همشهریآنلاین - پروانه بندپی: آمار حیوانگزیدگی در کشور هر سال در حال افزایش است. موضوعی که هم بار بیماری را در کشور بالا میبرد و هم به دلیل نیاز به تزریق واکسن هاری در ۳ نوبت، هزینههای زیادی به نظام سلامت کشور وارد میکند. بر اساس آمار رسمی وزارت بهداشت، سالانه بیش از ۴۰۰ هزار مورد فقط به دلیل گزش سگ و گربه نیازمند مراقبت پزشکی میشوند و این عدد بسیار نگرانکننده است. آماری که به گفته رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، با شتاب در حال افزایش است.
سگهای خانگی هم هاری را انتقال میدهند
حدود ۹۵ درصد حیوانگزیدگیها در کشور توسط سگ و گربه اتفاق میافتد و از این تعداد، نزدیک به ۸۰ درصد مربوط به سگها است. از این ۸۰ درصد نیز سهم بالایی مربوط به سگهای ولگرد و بخشی دیگر مربوط به سگهای صاحبدار است که بسیاری از آنها واکسینه نشدهاند. با این حال، یکی از رفتارهایی که ناخواسته یا ناآگاهانه به افزایش خطر ابتلا به بیماری هاری منجر میشود، اصرار بسیاری از مردم، غذا دادن به حیوانات ولگرد است.
دکتر فهیمه اسلامی، متخصص دامپزشکی به همشهری میگوید:«بیش از ۸۰ درصد حیوانگزیدگیها مربوط به سگها است؛ چه سگهای خانگی، چه سگهای بیصاحب و چه سگهای گله. اما سگهای خانگی معمولا علیه هاری واکسینه میشوند اما دیگر سگها نه. ضمنا حتما نباید حیوان، شما را گاز بگیرد تا هاریِ او به شما منتقل شود. هاری از طریق بزاق حیوان هم به فرد منتقل میشود و اگر شما در سطح پوستتان یک خراشیدگی کوچک داشته باشید و یک حیوان هار، شما را لیس بزند یا بزاقش به خراشیدگی پوست شما انتقال پیدا کند، بیماری هاری او میتواند به شما منتقل شود.»
هاری دقیقا چیست؟
این دامپزشک درباره ماهیت هاری توضیح میدهد: «هاری یک بیماری ویروسی کُشنده است که به سیستم عصبی حمله میکند و معمولاً از طریق گاز گرفتن و بزاق حیوان آلوده منتقل میشود. همه حیوانات این ویروس را در بدن خود ندارند. فقط حیوانی «هار» محسوب میشود که به ویروس هاری آلوده شده باشد. بنابراین ویروس هاری به طور طبیعی و دائمی در بدن همه حیوانات وجود ندارد. حیوانات بعد از تماس با یک حیوان آلوده، ممکن است به این ویروس مبتلا شوند و در صورت بیماری، آن را به حیوانات دیگر یا انسان منتقل کنند.»
مراقب اسب و گاو و گوسفند هم باشید
برخلاف تصور خیلیها که فکر میکنند هاری تنها از سگ و حیوانات وحشی مثلا گرگ منتقل میشود، دکتر اسلامی تاکید میکند که «ویروس هاری در همه پستانداران وجود دارد؛ از سگ و گربه گرفته تا گوسفند، اسب، الاغ، گاو، گرگ، روباه و حتی خفاش. با این حال، زمانی که از حیوانات اهلی و وحشی صحبت میکنیم، دلیلش این است که به ندرت پیش میآید که گوسفند یا گاو انسان را گاز بگیرند و باعث نگرانی از نظر انتقال هاری شوند.»
این دامپزشک ادامه میدهد: «البته در اصل، هاری از حیوانات وحشی منشأ میگیرد و مخزن اصلی آن، همین حیوانات هستند، اما به دلایل مختلف از جمله مدیریت نامناسب پسماند در برخی مناطق کشور، نقش مخزن بیماری تا حد زیادی به سمت سگهای بلاصاحب تغییر کرده است. امروز وقتی افراد به طبیعت میروند، احتمال مشاهده روباه یا گرگ چندان زیاد نیست، اما به احتمال زیاد حتما با سگهای ولگرد مواجه میشوند.»
او میگوید: «در حالت طبیعی، حیوانات وحشی مثل روباه با دیدن انسان از او فاصله میگیرند و فرار میکنند. یکی از نشانههایی که میتواند احتمال هار بودن یک حیوان را مطرح کند، تغییر رفتار آن است. یعنی حیوانی که به طور غیرعادی به انسان نزدیک میشود و ترسی از او ندارد، ممکن است هاری داشته باشد.»
