به گزارش همشهری آنلاین، تلفن همراه برای خیلی از خانوادهها دیگر فقط وسیله تماس نیست. خرید میکنیم، پول جابهجا میکنیم، مدرسه بچهها را پیگیری میکنیم، قبض میپردازیم، پیامهای کاری و خانوادگی را میبینیم و گاهی حتی مهمترین اسناد و عکسهای زندگیمان را روی همین وسیله نگه میداریم. همین جاست که کلاهبرداری اینترنتی شکل تازهای پیدا میکند.
کلاهبردار دیگر لازم نیست یک هکر حرفهای باشد که ساعتها پشت یک سیستم بنشیند و رمز یک حساب را پیدا کند. گاهی کافی است یک پیامک طراحی کند، یک صفحه شبیه سایت اصلی بسازد یا خودش را جای کسی بزند که قربانی به او اعتماد دارد.
رئیس پلیس فتا فراجا در مهرماه ۱۴۰۴ اعلام کرد که کلاهبرداری اینترنتی همچنان در صدر جرایم فضای مجازی قرار دارد؛ به گفته سردار وحید مجید، ۴۰ درصد از کل پروندههای سایبری در ششماهه نخست سال ۱۴۰۴ مربوط به کلاهبرداری اینترنتی بوده است. پلیس فتا در همین بازه از مسدودسازی ۳۸۰ میلیارد تومان از وجوه سرقتشده است .
این اعداد شاید در نگاه اول فقط چند رقم بزرگ باشند، اما پشت هر پرونده یک نفر قرار دارد؛ کسی که ممکن است پول پساندازش، درآمد ماهانهاش یا سرمایهای که برای خرید خانه، درمان یا تحصیل فرزند کنار گذاشته بوده، از دست رفته باشد.
کلاهبردار اول پول را هدف نمیگیرد؛ احساس ما را هدف میگیرد
این پیامکها را تصور کنید:«ابلاغیه جدید برای شما صادر شد. برای مشاهده، روی لینک زیر کلیک کنید.»، «یارانه معیشتی شما نیاز به تأیید دارد.»، «مرسوله شما به دلیل نقص آدرس قابل تحویل نیست.» یا حتی:«مامان، گوشیام خراب شده. این شماره جدیدمه. فوری پول لازم دارم.»
مشکل همینجاست؛ پیام از چیزی حرف میزند که ممکن است واقعاً در زندگی ما اتفاق افتاده باشد. بالاخره ممکن است واقعاً منتظر یک بسته باشیم، ابلاغیهای برایمان آمده باشد یا فرزندمان واقعاً پول لازم داشته باشد. همین آشنایی و طبیعی به نظر رسیدن ماجراست که گاهی کار را برای کلاهبردار راحت میکند.
کلاهبردار تلاش نمیکند همیشه چیزی بگوید که از همان ابتدا غیرقابل باور باشد. او معمولاً یک موقعیت آشنا میسازد و بعد یک عنصر مهم به آن اضافه میکند: عجله.
حساب شما در معرض خطر است.
فقط تا امشب فرصت دارید.
اگر الان پرداخت نکنید، سفارش لغو میشود.
اگر الان وارد سامانه نشوید، یارانهتان قطع میشود.
فرزندتان الان پول لازم دارد.
وقتی ترس یا نگرانی وارد ماجرا میشود، فرصت فکر کردن کمتر میشود و تصمیم سریعتر گرفته میشود.
ارسال پیامهای جعلی حاوی لینک دانلود بدافزار با عناوینی مانند «شکایت علیه شما» و «دریافت یارانه معیشتی» از جمله شگردهایی بوده که پلیس نسبت به آنها هشدار داده است.
پس داستان فقط این نیست که «یک نفر روی یک لینک اشتباه کلیک کرده است». مسئله این است که مجرم دقیقاً میداند چطور یک موضوع روزمره را تبدیل به یک موقعیت اضطراری کند.
