به گزارش همشهری آنلاین، بافت تاریخی گرگان با وسعت حدود ۱۵۷ هکتار، یکی از ارزشمندترین بافتهای تاریخی کشور و نخستین بافت تاریخی ثبتشده در فهرست آثار ملی است؛ بافتی که علاوه بر بناها و خانههای تاریخی، همچنان محل زندگی مردم است و بازار، مسجد، امامزاده و کسبوکارهای مختلف در آن جریان دارد. با این حال، انتشار خبرهایی درباره واگذاری ۵۰ هکتار از این محدوده به یک شرکت خصوصی با مدیریت «بابک زنجانی»، ابهامها و انتقادهایی درباره سرنوشت این بافت و ساکنان آن ایجاد کرده است.
هنوز هیچ واگذاری انجام نشده است
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان گلستان در گفتوگو با همشهری در توضیح بیشتر خبر واگذاری بخشی از بافت تاریخی گرگان به بابک زنجانی، اظهار کرد: بافت تاریخی گرگان حدود ۱۵۷ هکتار وسعت و به دلیل ارزشهای تاریخی و فرهنگی، قابلیتهای زیادی برای احیا و سرمایهگذاری دارد. بخشی از این محدوده با مشارکت میراث فرهنگی، شهرداری و سرمایهگذاران بخش خصوصی احیا شده و هماکنون در قالب فضاهای اداری، گردشگری، اقامتی و فروشگاههای صنایعدستی مورد استفاده قرار میگیرد.
فریدون فعالی با بیان اینکه بازار نعلبندان، مسجد جامع و محلات تاریخی در محدوده این بافت قرار دارند، افزود: یکی از ویژگیهای مهم بافت تاریخی گرگان این است که زندگی در آن همچنان جریان دارد. مردم در محلات تاریخی سکونت دارند و در کنار خانههای تاریخی، بازار و بناهای مذهبی، فعالیتهای اقتصادی و گردشگری نیز شکل گرفته است.
او درباره ارتباط این موضوع با بابک زنجانی و شرکت داتوان توضیح داد: شرکت توسعه گردشگری وابسته به هلدینگ داتوان به مدیریت بابک زنجانی، پس از سفر به استان گلستان و بازدید از بافت تاریخی گرگان، برای سرمایهگذاری در این محدوده اعلام آمادگی کرده است. این موضوع به معنای واگذاری ۵۰ هکتار از بافت تاریخی نیست.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان گلستان ادامه داد: سرمایهگذار ممکن است برای احیای یک محله، کفسازی و جدارهسازی، تملک برخی املاک و اجرای پروژههای گردشگری اقدام کند، اما تمام این اقدامات باید بر اساس ضوابط بافت تاریخی و پس از طی مراحل قانونی انجام شود.
فعالی تأکید کرد: وقتی از واگذاری صحبت میکنیم، باید فرایند قانونی آن طی شود. اگر ملکی متعلق به مجموعهای باشد و قرار باشد در قالب صندوق واگذار شود، این کار با شرایط و ضوابط مربوط انجام خواهد شد.
او درباره اینکه آیا منظور از سرمایهگذاری در این محدوده فقط خانههای تاریخی است، گفت: در بافت تاریخی گرگان، خانههایی وجود دارند که در فهرست آثار ملی ثبت شدهاند و در کنار آنها، بناهای واجد ارزش و همچنین املاک عادی نیز قرار دارند. سرمایهگذاران بخش خصوصی در سالهای گذشته نیز برخی املاک را تملک کرده و با رعایت ضوابط، چند خانه را به اقامتگاههای سنتی تبدیل کردهاند.
فعالی افزود: سرمایهگذاری در بافت تاریخی الزاماً به معنای تملک و تغییر کاربری همه خانههای تاریخی نیست و نوع پروژه بر اساس ضوابط و مجوزهای صادرشده تعیین خواهد شد. بازارچه صنایعدستی، اقامتگاه سنتی، بوتیکهتل و فروشگاه از جمله کاربریهایی هستند که میتوانند در چارچوب ضوابط در این بافت شکل بگیرند.
به گفته او، خانههای تاریخی، مسجد جامع، امامزاده، بازار نعلبندان، محلات مسکونی مردم و فعالیتهای اقتصادی و گردشگری در کنار یکدیگر، ساختار این بافت را شکل دادهاند و احیای آن باید با حفظ این ویژگی انجام شود. زمینه برای مشارکت بخش خصوصی و سرمایهگذاری در بافت تاریخی گرگان فراهم است و میتوان با تعریف پروژههای مناسب، ضمن حفاظت از ارزشهای تاریخی، به رونق اقتصادی و گردشگری آن کمک کرد.
نوع مداخله مشخص شود
پژوهشگر میراث فرهنگی گلستان با تأکید بر ضرورت تعیین دقیق نوع مداخله در بافت تاریخی گرگان، گفت: احیای بافت تاریخی نباید به مرمت کالبدی محدود و باید جریان زندگی، سکونت، فعالیتهای خدماتی، فرهنگی، اقامتی و اقتصادی در آن حفظ شود.
