به گزارش همشهری آنلاین، ویدئویی از آسفالتکردن بستر رودخانهای در دل شهر الیگودرز در فضای مجازی چرخید و تصاویر آن، این پرسش را به میان آورد که چرا کف یک رودخانه باید آسفالت شود؟ شهرداری الیگودرز میگوید این رودخانه سالهاست جریان دائمی ندارد و با کنترل سیلاب، بستر آن میتواند به فضایی برای استفاده شهری تبدیل شود، اما محیطزیست و آب منطقهای درباره این اقدام و تبعات آن، ملاحظات و پرسشهای دیگری دارند. حالا ماجرای آسفالت رودخانه الیگودرز به محل اختلاف میان ضرورت توسعه شهری، الزامات زیستمحیطی و ضوابط حفاظت از بستر رودخانه تبدیل شده است. بر اساس قانون، ساختوساز در حریم رودخانهها یکی از عوامل مهم تشدیدکننده سیلابهای سالهای اخیر کشور محسوب میشود؛ مانند سلسله سیلابهای سال ۱۳۹۸ در بسیاری از استانها.
اقدام خودسرانه شهرداری
مدیرعامل شرکت آب منطقهای لرستان درباره آسفالت بخشی از بستر رودخانه در شهر الیگودرز به همشهری میگوید: «بر اساس اطلاعات رسیده، حدود ۲۰۰ متر از کف رودخانه آسفالت شده است. شهردار نیز در مصاحبههای خود به این موضوع اشاره کرده، اما این کار بدون دریافت مجوز از شرکت آب منطقهای و بهصورت خودسرانه از سوی شهرداری انجام شده است.»
علیرضا کاکاوند با بیان اینکه شرکت آب منطقهای لرستان در هر شهرستان یک اداره منابع آب دارد و در صورت وقوع تخلف یا بروز مشکل، ادارات تابعه موضوع را پیگیری میکنند، میافزاید: «به محض اطلاع از موضوع، شرکت آب منطقهای لرستان مکاتبههای لازم را انجام داد. بر اساس تبصره ۳ ماده ۲ قانون توزیع عادلانه آب و همچنین مواد ۱۱ و ۱۳ آییننامه تعیین حد بستر و حریم، هرگونه مداخله دستگاههای دولتی و غیردولتی در رودخانهها مستلزم دریافت مجوز از دستگاه تخصصی مربوطه است.»
مدیرعامل شرکت آب منطقهای لرستان ادامه میدهد: «شهرداری تصور میکند رودخانههای داخل محدوده شهر در اختیارشان است و این کار را با هدف پاسخگویی به خواستههای مردم انجام دادهاند، اما اشتباه است. آسفالتکردن کف رودخانه موجب افزایش سرعت جریان آب میشود و افزایش سرعت جریان آب نیز میتواند به ایجاد فرسایش موضعی و فرسایش کناری منجر شود. رودخانه یک موجود زنده است و هرگونه مداخله در آن باید با مطالعه و بررسی دقیق انجام شود. متأسفانه در این مورد، مطالعه هیدرولوژیک و هیدرولیکی صورت نگرفته است و اگر از شرکت آب منطقهای استعلام میشد، به دلیل مسائل زیستمحیطی و هیدرولیکی با این اقدام مخالفت میکردیم.»
بررسی پیامدهای اقدام شهرداری
مدیرکل مدیریت بحران لرستان هم از تشکیل جلسهای با حضور شهردار و فرماندار الیگودرز خبر میدهد تا طی آن، مخاطرات احتمالی و ضرورت انجام این اقدام بررسی شود. رضا خزائی به همشهری میگوید: «در صورتی که نیاز باشد، بررسی کارشناسی و تخصصی درباره وضعیت رودخانه انجام خواهد شد. انجام آسفالت در رودخانه به این شکل، از نظر کارشناسی اقدام صحیحی نیست و باید ابعاد و پیامدهای آن بهصورت دقیق بررسی و اعلام شود.»