زمان طلایی مراجعه؛ ۲۴ ساعت
نکته بسیار مهم درباره هاری این است که فردی که دچار حیوانگزیدگی میشود و علائم بیماری در او بروز میکند، عاقبتش حتما و صددرصد مرگ است. این را اسلامی میگوید و تاکید میکند: «بنابراین لازم است فرد بعد از گزیده شدن، بلافاصله در زمان طلایی که ۲۴ ساعت است، به مراکز بهداشت رسانده شود.»
این دامپزشک میگوید: «همان لحظه که توسط حیوانی گزیده شدید، یا بزاقش به خراشیدگی پوست شما برخورد کرد و احتمال دادید که حیوان هار است، باید سریع به مراکز بهداشت مراجعه کنید. در مراکز بهداشت به شما در ۳ نوبت واکسن هاری تزریق میکنند و قطعا ایمن خواهید بود اما اگر فرد بگذارد زمان بگذرد و بعد مراجعه کند، زمان طلایی از دست میرود و مرگش حتمی است.»
دکتر اسلامی اضافه میکند: «نکته خیلی مهمتر این است که بلافاصله بعد از گزیده شدن، محل گزیدگی باید فوری و در حد ۳۰ دقیقه با آب فراوان و فشار بالا و صابون شستشو داده شود و بعد فرد خیلی سریع به مرکز بهداشت انتقال یابد تا واکسن هاری به او تزریق شود.»
بیشتر بخوانید؛
هزینههای سنگین هاری به نظام سلامت کشور
هاری، هزینههای سنگینی نیز به نظام سلامت کشور وارد میکند. مراد قبادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت پیش از این گفته بود: «هر فردی که دچار حیوانگزیدگی میشود، باید ۳ نوبت واکسن هاری دریافت کند که برای او رایگان است اما قیمت هر دوز واکسن حدود ۳ یورو است (که هر سال افزایش مییابد). اگر سالانه ۴۰۰ هزار مورد حیوانگزیدگی در کشور رخ دهد، نیاز به ۱۲۰۰ دوز واکسن است که درمجموع ۳.۶ میلیون یورو هزینه دارد.» قبادی با بیان اینکه برخی موارد نیاز به درمانهای پیشرفتهتر دارند، گفت: «در مواردی که گزش در ناحیه سر و صورت یا عمیق باشد، یا همراه با خونریزی شدید باشد، تزریق سرم ضدهاری هم انجام میشود که هزینه هر نوبت تزریق سرم ممکن است تا ۵۰ یورو برسد و برآورد میشود بین ۳۰ تا ۴۰ درصد مراجعهکنندگان به این سرم نیاز پیدا میکنند.» البته این تنها هزینه واکسن است. هزینه واقعی نظام سلامت معمولاً بیشتر از این است. چراکه شامل سرم ضد هاری، خدمات درمانی، مراجعه اورژانسی و پیگیریهای بعدی میشود. بنابراین عدد واقعی بار مالی، در عمل بالاتر از این برآورد است.
علیرضا رفیعیپور، رئیس سازمان دامپزشکی کشور هم چند روز پیش در نشستی گفت: «سالانه حدود ۴۲۰ هزار مورد حیوانگزیدگی در کشور گزارش میشود که تأمین واکسن و سرم مورد نیاز برای این افراد، هزینههای قابلتوجهی را به نظام سلامت تحمیل میکند.»
درخواست وزارات بهداشت برای همکاری همه نهادهای مسئول
با آن که برای موضوع مهمی مثل هاری، روزی جهانی نیز با هدف «پایان مرگ ناشی از هاری» تعیین شده و با آن که مسئولان وزارت بهداشت و کارشناسان حوزه سلامت هر سال مدام درباره خطر افزایش موارد گازگرفتگی و بیماری کشنده هاری هشدار میدهند، اما در تمام این سالها هیچ اقدام پایداری در این زمینه انجام نشده و کارهایی هم که انجام شده، نیمهتمام مانده و هرگز به سرانجام نرسیده است.
روز گذشته، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت در اجلاس کشوری مدیران بیماریهای واگیر، درباره افزایش موارد حیوانگزیدگی در کشور هشدار داد و گفت: «افزایش موارد حیوانگزیدگی در کشور با شتاب زیادی در حال وقوع است و این روند نیازمند مداخلات جدی و همکاری مؤثر میان دستگاههای مسئول است. وزارات بهداشت در این زمینه وظیفه ارائه خدمات درمانی و واکسیناسیون را به افراد حیوانگزیده به عهده دارد. اما برای کنترل این بیماریها، هماهنگی میان وزارت بهداشت، سازمان دامپزشکی، شهرداریها و سایر نهادهای مسئول باید بیشتر از گذشته تقویت شود.»
نظر شما