وقتی ابلاغیه قضایی روی صفحه تلفن ظاهر میشود
یکی از شگردهایی که در سالهای اخیر بارها درباره آن هشدار داده شده، پیامکهایی با عنوان ابلاغیه قضایی است. پیام کوتاه است و معمولاً از مخاطب میخواهد برای مشاهده متن ابلاغیه روی لینک کلیک کند. گاهی همین عنوان کافی است تا فرد نگران شود. کسی که واقعاً منتظر هیچ پروندهای نیست هم ممکن است با خودش بگوید «نکند اشتباهی شده؟» و برای اینکه خیالش راحت شود، روی لینک بزند. این همان نقطهای است که کلاهبردار به آن احتیاج دارد.
رئیس پلیس فتا فراجا، لینکهای جعلی حاوی بدافزار با عنوانهایی مانند شکایت علیه فرد را از شگردهای مورد استفاده مجرمان سایبری معرفی کرده است. نکته مهم اینجاست که ظاهر یک پیام یا صفحه اینترنتی، سند اعتبار آن نیست.
اگر پیام غیرمنتظرهای درباره یک خدمت دولتی، قضایی یا بانکی دریافت کردیم، بهتر است به جای استفاده از لینکی که داخل پیام آمده، خودمان از مسیر رسمی وارد سامانه مربوط شویم.
«سه میلیون تومان نقدی»؛ وقتی وعده پول، خودش تبدیل به دام میشود
کلاهبردار همیشه سراغ ترساندن مردم نمیرود؛ گاهی با یک خبر خوش وارد میشود: «قرار است پولی به حسابتان واریز شود.»
در دی ۱۴۰۴، پلیس فتا درباره انتشار پیامها و لینکهای جعلی با عنوان «طرح نقدینگی ۳ میلیون تومانی» هشدار داد. این پیامها به رئیسجمهور منتسب شده بود، اما پلیس تأکید کرد چنین طرحی منبع رسمی ندارد و این پیامها با هدف کلاهبرداری سایبری منتشر شدهاند. به گفته پلیس، کلیک روی لینکهای همراه این پیامها میتوانست زمینه نصب بدافزار و دسترسی مجرمان به اطلاعات شخصی و بانکی کاربران را فراهم کند.
ماجرا البته فقط به وعده «سه میلیون تومان» ختم نمیشود. در اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز پیامک دیگری با عنوان «قطع یارانه» دستبهدست میشد. رئیس پلیس فتا تهران بزرگ اعلام کرد این پیامها جعلیاند و لینکی که برای «اعتراض به قطع یارانه» فرستاده میشود، در واقع آلوده است و میتواند زمینه سرقت اطلاعات و موجودی حساب را فراهم کند.
این شگرد، روی یک نقطه حساس دست میگذارد: پول. یک بار با وعده دریافت مبلغ جدید، بار دیگر با ترساندن از قطع شدن یارانه. در هر دو حالت، هدف یکی است؛ اینکه مخاطب بدون بررسی زیاد روی لینکی بزند که کلاهبردار برایش فرستاده است.
بنابراین یک قاعده ساده را باید در خانه به همه یاد داد: اگر پیامکی درباره یارانه، کالابرگ یا دریافت پول برایتان آمد و از شما خواست روی یک لینک کلیک کنید، همانجا مکث کنید. خبر مربوط به خدمات حمایتی را از مسیرهای رسمی بررسی کنید، نه از لینکی که یک شماره ناشناس برایتان فرستاده است.
کلاهبردارها معمولاً خبرهای روز را دنبال میکنند؛ هر موضوعی که مردم منتظر شنیدن آن هستند، میتواند فردا تبدیل به عنوان یک پیامک جعلی شود.
حتی مناسبت مذهبی هم میتواند ابزار کلاهبرداری شود
یکی از نمونههای قابل توجه در سال ۱۴۰۴، کلاهبرداری با عنوان پرداخت اینترنتی فطریه بود.