او تأکید میکند: «با توجه به اینکه در صورت وقوع بارندگی، مدیریت و هدایت روانآبها از اهمیت برخوردار است، موضوع باید از جنبههای مختلف مورد بررسی قرار گیرد. این مسئله طی چند سال گذشته نیز در جلسات مدیریتی مورد کارشناسی قرار گرفته و در حال حاضر مدیریت بحران استان در حال بررسی شرایط موجود است.»
پیگیری قانونی در جریان است
در ادامه، مدیرعامل شرکت آب منطقهای لرستان با اشاره به شرایط حوضه آبریز این رودخانه میگوید: «در بالادست رودخانه سد حوضیان قرار دارد، اما وجود سد به این معنا نیست که در پاییندست، رودخانه با خطر سیلاب مواجه نخواهد بود. ما در این منطقه میانحوضه و حوضههای آبریز داریم و خود شهر نیز بهطور کامل دارای سطوح آسفالت و نفوذناپذیر است؛ بنابراین هر بارندگی میتواند روانآبهای شهری را وارد رودخانه کند.»
علیرضا کاکاوند با تأکید بر اینکه موضوع از مجاری قانونی در حال پیگیری است، میافزاید: «درخواست کردهایم مدیرکل امور شهری استانداری در این موضوع دخالت کند. شرکت آب منطقهای دستگاه تخصصی این حوزه است و همانطور که اشاره شد، بر اساس قانون، هرگونه اقدام در بستر رودخانه باید با هماهنگی و دریافت مجوز از این شرکت انجام شود.»
او با اشاره به سابقه مخالفت این شرکت با برخی طرحهای غیرکارشناسی شهرداری الیگودرز، عنوان میکند: «سال گذشته نیز شهرداری قصد داشت بازارچه محلی در بستر رودخانه ایجاد کند. با توجه به اینکه این رودخانه در آن مقطع سابقه سیلاب قابل توجهی نداشت، این تصور ایجاد شده بود که میتوان از این فضا استفاده کرد، اما شرکت آب منطقهای با این موضوع مخالفت کرد. حتی اجازه برگزاری بازارچههای موقت مانند شنبهبازار و چهارشنبهبازار را نیز در این محدوده ندادیم.»
مدیرعامل شرکت آب منطقهای لرستان تصریح میکند: «متأسفانه اقدام اخیر بدون هماهنگی با شرکت آب منطقهای انجام شده و هیچ مطالعهای پشت آن وجود ندارد. همکاران شرکت در شهرستان به دلیل اینکه باید به محض مشاهده چنین اقدامی، موضوع را به مرکز استان اطلاع میدادند، مورد مواخذه قرار گرفتند. پس از اطلاع از موضوع، عملیات متوقف شد و اکنون باید درباره نحوه برگرداندن شرایط بستر رودخانه به وضعیت مناسب و هزینههای مربوط به آن تصمیمگیری شود.»
همه این صحبتها در حالی است که شهردار الیگودرز در صحبتهایی تأکید میکند: «هدف اصلی از اجرای این طرحها ساماندهی رودخانه، رفع مشکلات گذشته، استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود در مرکز شهر و ایجاد فضاهای خدماتی، ورزشی، فرهنگی و عمومی برای شهروندان است.»
محمد لطفی میانجایی اظهار میکند: «در بالادست رودخانه الیگودرز، سد حوضیان قرار دارد و به همین دلیل موارد سیلابی و طغیانی رودخانه بهطور کامل مدیریت شده و از این بابت تهدیدی متوجه شهر نیست. خطر سیلاب و طغیان این رودخانه برای شهر کنترل شده است. شهرداری در ادامه ساماندهی و بهسازی پلهای موجود، استفاده از ظرفیت بستر رودخانه را برای کاربریهای مختلف شهری دنبال میکند.»
