به گزارش همشهری آنلاین، یعقوب آزاده دل- مشاور مدیرعامل سازمان حمل و نقل ترافیک شهرداری تهران در یادداشتی اختصاصی برای همشهری نوشت: ریشههای معاصر ایده «روز بدون خودرو» به میانه دهه ۱۹۹۰ بازمیگردد؛ زمانی که شهرهایی مانند ریکیاویک در ایسلند، باث در بریتانیا و لاروشل در فرانسه تجربههای روز بدون خودرو را برگزار کردند. در سال ۲۰۰۰، کمیسیون اروپا این ایده را به یک ابتکار اروپایی تبدیل کرد و در همان سال جنبش روز بدون خودرو در مقیاس جهانی نیز گسترش یافت. بنابراین، این روز از ابتدا قرار نبود صرفاً یک مناسبت نمادین باشد؛ بلکه فرصتی بود برای اینکه شهروندان و مدیران شهری، حتی برای یک روز، شهر را با وابستگی کمتر به خودرو تصور کنند.
شاید در بسیاری از کشورها، پرسش روز بدون خودرو بیشتر از جنس محیطزیست، کیفیت زندگی و حق شهروندان برای داشتن شهری آرامتر و انسانیتر باشد؛ اما در ایران امروز، یک موضوع دیگر نیز باید به این فهرست اضافه شود: انرژی و مدیریت مصرف بنزین.
روز بدون خودرو میتواند برای ما بهانهای باشد برای طرح یک ایده دیگر: " روز بدون نوشیدن بنزین"
نه به معنای حذف کامل سوخت و خودرو؛ بلکه به معنای کاهش وابستگی روزمره شهر به بنزین.
سالهاست درباره ترافیک،آلودگی هوا،کمبود فضای پارک و تصادفات شهری صحبت میکنیم. برای هرکدام نیز راهکارهایی پیشنهاد شده است. اما کمتر به این واقعیت توجه کردهایم که شیوه جابهجایی ما، مستقیماً با میزان مصرف انرژی کشور ارتباط دارد.
در تهران، این مسئله ابعاد قابلتوجهی دارد. بر اساس آمارهای منتشرشده امسال، ۶۲ درصد خودروهای در حال تردد در معابر پایتخت تکسرنشین هستند. این یعنی بخش بزرگی از ظرفیت خودروهای موجود، عملاً برای جابهجایی یک نفر مورد استفاده قرار میگیرد؛ الگویی که هم به تشدید ترافیک کمک میکند و هم مصرف سوخت را بالا میبرد.
اما شاید مهمتر از تعداد خودروهای تکسرنشین، باید به طول سفرها نگاه کنیم.
بر اساس آمار اعلامشده از سوی مدیران شهری تهران، از حدود ۲۰ میلیون سفر روزانه شهر تهران، حدود ۲۰ درصد سفرها کمتر از ۵ کیلومتر طول دارند. یعنی روزانه میلیونها سفر کوتاه در شهری انجام میشود که بخش قابلتوجهی از آنها بالقوه میتوانند با شیوههایی غیر از خودروی شخصی انجام شوند. حتی مهمتر اینکه بر اساس همین آمار، حدود ۴۰ درصد سفرهای زیر ۵ کیلومتر با خودروی شخصی انجام میشود.
اینجا مسئله برای ما جدیتر میشود.
مسئله فقط این نیست که یک خودرو در یک سفر چقدر بنزین مصرف میکند؛ مسئله، تکرار میلیونها سفر کوتاه است. هر سفر بهتنهایی شاید چندان مهم به نظر نرسد، اما وقتی همین سفرها را در مقیاس یک کلانشهر جمع کنیم، نتیجه چیزی جز مصرف عظیم انرژی نیست.
یک سفر دو یا سه کیلومتری با خودرو شاید در نگاه اول مسئله مهمی نباشد. اما وقتی همین انتخاب، هر روز و توسط میلیونها نفر تکرار شود، دیگر با یک انتخاب فردی مواجه نیستیم؛ با یک الگوی شهری مصرف انرژی روبهرو هستیم.
از همینجا است که روز بدون خودرو میتواند معنای متفاوتی برای ایران پیدا کند: روزی برای تمرین اینکه چگونه میتوانیم کمتر بنزین مصرف کنیم، بدون اینکه لزوماً از امکان جابهجایی خود محروم شویم.