رئیس پلیس فتا تهران بزرگ اعلام کرد فردی با ارسال پیامک جعلی با عنوان پرداخت فطریه، کاربران را به یک لینک آلوده هدایت کرده و در نهایت از بیش از ۲۹ شاکی حدود ۲۰ میلیارد ریال کلاهبرداری شده است. این پرونده یک نکته مهم دارد؛ کلاهبردار فقط از عنوانهای ترسناک استفاده نمیکند.
او میتواند از اعتماد، مناسبتهای مذهبی، نیازهای روزمره یا حتی عادتهای خانوادگی هم استفاده کند. یعنی هر چیزی که برای ما آشنا و قابل اعتماد است، در صورت سوءاستفاده میتواند تبدیل به ابزار فریب شود.
از طرف بانک تماس میگیرم
یکی دیگر از سناریوهایی که میتواند هر کسی را دستپاچه کند، تماس تلفنی درباره حساب بانکی است.
فردی با لحنی کاملاً رسمی میگوید:«یک تراکنش مشکوک روی حساب شما انجام شده.» بعد ممکن است برای واقعیتر شدن تماس، اطلاعاتی درباره فرد داشته باشد. در ادامه، راهحلی هم پیشنهاد میدهد:«برای جلوگیری از برداشت، باید حساب را ایمن کنیم.»
از همینجا ممکن است درخواست اطلاعات حساس شروع شود؛ شماره کارت، رمز، کد تأیید یا ورود به یک صفحه. اما یک اصل ساده را باید همه اعضای خانواده بدانند: کد تأیید پیامکی، رمز ورود یا اطلاعات محرمانه بانکی چیزی نیست که تلفنی در اختیار فرد ناشناس قرار دهیم.
اگر تماس واقعاً از طرف بانک باشد، میتوانیم تماس را قطع کنیم و خودمان از طریق شماره رسمی بانک پیگیر شویم. انجام این کار میتواند جلوی یک خسارت جدی را بگیرد.
شماره آشنا هم همیشه به معنی آدم آشنا نیست
خیلیها وقتی شمارهای را روی تلفن میبینند که نام یک سازمان یا فرد آشنا روی آن نمایش داده شده، ناخودآگاه احساس امنیت میکنند. اما در فضای ارتباطات دیجیتال، ظاهر تماس همیشه قابل اعتماد نیست.
پلیس فتا در فروردین ۱۴۰۵ هشدار داده بود که مجرمان با دسترسی به حساب پیامرسان افراد، از فهرست مخاطبان آنها استفاده میکنند و بعد با ارسال پیامهایی مثل «کمک مالی لازم دارم» سراغ دوستان و اعضای خانواده میروند. یعنی ممکن است پیام واقعاً از حساب کاربری همان فرد ارسال شده باشد، اما کسی که پشت آن نشسته، صاحب حساب نباشد. به همین دلیل، وقتی صحبت از پول و اطلاعات بانکی است، نباید فقط به شمارهای که روی صفحه گوشی دیده میشود تکیه کرد.
حتی پلیس فتا در هشدارهای جدید خود تأکید کرده که در صورت دریافت چنین درخواستهایی از آشنایان، نباید تحت تأثیر فوریت و احساسات قرار گرفت و باید درخواست را از طریق تماس مستقیم راستیآزمایی کرد. برای موارد مشکوک نیز مرکز فوریتهای سایبری پلیس فتا با شماره ۰۹۶۳۸۰ معرفی شده است.
فروش اینترنتی؛ جایی که «بیعانه» میتواند دردسرساز شود
بخشی از کلاهبرداریها هم در خریدوفروش اینترنتی اتفاق میافتد. یک کالا با قیمت مناسب آگهی شده، فروشنده میگوید مشتری زیاد است و اگر واقعاً قصد خرید دارید باید همین حالا بیعانه بپردازید. گاهی هم برای دریافت کالا یا رزرو آن درخواست کارتبهکارت میشود.
