همشهری آنلاین-رابعه تیموری: در ساخت این اعضای بدن انسان که در گوشه گوشه کارگاه جا خوش کردهاند، حتی جزئیات از قلم نیفتادهاند و در طراحی ناخن دستهای زنانه به ریزهکاریهایی مانند چین و خط و خشهای دور ناخن هم دقت شده و از زمختی و پینههایی که روی دستهای مردانه به چشم میخورد، میتوان حدس زد برای کارگری زحمتکش ساخته شدهاند. کُرههای چشم هم که جفتجفت کنار هم نشستهاند، انگار حیران و از حدقه درآمده به دنبال کاسه سری میگردند که در آن آرام گیرند. خم و انحنای گوشها نیز به اندازه گوشهای تراش نخورده، طبیعی به نظر میرسند. در این کارگاه علیرضا خاقانی و دستیارانش برای آدمهایی که از نقص عضو رنج می برند با استفاده از مواد سیلیکونی ، پروتزمیسازند، برخی از مراجعان خاقانی آسیب دیدگان و جانبازان جنگ تحمیلی سوم هستند که باید چند ماهی دندان روی جگر بگذارند تا جراحت و زخم شان التیام پیدا کند و شرایط استفاده از پروتز را داشته باشند.
از قالبگیری تا سمباده زنی
در اتاق قالبگیری، دستیاران دکتر مشغول اندازهگیری قالب دست مادر میانسالی هستند که در تصادف رانندگی دست چپش را از دست داده و راه دراز ایلام تا تهران را طی کرده تا دکتر برایش یک پروتز دست سیلیکونی بسازد. دم و دستگاهی که برای تعیین رنگ دستش، روی میز چیده شده، شبیه بند و بساط نقاشان است و دستیار جوان حتی باید پیشبینی کند تا دو ماه دیگر و موقع حاضر شدن پروتز، گرمای تابستان چند درجه پوست دست سالمش را تیرهتر خواهد کرد. اندازهگیری قالب چم و خمهای مهمی دارد و دکتر هم به کمک دستیارش میآید تا مانند خیاطانی زبردست اندازه مچ، بازو و انگشتان او را تخمین بزنند. سطل فلزی که کنار دست خانم قالب ساز گذاشتهاند، به اندازه ٢٠ کیلو، سیلیکون سفید پودری دارد و او روی ترازوی دیجیتالی کوچکی آنقدر آنها را کم و زیاد میکند تا حجم پروتز ساخته شده با اندازه گوشت، پوست، رگ و پی دست سالم بیمار برابری کند. قالب دست وقتی شکل و شمایل اولیه اش را پیدا کند، باید در طبقه دوم کارگاه حسابی سمباده بخورد و زیر فشار تیغههای دستگاههای گیره و غلطک تاب بیاورد تا خم و انحناهایش انعطاف لازم برای پیچ و تاب خوردنی جزئی را پیدا کنند.
شاگردان قابل استاد
دکتر ١٤ دستیارش را از میان دانشجویان مستعد و خوشذوقش انتخاب کرده و امیدوار است که روزی هرکدام از آنها در ساخت پروتز استادان قابلی شوند: «من رتبه اول پذیرفتهشدگان مقطع دکترای رشته ساخت پروتز را داشتم و وقتی برای ادامه تحصیل به انگلستان اعزام شدم از من خواستند ساخت پروتزهای سیلیکونی را به دانشجویان مقطع کارشناسی آموزش دهم. وقتی دیدم در آن جا این شیوه ساخت موردتوجه قرارگرفته، بعد از بازگشت به ایران آموزش آن به دانشجویان ایرانی را شروع کردم و سعی کردم تجربیاتم را در اختیار شاگردانم قرار دهم.»