احیای رودخانهها، رویکرد جدید
با وجود این، علیرضا کاکاوند مدیرعامل شرکت آب منطقهای لرستان از احیای این رودخانه صحبت میکند و میگوید: «رویکرد مدیریت رودخانهها در جهان طی چند دهه گذشته تغییر کرده است. حدود ۴۰ سال پیش، رویکردهای سازهای و ساختوساز در رودخانهها با مشکلات جدی مواجه شدند و تجربه نشان داد که این رویکردها در بسیاری از موارد موفق نبودهاند. رویکرد جدید، احیای رودخانههاست.»
هشدار محیطزیست
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان نیز در گفتوگو با همشهری، ضمن مخالفت محیطزیست با آسفالت رودخانه میگوید: «شهرداری الیگودرز با این استدلال که بستر رودخانه به دلیل وجود لجن و ایجاد بوی نامطبوع وضعیت مناسبی نداشته، نسبت به آسفالت بستر رودخانه اقدام کرده است؛ در حالی که باید با نگاه بلندمدت، موضوعاتی مانند مدیریت بحران و پدافند غیرعامل را نیز در نظر بگیریم.»
کامران فرمانپور یکی از آسیبها و تخریبهای این اقدام را تخریب اکوسیستمهای طبیعی رودخانه میداند، زیرا با آسفالتکردن بستر، رودخانه زنده به یک سطح مصنوعی و غیرطبیعی تبدیل میشود.
او همچنین تأکید میکند: «ممکن است در همین بستر رودخانه، زیستگاههایی برای آبزیان، جانوران و پرندگان وجود داشته باشد. گونههایی مانند بیمهرگان، حشرات، دوزیستان و گونههای گیاهی حاشیه رودخانه، به این زیستبوم وابستگی دارند و با تغییر بستر طبیعی، زیستگاه آنها نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.»
کاهش نفوذ آب به خاک و تغذیه سفرههای زیرزمینی، کاهش تابآوری اکولوژیک رودخانه در برابر خشکسالی و سیلاب و تحت تأثیر قرار گرفتن ظرفیت خودپالایی رودخانه با تغییر وضعیت بستر، از دیگر پیامدهای این اقدام است که فرمانپور به آن اشاره میکند.
صحبتهای مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان در شرایطی مطرح میشود که رئیس اداره محیطزیست الیگودرز اظهارات متفاوتی دارد. رئیس اداره محیط زیست الیگودرز در پاسخ به این پرسش که آیا محیط زیست در جریان این اقدام بوده است یا خیر به همشهری میگوید: «پیش از آسفالت، این محدوده محل تجمع زبالههای خانگی، نخالههای ساختمانی و پسماند بوده و چند سالی نیز آبی از کف این قسمت از رودخانه عبور نمیکرده است.»
حمید جدیدی با بیان اینکه شهرداری به جای آنکه کل سطح بستر رودخانه را مسدود کند، نهری را در کنار این مسیر ایجاد کرده تا در صورت وجود آب، پساب خروجی شهری یا بارندگیهای زمستانی، جریان آب از مسیر این نهر عبور کند، اعلام میکند که اگر در این محدوده آبزی وجود داشته باشد یا مسیر آبزیان تغییر کند و حیات آنها به خطر افتاده باشد، محیط زیست میتواند در موضوع ورود کند، اما در شرایط فعلی، از نظر او آسیبی به آبزیان گزارش نشده است.
او توضیح میدهد: «پیش از انجام این اقدام، مکاتبهای از سوی شهرداری با اداره محیط زیست برای دریافت نظر کارشناسی صورت نگرفته است. اگر شهرداری پیش از اجرای پروژه، موضوع را با محیط زیست مطرح میکرد، امکان بررسی کارشناسی و توجه به مسائل زیستمحیطی وجود داشت. اگر مشخص شود آبزیان آسیب دیدهاند، مسیر حرکت آبزیان تغییر کرده یا حیات آنها در معرض خطر قرار گرفته است، محیط زیست میتواند به شکل جدی وارد موضوع شود.»
به گزارش همشهری آنلاین، آسفالت رودخانه الیگودرز پس از تذکر مکتوب، متوقف شده و موضوع برای بررسیهای کارشناسی در دستور کار قرار گرفته است.
نظر شما