پلتفرم دیوار نیز در صفحه هشدارهای خود درباره کلاهبرداری، از دریافت کد تأیید حساب، کارتبهکارت کردن بیعانه و روشهای مختلف بازارگرمی برای وادار کردن خریدار به پرداخت پول به عنوان شگردهای رایج نام برده است.
بنابراین وقتی یک فروشنده بیش از اندازه روی «همین الان پول بریز» تأکید میکند، بهتر است به جای اینکه از ترس از دست دادن معامله تصمیم بگیریم، کمی عقب بکشیم.
قیمت پایین، بهتنهایی نشانه کلاهبرداری نیست؛ اما قیمت غیرعادی ، عجله و درخواست پرداخت خارج از روال مطمئن ترکیبی است که باید جدی گرفته شود.
آگهی استخدامی که از شما پول میخواهد
یک مدل دیگر، پیشنهادهای کاری در فضای مجازی است.«کار در منزل. درآمد بالا با روزی دو ساعت کار و بدون نیاز به سابقه.» برای کسی که دنبال کار است یا میخواهد درآمد بیشتری داشته باشد، چنین پیشنهادی جذاب است.
گاهی کلاهبردار حتی در ابتدای کار مبلغ کمی هم پرداخت میکند تا اعتماد فرد را به دست آورد. بعد میگوید برای ادامه کار باید هزینه ثبتنام، خرید بسته، فعالسازی حساب یا سرمایه اولیه پرداخت شود.
اینجا باید یک سؤال ساده پرسید: من قرار است برای کار پول بگیرم یا برای اینکه اجازه کار داشته باشم پول بدهم؟
اگر برای دریافت یک شغل از شما پول خواسته میشود، باید قبل از هر پرداختی درباره هویت و سابقه مجموعه تحقیق کنید.
سالمندان را نترسانیم؛ کنارشان باشیم
وقتی صحبت از کلاهبرداری اینترنتی میشود، سالمندان معمولاً یکی از گروههایی هستند که بیشتر دربارهشان هشدار داده میشود. اما شاید بهتر باشد به جای اینکه بگوییم «سالمندان بلد نیستند»، بگوییم فناوری با سرعت زیادی وارد زندگی شده و همه اعضای خانواده باید در کنار هم استفاده ایمن از آن را یاد بگیرند.
پدر یا مادری که سالها کارهای بانکی خود را حضوری انجام داده، ممکن است نداند یک کد پیامکی دقیقاً چه کاربردی دارد یا چرا نباید آن را برای فرد دیگری بخواند. به جای سرزنش، بهتر است یک قانون خانوادگی داشته باشیم:«اگر کسی درباره پول، حساب بانکی، رمز یا کد پیامکی با شما تماس گرفت، همان لحظه کاری نکنید؛ اول با ما تماس بگیرید.»
بچهها هم در امان نیستند
بچهها هم از این ماجرا دور نیستند؛ شاید کارت بانکی نداشته باشند، اما خیلیهایشان در بازیهای آنلاین یا شبکههای اجتماعی حساب کاربری دارند و همین حسابها میتواند هدف کلاهبرداران قرار بگیرد. ممکن است برای گرفتن یک آیتم رایگان، رمز خود را وارد کند. ممکن است نرمافزاری را از یک لینک ناشناس نصب کند. یا در یک مسابقه جعلی، اطلاعات شخصی خود را در اختیار دیگران بگذارد.
حتی فضای آموزشی هم از این شگردها در امان نمانده است. فروردین امسال، همزمان با افزایش استفاده دانشآموزان از «شاد»، پلیس فتا البرز درباره پیامکهای جعلی مرتبط با این اپلیکیشن هشدار داد. کلاهبرداران با پیامهایی مانند «حساب کاربری شما غیرفعال شده» از دانشآموزان و والدین میخواستند کد ورود به شاد را برایشان ارسال کنند؛ کدی که در اختیار گذاشتنش میتواند راه ورود به حساب کاربری را برای مجرم باز کند. پلیس همچنین درباره فایلها و لینکهایی با عنوانهایی مانند «بخشنامه»، «کارنامه» و «تکمیل اطلاعات» هشدار داد که ممکن است حاوی بدافزار باشند.