بهویژه سفرهای کوتاه شهری، نقطه آغاز مناسبی هستند. برای بسیاری از این سفرها میتوان از پیادهروی، دوچرخه، دوچرخه برقی، اسکوتر یا ترکیبی از حملونقل عمومی و میکروموبیلیتی استفاده کرد. اگر حتی بخشی از سفرهای کوتاه و تکنفره از خودروی شخصی به این شیوهها منتقل شود، نتیجه فقط کاهش ترافیک و آلودگی هوا نیست؛ مصرف سوخت نیز کاهش خواهد یافت.
از این منظر، سیاست دوچرخه و پیادهروی دیگر یک سیاست لوکس یا صرفاً محیطزیستی نیست. توسعه حملونقل عمومی، پیادهمداری، دوچرخه و سایر شیوههای میکروموبیلیتی باید بخشی از راهبرد مدیریت انرژی کشور تلقی شود.
اما این سیاست بدون تغییر در ساختار شهر کامل نخواهد شد.
وقتی محل کار، سکونت، آموزش، خرید و خدمات روزمره از یکدیگر فاصله زیادی داشته باشند، طبیعی است که خودرو به گزینه پیشفرض شهروند تبدیل شود. بنابراین کاهش مصرف بنزین فقط با ساخت مسیر دوچرخه یا افزایش تعداد اتوبوسها اتفاق نمیافتد؛ خود شهر نیز باید به گونهای طراحی شود که نیاز به سفرهای طولانی و اجباری کمتر شود.
اینجاست که مفاهیمی مانند شهر ۱۵ دقیقهای و توسعه مبتنی بر حملونقل عمومی یا TOD اهمیت پیدا میکنند. توسعه شهری در اطراف ایستگاههای مترو و حملونقل عمومی، ایجاد کاربریهای مختلط و فراهم کردن امکان دسترسی پیاده و دوچرخه به خدمات، میتواند وابستگی شهروندان به خودرو را کاهش دهد.
تجربههای منطقهای نیز نشان میدهد که کاهش وابستگی به خودرو، ایدهای دور از دسترس نیست. در استانبول، جزایر پرنس نمونهای از محدودههای شهری هستند که تردد خودروهای معمولی در آنها بسیار محدود است و دوچرخه، پیادهروی و حملونقل عمومی نقش مهمی در جابهجایی دارند.
در باکو نیز برنامه جامع شهری ۲۰۴۰، توسعه مترو و شبکه ریلی، افزایش سهم حملونقل عمومی، ایجاد و توسعه هابهای حملونقل و توسعه شبکه دوچرخه را در کنار بازآرایی شبکه شهری دنبال میکند. این تجربهها نشان میدهند که حملونقل را نمیتوان جدا از نحوه توسعه شهر دید.
بنابراین اگر امروز دغدغه کشور مدیریت مصرف بنزین است، بخشی از پاسخ را باید در خیابانهای شهر جستوجو کنیم.
در سفرهای کوتاه.
در خودروهای تکسرنشین.
در کیفیت حملونقل عمومی.
در امکان پیادهروی و دوچرخهسواری.
در سیاستهای مدیریت پارک و استفاده از خودروی شخصی.
و در نهایت، در نحوهای که شهر را توسعه میدهیم.
شاید لازم نباشد همه خودروها را از شهر حذف کنیم. کافی است کاری کنیم که خودرو تنها گزینه پیشفرض برای حرکت در شهر نباشد.
روز بدون خودرو شاید فقط یک روز در تقویم باشد؛ اما میتواند آغازگر مسیری باشد که به کاهش پایدار مصرف بنزین منجر شود. مهم این است که پرسشی که در این روز مطرح میکنیم، فقط برای ۲۲ سپتامبر نباشد.
هر روز صبح، پیش از آنکه موتور خودرو را روشن کنیم، میتوانیم یک سؤال ساده از خودمان بپرسیم:
آیا برای این سفر واقعاً به خودرو نیاز دارم؟
اگر پاسخ همیشه «بله» نباشد، شاید بتوانیم آرامآرام شهری بسازیم که برای حرکت کردن، کمتر به بنزین نیاز داشته باشد.
شاید آینده حملونقل ایران را بتوان با همین پرسش ساده بازطراحی کرد:
روزمان را بدون نوشیدن بنزین آغاز کنیم.
نظر شما