به گزارش همشهری آنلاین، سلامت روان دیگر فقط به معنای مراجعه یک فرد به روانشناس یا روانپزشک برای حل یک مشکل شخصی نیست؛ بسیاری از اختلالات و آسیبهای روانی ریشه در شرایط اجتماعی، اقتصادی و خانوادگی دارند و برای پیشگیری و درمان آنها، مجموعهای از خدمات تخصصی باید در کنار یکدیگر قرار گیرد. حالا وزارت بهداشت با توسعه مراکز «سراج» تلاش دارد چنین رویکردی را در ساختار شبکه بهداشت و درمان کشور گسترش دهد.
در همین راستا، ۲۰ واحد سراج و سه کانکس کاهش آسیب اعتیاد به صورت همزمان و برخط و با حضور معاون بهداشت وزارت بهداشت، مشاور وزیر بهداشت در امور اجتماعی، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد، نمایندگان مجلس، روسای دانشگاههای علوم پزشکی و جمعی از مسئولان استانی افتتاح شد.
این مراکز با هدف گسترش دسترسی مردم به خدمات سلامت روانی و اجتماعی و تحقق عدالت در سلامت، بهویژه در مناطق کمتر برخوردار، راهاندازی شدهاند. با افتتاح واحدهای جدید، تعداد مراکز سراج در کشور به ۱۴۸ مرکز رسید.
سراج؛ تیمی برای سلامت روان و اجتماعی
آنچه مراکز سراج را از بسیاری از مراکز ارائه خدمات سلامت روان متمایز میکند، حضور همزمان روانپزشک، روانشناس و مددکار اجتماعی در یک ساختار دولتی و ارائه رایگان خدمات است.
دکتر محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، در مراسم افتتاح این مراکز گفت: برنامه سراج به طور کامل در ساختار شبکه بهداشت و درمان کشور ادغام شده و هدف آن، ارائه خدمات منسجم و تخصصی سلامت روان و اجتماعی و افزایش دسترسی مردم، بهویژه در مناطق کمتر برخوردار است.
به گفته او، سراج تنها ساختار در سطح کشور است که خدمات روانپزشکی، روانشناسی و مددکاری اجتماعی را به صورت همزمان و رایگان در ساختار دولتی ارائه میکند.
شالبافان همچنین از بازتاب این تجربه در مجامع بینالمللی خبر داد و گفت تجربه سراج در سفر اعضای عالیرتبه سازمان جهانی بهداشت به ایران مورد توجه قرار گرفته و به عنوان یکی از تجربیات موفق در حوزه سلامت روان معرفی شده است. این برنامه همچنین در نشست کشورهای عضو بریکس به عنوان یکی از تجربیات حوزه سلامت ایران مورد توجه قرار گرفته است.
سراج در بحرانها هم فعال است
کارکرد مراکز سراج تنها به شرایط عادی محدود نمیشود. به گفته شالبافان، این ساختار در مدیریت پیامدهای روانی ـ اجتماعی بحران اخیر نیز مورد استفاده قرار گرفته است.
او توضیح داد که در جریان راهاندازی خط ۱۹۰، افرادی که در غربالگریها در معرض خطر بالای روانی تشخیص داده شدند، برای دریافت خدمات تخصصی به مراکز جامع سلامت و سراج ارجاع شدند.
همچنین غربالگری سلامت روان کارکنان نظام سلامت نیز در ساختار سراج دنبال میشود.
یکی دیگر از برنامههای جدید، ارائه خدمات روانی، اجتماعی و مددکاری به کودکانی است که در جریان بحران اخیر آسیب دیدهاند. شالبافان اعلام کرد این خدمات با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی دنبال خواهد شد و حمایتهای اجتماعی و معیشتی نیز در کنار خدمات سلامت روان ارائه میشود.
از فرد تا خانواده و محله
دکتر علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت هم مراکز سراج را یکی از نشانههای حرکت نظام سلامت از مراقبت فردمحور و خانوادهمحور به سمت مراقبتهای محلهمحور دانست.
