میشه...»
جمله بعدی محمد این است: «این روزا زنگخور گوشی اهالی هورامان از سلین تا ژیوار زیاده. از اینور و اونور زنگ میزنن تا خبر تاریخ جشن رو بگیرن. بیشتر از همه هم تورلیدرا زنگمون میزنن.» شهرت رب انارپزی در سلین اما با چمین شیخی است؛ ربانارهایی که میپزد شیشه شیشه تا ینگه دنیا هم به سوغات رفته: «از ۵۰کیلو انار آبدار که چند ساعت رو آتیش قُل زده و پِتههاش (مخلوط آب و هسته انار) جدا شده، چندبار هم از صافی گذشته، ۲کیلو رب غلیظ مجلسی درمیاد. مشتریایی دارم که ایران، این ربا رو سوغات میبرن اون سر دنیا.» انارها در روستاهای هورامان رسیدهاند و منتظر جشن و مشتریان از دور و نزدیک.
نظر شما