این نمونه نشان میدهد آموزش امنیت دیجیتال باید از همان سالهای کودکی شروع شود. کودک باید بداند رمز عبور و کد ورود، چیزی نیست که برای دیگران بفرستد. در عین حال، مهم است که اگر اشتباهی کرد، بتواند آن را با خیال راحت به والدینش بگوید؛ چون ترس از دعوا و تنبیه ممکن است باعث شود دفعه بعد اشتباهش را پنهان کند.
اگر روی لینک مشکوک کلیک کردیم، چه کنیم؟
اول از همه، دستپاچه نشویم؛ اما موضوع را هم دستکم نگیریم. صرف باز کردن یک لینک به این معنی نیست که حتماً حساب بانکیمان خالی شده یا گوشی هک شده است. خطر اصلی زمانی جدیتر میشود که بعد از ورود به لینک، اطلاعات بانکی یا رمز عبور وارد کرده باشیم، کد پیامکی را در اختیار کسی گذاشته باشیم یا برنامهای را که لینک پیشنهاد داده، روی گوشی نصب کرده باشیم.
اگر فقط لینک را باز کردهایم و هیچ اطلاعاتی وارد نکرده و چیزی هم نصب نکردهایم، صفحه را ببندیم و دیگر به آن برنگردیم. اگر لینک از طریق پیامک یا پیامرسان آمده، بهتر است پیام را نیز حذف کنیم.
اما اگر شماره کارت، رمز، کد تأیید یا اطلاعات ورود را در صفحه جعلی وارد کردهایم، دیگر نباید منتظر بمانیم ببینیم چه اتفاقی میافتد. در مورد اطلاعات بانکی، باید در اولین فرصت با بانک از مسیر رسمی تماس بگیریم و موضوع را اطلاع دهیم. اگر برداشت غیرمجاز هم اتفاق افتاده، پیگیری را فوری انجام دهیم.
اگر رمز یک حساب کاربری را در سایت مشکوک وارد کردهایم، رمز را از طریق سایت یا اپلیکیشن رسمی همان سرویس تغییر دهیم. اگر همان رمز را برای حسابهای دیگری هم استفاده کردهایم، آنها را نیز تغییر دهیم.
ماجرا وقتی جدیتر میشود که بعد از کلیک، برنامهای ناشناس روی گوشی نصب شده باشد. پلیس فتا درباره همین روش هشدار داده و گفته است لینکهای جعلی میتوانند کاربر را به نصب اپلیکیشنهای مخرب هدایت کنند؛ این برنامهها در ادامه ممکن است به اطلاعات گوشی و پیامکها دسترسی پیدا کنند و زمینه سرقت اطلاعات بانکی و برداشت غیرمجاز را فراهم کنند.
در این وضعیت، بهتر است از ادامه کار با برنامه ناشناس خودداری کنیم و برای راهنمایی درباره پاکسازی و اقدامات بعدی با پلیس فتا تماس بگیریم. پلیس فتا مرکز امداد و فوریتهای سایبری را به شماره ۰۹۶۳۸۰ بهصورت شبانهروزی برای گزارش جرم و دریافت مشاوره معرفی کرده است.
و اگر پول از حساب برداشت شده یا انتقال مشکوکی انجام شده است، زمان را از دست ندهیم. همان لحظه با بانک و مرکز فوریتهای سایبری پلیس فتا تماس بگیریم و جزئیات ماجرا، از جمله پیام، شماره فرستنده، لینک و زمان تراکنش را نگه داریم. پلیس فتا نیز در هشدارهای خود تأکید کرده است که هدف اصلی بسیاری از این لینکهای جعلی، دستیابی به اطلاعات مالی و برداشت غیرمجاز از حساب قربانی است.
نظر شما