بزرگ ترین غافلگیری جنگ چه بود؟ | ماجرای تحول راهبردی در میدان نبرد

همشهری‌ آنلاین – گروه سیاسی: رسانه آمریکایی «نیوزویک» روز یکشنبه در گزارشی به قلم «تام اوکانر»، تحلیلگر ارشد حوزه سیاست‌خارجی و امنیت ملی، به ارزیابی ۱۰۰ روز جنگ علیه ایران پرداخته؛ گزارشی که محور اصلی آن، «آشکار شدن آسیب‌پذیری‌های آمریکا» دراین جنگ است. مهم‌ترین محورهای این گزارش را در ادامه می‌خوانید:

از ادعای پیروزی سریع تا بن‌بست فرسایشی

• گزاره: جنگ ۱۰۰ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، برخلاف انتظارات اولیه، به یک «پیروزی قاطع» منجر نشده‌است.
• دلیل: با وجود اینکه ایران در آغاز جنگ، متحمل ضربات سنگینی به ساختار سیاسی و نظامی خود شد، اما ادامه درگیری نشان داد این کشور نه تنها توانسته انسجام خود را حفظ کند، بلکه هزینه‌های قابل‌توجهی نیز به طرف مقابل تحمیل کرد.
• نتیجه: این وضعیت سبب شده متحدان و رقبای آمریکا برداشت جدیدی از محدودیت‌های قدرت نظامی واشنگتن پیدا کنند.

استفاده راهبردی از تنگه هرمز

• گزاره: مؤثرترین ابزار ایران در این جنگ، نه موشک‌ها یا عملیات نظامی مستقیم، بلکه بهره‌گیری از موقعیت ژئوپلیتیکی خود و به‌ویژه تنگه هرمز بوده است.
• محورها:

• اختلال در عبور نفت و گاز از این آبراه حیاتی، سبب افزایش قیمت انرژی در جهان شد.
• این وضعیت، فشار اقتصادی قابل‌توجهی به کشورهای مصرف‌کننده وارد کرد.
• این موضوع همچنین سبب افزایش نارضایتی عمومی در آمریکا نسبت به ادامه جنگ شد.

• نتیجه: برخی تحلیلگران آمریکایی هشدار داده‌اند ممکن است کشورهایی مانند چین از این تجربه درس بگیرند و در آینده به جای جنگ‌های گسترده، از کنترل گلوگاه‌های حیاتی دریایی برای اعمال فشار راهبردی استفاده کنند.

بزرگ‌ترین غافلگیری جنگ چه بود؟

• گزاره: یکی از مهم‌ترین نتایج جنگ، دوام آوردن ساختار سیاسی جمهوری اسلامی بود.
• دلیل: با وجود ترور رهبر ایران، تعدادی از فرماندهان ارشد و وارد آمدن خسارات سنگین نظامی و اقتصادی، حکومت ایران فرو نپاشید.
• ارزیابی راهبردی:

• بخش‌های اصلی حاکمیت به سرعت حول رهبری جدید متحد شدند.
• انتظار آمریکا و اسرائیل مبنی بر ایجاد شکاف داخلی یا فروپاشی سریع نظام سیاسی ایران محقق نشد.
• حتی ممکن است نسل جدید رهبران ایران، مواضعی سخت‌تر از گذشته داشته باشند.

آمریکا به اهداف خود دست یافت؟

• گزاره: یکی از مشکلات اصلی در ارزیابی جنگ ۴۰ روزه، نامشخص بودن اهداف واقعی آمریکاست.
• اهداف آمریکا: دولت ترامپ اهداف مختلفی ازجمله جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، تضعیف توان موشکی، کاهش نفوذ منطقه‌ای ایران و حتی تغییر رژیم را مطرح کرد.
• نتیجه: گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد:

1. برنامه هسته‌ای ایران از بین نرفته است.
2. توان موشکی ایران در حال بازسازی است.
3. حکومت ایران همچنان پابرجاست.
4. انسجام نهادهای امنیتی و نظامی ایران افزایش یافته است.
5. برخی کارشناسان معتقدند آمریکا نتوانسته به اهداف حداکثری خود دست یابد.

ایران با عراق و افغانستان چه تفاوتی دارد؟

• گزاره: مقایسه ایران با عراق و افغانستان
• محور: در جنگ‌های افغانستان (۲۰۰۱) و عراق (۲۰۰۳)، آمریکا توانست در مدت کوتاهی دولت‌های حاکم را سرنگون کند. اما درباره ایران، چنین اتفاقی رخ نداد.
• دلایل:

1. وسعت جغرافیایی بسیار بیشتر ایران
2. جمعیت زیاد
3. توان بالای بسیج نیرو
4. تجربه تاریخی طولانی در مواجهه با بحران‌ها و جنگ‌ها
5. ساختار سیاسی و امنیتی پیچیده‌تر

• نتیجه: هرگونه تلاش برای اشغال نظامی ایران نیازمند هزینه‌های بسیار سنگین انسانی، اقتصادی و سیاسی است.

خطاهای محاسباتی آمریکا و اسرائیل

• گزاره: «نیوزویک» در گفت‌وگو با کارشناسان، به بررسی خطاهای محاسباتی واشنگتن و تل‌آویو پرداخته است:
• محورها:

1. جغرافیای ایران: موقعیت استراتژیک ایران، به‌ویژه کنترل بر تنگه هرمز، ابزار مهمی برای اعمال فشار بر اقتصاد جهانی فراهم کرده‌است.
2. جمعیت و ظرفیت اجتماعی: ایران با جمعیت چند ده میلیونی، توانایی بیشتری برای تحمل فشارها و بسیج منابع در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه دارد.
3. تحول دکترین نظامی: ایران از یک رویکرد صرفاً دفاعی فاصله گرفته و به سمت راهبردی حرکت کرده که هدف آن تحمیل هزینه مستقیم به دشمنان است.

تحول در میدان جنگ

• گزاره: جنگ اکنون وارد مرحله جدیدی شده است.
• ارزیابی:

• در حالی که درگیری‌های نظامی همچنان ادامه دارد، تمرکز اصلی به سمت مذاکرات سیاسی، فشارهای اقتصادی و جنگ روانی تغییر کرده‌است.
• مخالفان ایران احتمالاً به این نتیجه رسیده‌اند که شکست نظامی مستقیم این کشور بسیار پرهزینه‌تر از برآوردهای اولیه است.

• نتیجه: در آینده تمرکز محور مقابل ایران بیشتر بر ابزارهای زیر خواهد بود:

1. تحریم‌های اقتصادی
2. فشارهای دیپلماتیک
3. عملیات رسانه‌ای و روانی
4. تلاش برای ایجاد نارضایتی داخلی

پیام‌های محورهای ۱۰۰ روز جنگ

1. ضعف آمریکا: قدرت نظامی آمریکا، نمی‌تواند به تنهایی اهداف سیاسی بلندپروازانه‌ مانند تغییر رژیم یا حذف کامل توان راهبردی ایران را تضمین کند.
2. قدرت ایران: بقای حکومت ایران، تداوم ظرفیت‌های نظامی و توانایی ایجاد هزینه برای دشمنان نشان می‌دهد این جنگ بیش از آنکه نمایش قدرت مطلق آمریکا باشد، محدودیت‌های قدرت آن را آشکار کرد.
3. چشم‌انداز پیش رو: سرنوشت نهایی جنگ، بیش از آنکه در میدان نبرد تعیین شود، به عملکرد اقتصادی، انسجام داخلی و تحولات سیاسی سال‌های آینده وابسته است.