همشهری آنلاین- فاطمه عباسی: این قصه سه پرده دارد: نگاهی از روی زمین به عظمتی نیمهپنهان، مستند کردن یک کشف بزرگ و در نهایت، پروازی بر فراز تاریخی که برای اولین بار، تمام قد آشکار میشد.
دروازه ملل، تخت جمشید - عکاس: لوئیجی پِشه. تاریخ ثبت عکس در سایت موزه متروپولیتن دهههای ۱۸۴۰ تا ۱۸۶۰ میلادی ذکر شده است.
پرده اول: غولی در آغوش خاک
نخستین چشم مسلح به لنز که بر این ویرانههای باشکوه گشوده شد، متعلق به یک افسر نظامی ایتالیایی به نام لوئیجی پشه بود. در پاییز ۱۲۳۶ خورشیدی، او با دوربینی سنگین بر دوش، در برابر منظرهای ایستاد که با تصور امروزی ما فرسنگها فاصله داشت. در قاب تاریخی او، تخت جمشید غولی بود که هنوز بخشی از پیکرش را در آغوش خاک پنهان کرده بود.
نمایی دیگر از تخت جمشید؛ عکاس: لوئیجی پِشه
مهمتر از همه، پلکان افسانهای آپادانا، با آن نقوش بیبدیلش، هنوز در خوابی عمیق زیر آوار قرون مدفون بود. عکسهای پشه که بعدها به دربار ناصرالدین شاه و ویلهلم یکم، پادشاه پروس، نیز راه یافت و امروز در موزه متروپولیتن نگهداری میشود، سندی است از تخت جمشید پیش از بیداری. چند دهه بعد، آنتوان سوروگین، عکاس شهیر دربار قاجار، این مستندنگاری زمینی را ادامه داد و در سفرهای متعدد خود، جزئیات بیشتری از این زیبایی در انتظار را جاودانه کرد.
تخت جمشید (ایران) : آپادانا، ضلع شمالی، بخش غربی پلکان تشریفاتی؛
عکاس: آنتوان سوروگین
تاریخ: حدود ۱۹۰۰ میلادی
پرده دوم: لحظه تولد دوباره
نقطه عطف داستان در سال ۱۹۳۱ رقم خورد. ارنست هرتسفلد، باستانشناس آلمانی، به نمایندگی از دانشگاه شیکاگو، پروژه کاوش علمی را آغاز کرد. اینجا بود که نقش دوربین از یک ناظر صرف، به شاهد یک رویداد بزرگ تغییر کرد. لنز دوربین هانس فون بوسه، عکاس گروه، لحظه به لحظه بیرون آمدن پلکان شرقی آپادانا از دل تپههای خشتی را ثبت میکرد. گویی زمین، پرده از بزرگترین راز خود برمیداشت و دوربین، این تولد دوباره را برای تاریخ سند میزد. طنز تلخ ماجرا اینجا بود که همان آواری که قرنها این نقوش را پنهان کرده بود، ناخواسته به محافظی در برابر فرسایش بدل شده بود.
تخت جمشید؛ نمای گوشه شمالغربی و صخرههای طبیعی تراشنخورده
عکاس: آنتوان سوروگین
تاریخ: حدود ۱۹۰۲_۱۸۹۸
پرده سوم: نگاه از آسمان
اما روایت در همین نقطه تمام نشد. پس از هرتسفلد، باستانشناسی به نام اریش اشمیت مسئولیت پروژه را بر عهده گرفت و فصلی نو و بیسابقه را در تاریخنگاری بصری ایران گشود. او بین سالهای ۱۹۳۵ تا ۱۹۳۷، با هواپیمای شخصی خود بر فراز تخت جمشید به پرواز درآمد. برای نخستین بار، انسان توانست تمامیت و مقیاس شگفتانگیز این شهر باستانی را نه از روی زمین، که از منظر آسمان ببیند.
تصویری از تخت جمشید در کتاب Flights over Ancient Cities of Iran
عکسهای هوایی او که در کتاب «پرواز بر فراز شهرهای باستانی ایران» منتشر شد، دید ما را برای همیشه تغییر داد. آن ستونهای پراکنده که پشه از روی زمین ثبت کرده بود، حالا در تصاویر اشمیت به بخشی از یک نقشه مهندسیشده و حیرتانگیز تبدیل شده بودند.
تصویری از پاسارگاد
عکاس: آنتوان سوروگین
تاریخ: ۱۹۳۰_۱۸۸۰
این سه نگاه، از زمین تا آسمان، تنها چند عکس تاریخی نیستند. آنها فصلهای یک داستان هیجانانگیزند؛ داستان کشف تدریجی یک تمدن که لنز دوربینها، راویان وفادار آن بودند.
نظر شما