او با اشاره به تغییر رویکرد نظامهای سلامت در جهان گفت: امروز دیگر نمیتوان مشکلات سلامت روان را صرفاً در قالب یک مشکل فردی دید؛ چراکه عواملی مانند فقر، بیکاری، اعتیاد، خشونت و دیگر مسائل اجتماعی میتوانند در شکلگیری یا تشدید مشکلات روانی و اجتماعی افراد نقش داشته باشند.
رئیسی افزود: در مراکز سراج، روانشناس، روانپزشک و مددکار اجتماعی در کنار یکدیگر فعالیت میکنند و در صورت نیاز، ظرفیتهای اجتماعی موجود در محله نیز مورد توجه قرار میگیرد.
به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، مأموریت سراج نباید تنها به ارائه مشاوره به فرد مراجعهکننده محدود شود، بلکه باید ریشههای مشکلات شناسایی و برای رفع آنها اقدام شود؛ چراکه گاهی حل یک مشکل اجتماعی مانند اشتغال یا مسائل خانوادگی میتواند به کاهش تنش و بازگشت یک خانواده به شرایط عادی کمک کند.
او با اشاره به افتتاح ۲۰ واحد جدید سراج گفت: تعداد واحدهای سراج در کشور اکنون به ۱۴۸ مرکز رسیده و بسیاری از دانشگاههای علوم پزشکی نیز برای راهاندازی این مراکز علاقهمند هستند.
تأکید بر کیفیت، در کنار افزایش تعداد
گسترش تعداد مراکز سراج اگرچه گام مهمی برای افزایش دسترسی به خدمات سلامت روان است، اما مسئولان وزارت بهداشت تأکید دارند که توسعه کمی این مراکز باید با ارتقای کیفیت خدمات همراه باشد.
دکتر زینب نصیری، مشاور وزیر بهداشت در امور اجتماعی، با اشاره به ساختار تیمی سراج گفت: کمتر ساختاری در بخش دولتی و غیردولتی کشور وجود دارد که به این شکل، چند رشته و حرفه تخصصی را برای ارائه خدمات رایگان به مردم در کنار یکدیگر قرار داده باشد.
او افزود: مراکز سراج میتوانند نقش مهمی در ارتقای عدالت اجتماعی در سلامت و کاهش نابرابریهای سلامت داشته باشند، اما در کنار افتتاح مراکز جدید، اصلاح فرایندها و پروتکلهای ارائه خدمت نیز اهمیت دارد.
به گفته نصیری، پروتکلهای مراکز سراج در هفتههای اخیر با هدف تقویت خدمات تخصصی اصلاح شده است.
او همچنین تکمیل نیروی انسانی را یکی از چالشهای این مراکز عنوان کرد و خواستار همکاری بیشتر شبکه بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی برای رفع این مشکل شد.
به گفته نصیری حدود هزار و ۸۰۰ کودک آسیبدیده از جنگ به صورت سرپایی یا بستری به مراکز درمانی مراجعه کردهاند و این گروه نیز وارد چرخه دریافت خدمات تخصصی روانی و اجتماعی خواهند شد.
بازگشت سراج به مسیر توسعه
در کنار افتتاح ۲۰ واحد سراج، سه کانکس کاهش آسیب اعتیاد نیز به بهرهبرداری رسید. توسعه این ساختارها بخشی از برنامه وزارت بهداشت برای گسترش خدمات سلامت روان، اجتماعی و کاهش آسیب در سطح جامعه است.
نصیری با اشاره به اینکه در سالهای گذشته برخی مراکز سراج تعطیل شده بودند، گفت: اکنون این وقفه برطرف شده و روند افتتاح و توسعه مراکز دوباره آغاز شده است. امیدواریم این مسیر با قوت ادامه پیدا کند و با تکمیل نیروی انسانی، اصلاح فرایندها و افزایش همکاری دستگاههای مختلف، مراکز سراج بتوانند نقش پررنگتری در ارائه خدمات سلامت روان و اجتماعی ایفا کنند.
حالا با رسیدن تعداد واحدهای سراج به ۱۴۸ مرکز، این برنامه در نقطهای قرار گرفته که قرار است سلامت روان را بیش از گذشته از اتاق درمان به متن زندگی مردم و محلهها ببرد؛ جایی که بسیاری از عوامل مؤثر بر سلامت روان، از مشکلات خانوادگی و اقتصادی تا آسیبهای اجتماعی، شکل میگیرند.
نظر شما