آقای دکتر مجسمه ساز است
تندیس هنرمندان و شعرایی که در ورودی اتاق دکتر چیده شدهاند، آن جا را به محفلی هنری ادبی تبدیل کردهاند، اما محمود دولت آبادی بیشتر از سایر ادبا و هنرمندان به آقای دکتر محرم بوده که تندیسش در اتاقش هم همدم او است. خاقانی سازنده تندیس مشاهیر و بزرگانی است که در موزه شهید مدرس، برج میلاد و عمارت اتحادیه به نمایش درآمدهاند و بیتردید چیرهدستی اش در مجسمهسازی باعث شده در طراحی پروتزها هم خوشذوقی و چیرهدستی هنرمندانهای به خرج دهد، اما آقای دکتر دست تقدیر را در انتخاب مسیرش موثر میداند: «من از نوجوانی اهل نقاشی بودم و فکر میکردم آیندهام از دنیای هنر دور نباشد، اما در کنکور از سر اتفاق در رشته ساخت ارتز و پروتز قبول شدم و وارد دنیای علم پزشکی شدم.»
تقدیر خوش تدبیر
خاقانی مبتکر ساخت پروتزهای سیلیکونی در ایران به شمار میآید: «در گذشته پروتزها از موادی ساخته میشدند که نمیتوانستیم روی آنها تنوع رنگی و انعطاف ایجاد کنیم. من هم در اوایل کارم از همین مواد استفاده میکردم تا این که یک روز برای خرید اره برقی بهکارگاهی رفتم. صاحب کارگاه از من خواست در ازای قیمت اره برقی برای یکی از کارگرانش که دو انگشتش قطع شده بود، پروتز انگشت بسازم. بعد از آمادهشدن پروتز کارگرش بهکارگاهم آمد و با دیدن ظاهر غیرطبیعیشان آنها را با بیتفاوتی و دلخوری توی جیبش گذاشت و از کارگاه بیرون رفت. من با دیدن این واکنش او به فکر افتادم مواد طبیعیتری را برای ساخت پروتز پیدا کنم.» مدتی بعد ایده ساخت پروتزهای سیلیکونی به ذهن خلاق آقای هنرمند میرسد: «یکی از مراجعانم سیلیکون شفاف باکیفیتی به مطبم آورد و از من خواست برای گوش شکسته سگ خانگیاش کمک کنم. پس از چند روز او از پیگیری سفارشش منصرف شد، ولی من ماده مناسب برای ساخت پروتزها را پیدا کردم.»
ساخت چشم تا کام
لبخندهایی که بعد از وصل شدن اعضای پروتزی روی لب بیماران مینشیند، خستگی را از تن دکتر و دستیارانش بیرون میآورد، اما خندان شدن چهره تعدادی از بیمارانش بیشتر به دلش نشسته است: «پیرمردی که برخورد شاخه درخت باعث عفونت و ازبینرفتن چشمش شده بود، سالها نخندیده بود و از ظاهرش رنج میبرد، اما بعد از گذاشتن پروتز وقتی در آینه خودش را دید بعد از سالها خندید... پسر جوان ٢٠سالهای هم که دستش را بر اثرسقوط از ساختمان از دست داده بود، همراه دوستانش به مطب میآمد و با آن که سعی میکرد مقابل آنها خودش را بیخیال و خونسرد نشان دهد خندههای مصنوعی و پرغصهای داشت. وقتی پروتز دستش را وصل کردم لبخندی کاملا شاد و متفاوت روی صورتش نشست که دیدنش خیلی لذتبخش بود.» .بسیاری از مراجعان دکتر جانبازان دوران دفاع مقدس هستند و عجیبترین پروتزی که دکتر ساخته قسمتی از کام بیماری بوده که به بیماری سرطان کام مبتلا بوده است.
تعمیر جزئی از درمان است
پروتزها میتوانند یک عمر جای خالی اعضای آسیبدیده را برای بیماران جبران کنند، اما بعد از گذشت چند سال دچار رنگ رفتگی و آسیبدیدگی میشوند و باید بیمار برای ترمیم پروتز به خاقانی مراجعه کند.
وارداتی بودن بسیاری از مواد اولیه ساخت پروتزهای سیلیکونی باعث شده هزینه ساخت یک پروتز عضو کامل(مانند دست یا پا) به حدود ١٤٠ میلیون تومان برسد و گاهی همه همراهیهای دکتر با بیماران کمبضاعتش هم باعث نمیشود که پروتزی زیبا نقص عضو آنها را جبران کند، اما بهتازگی ساخت پروتز هم زیر چتر صنعت بیمه کشور قرارگرفته تا این شیوه درمان هم مخاطبان فراگیرتری داشته باشد.
بیشتر بخوانید:قدیمیترین پروتز جهان در مصر
نظر شما