جاوید ایمانیان در گفتوگو با همشهری با تاکید بر اینکه باید روشن شود که هدف از این اقدام، احیای بافت فرسوده، ایجاد تراکم و ساختوساز است یا اینکه موضوع در قالب احیای محلههای تاریخی دنبال میشود، افزود: اینکه همه این محدوده توسط یک نفر خریداری و سپس مرمت شود، مورد تأیید نیست، زیرا بافت تاریخی نباید احیای موضعی داشته باشد، بلکه باید جریان زندگی در آن حاکم باشد. در بافت تاریخی باید سکونت وجود داشته باشد و کاربریهای اقامتی، پذیرایی و خدماتی نیز در کنار آن فعال باشند. اگر قرار باشد این بافت مرمت و احیا شود و دوباره در جریان زندگی شهری قرار بگیرد، اینکه این کار توسط یک فرد انجام شود یا دولت، تفاوتی ندارد، اما ابتدا باید مشخص شود که قرار است چه اقداماتی در این محدوده انجام شود.
این کارشناس میراث فرهنگی گلستان با اشاره به اینکه پس از مشخص شدن نوع مداخله باید برنامه مدیریت تدوین شود، افزود: در این برنامه باید دقیقاً مشخص شود چشمانداز ما برای رسیدن به طرح چیست، چه ساختمانهایی قرار است تملک شوند، چه ساختمانهایی ممکن است تملک نشوند و صرفاً مرمت و احیا شوند و در نهایت چه اتفاقی قرار است برای کل محدوده بیفتد. اگر قرار باشد بافت تاریخی را صرفاً بهعنوان یک کالبد مرمت کنیم، این کار بهتنهایی ارزش ندارد. در کنار مرمت کالبدی، مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، آیینی، مذهبی و باورهایی که در بافت وجود دارد نیز باید در جریان زندگی قرار داشته باشند.
ایمانیان با اشاره به برخی کاربریهای مطرحشده برای این محدوده از جمله اقامتگاه سنتی، بوتیکهتل، مرکز فرهنگی و بازارچه صنایعدستی، گفت: میان احیا و تغییر ماهیت بافت تاریخی یک مرز وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد. کاربری و عملکرد دادن به بناهای تاریخی با بافت تاریخی تفاوت دارد. ممکن است برای یک بنای تاریخی کاربریهایی مانند موزه یا رستوران تعریف کنیم، اما بافت تاریخی خود جریان زندگی است.
او افزود: بافت تاریخی مانند یک زندگی شهری است که در آن همه چیز وجود دارد؛ فضای سبز، سکونت، فعالیت تجاری، رستوران، مجموعه اقامتی و هتل. بنابراین باید با توجه به نوع بنا و کاربریای که برای برنامه تعریف میشود، تصمیمگیری کرد. تفاوت بافت تاریخی با سایر بافتها در همین ویژگیها و ارزشهای تاریخی آن است.
او درباره وضعیت بافت تاریخی گرگان توضیح داد: بافت تاریخی کشور دارای طرح و ضوابط ویژه است و این موضوع به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری رسیده. در گرگان نیز بیش از هزار و چند صد بنای تاریخی در نقشههای طرح تفصیلی ویژه بافت تاریخی به صورت لکهای مشخص شدهاند. این طرح به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری رسیده و به شهرداری ابلاغ شده و باید اجرا شود. این بناها لزوماً همگی ثبت ملی نیستند، بلکه این طرح یک برنامه حفاظتی است و بناهای مشخصشده باید حفظ شوند. حتی اگر بنایی ثبت ملی نباشد، باید ضوابط و عناصر ویژه تعریفشده در طرح نیز مورد توجه قرار گیرد. باید مشخص شود کدام بخش قرار است نوسازی شود، کدام بخش بازسازی و کدام بخش مرمت شود و همچنین آیا اساساً بافت فرسودهای وجود دارد که قرار است خریداری یا تملک شود و مانند طرحهای بافت فرسوده، ساختوساز در آن صورت گیرد یا خیر.
او با اشاره به تجربههایی مانند کاشان افزود: در برخی موارد سرمایهگذاریهایی انجام شده و بخشهایی به کاربریهای اقامتی و پذیرایی تبدیل شدهاند و بعضی اقدامات نیز خوب بوده و به حفاظت از بناها کمک کرده است، اما در برخی موارد نیز تغییر کاربری میتواند در آینده به عامل مخلی برای بافت تبدیل شود.
ایمانیان ادامه داد: باید بدانیم ظرفیت بافت چیست؛ چه تعداد هتل در این بافت نیاز داریم، چه تعداد مجموعه پذیرایی، چه تعداد اماکن فرهنگی و چه تعداد بازارچه یا خانه صنایعدستی باید وجود داشته باشد و چه میزان تراکم مسکونی باید در بافت حفظ شود. همه این موارد باید در طرح دیده شود.
این کارشناس تصریح کرد: درباره کلیت موضوع میتوان گفت که احیای بافت تاریخی و ورود سرمایهگذاری به این حوزه میتواند اتفاق خوبی باشد، اما برای اینکه بدانیم قرار است چه اقدامی انجام شود، ابتدا باید نوع مداخله، برنامه مدیریت، چشمانداز، کاربریها و حدود نوسازی، بازسازی و مرمت مشخص شود.
نظر شما