هشدار یک گزارش جهانی: شبکه‌های اجتماعی حال خوب را می‌بلعند

به گزارش همشهری آنلاین گزارش خرسندی جهانی (World Happiness Report) ۲۰۲۶ که توسط مرکز تحقیقات سلامت دانشگاه آکسفورد منتشر شده، نشان می‌دهد استفاده بیش از حد از رسانه‌های اجتماعی می‌تواند تأثیر منفی قابل توجهی بر نیک‌زیستی جوانان داشته باشد. نیک‌زیستی که در تعریف سازمان جهانی بهداشت به معنای حالتی از سلامت، رضایت از زندگی، احساس هدفمندی و توانایی مدیریت استرس است، در سال‌های اخیر در میان جوانان زیر ۲۵ سال در بسیاری از کشورهای غربی کاهش یافته است.

این گزارش با تکیه بر داده‌های نظرسنجی از بیش از ۱۴۰ کشور که حدود ۹۶ درصد جمعیت جهان را پوشش می‌دهد، نشان می‌دهد در کشورهایی مانند آمریکا، کانادا، استرالیا و نیوزیلند، کاهش نیک‌زیستی جوانان هم‌زمان با رشد سریع استفاده از شبکه‌های اجتماعی رخ داده است. اگرچه پژوهشگران تأکید می‌کنند که رسانه‌های اجتماعی تنها عامل این روند نیستند، اما می‌توانند یکی از عوامل مؤثر در آن باشند.

بر اساس یافته‌ها، جوانانی که روزانه بیش از ۵ ساعت از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند، سطح پایین‌تری از نیک‌زیستی را گزارش کرده‌اند. این گروه بیشتر دچار استرس، علائم افسردگی و مقایسه‌های منفی با دیگران می‌شوند.

پژوهشگران همچنین نقش «مقایسه اجتماعی» را یکی از مکانیسم‌های اصلی این روند می‌دانند؛ جایی که کاربران در معرض تصاویر و سبک زندگی گزینشی و اغلب ایده‌آل‌شده دیگران قرار می‌گیرند.

رسانه‌های اجتماعی و اثر «تله»

کاس سانستین، استاد حقوق دانشگاه هاروارد و از نویسندگان گزارش، معتقد است بسیاری از کاربران از اثرات منفی رسانه‌های اجتماعی آگاه هستند، اما به دلیل فشار اجتماعی و ترس از عقب‌ماندن از گروه همسالان، نمی‌توانند استفاده از آن‌ها را کنار بگذارند.

به گفته او، بخشی از ماندگاری کاربران در این فضا ناشی از این است که «دیگران هم هستند»، حتی اگر خودشان تمایل به ترک این پلتفرم‌ها داشته باشند.

این گزارش همچنین به تفاوت‌های جنسیتی اشاره دارد. نتایج یک تحلیل جهانی روی نوجوانان ۱۵ ساله نشان می‌دهد دخترانی که استفاده بیشتری از رسانه‌های اجتماعی دارند، رضایت کمتری از زندگی گزارش می‌کنند. در مقابل، این اثر در پسران در برخی مناطق کمتر دیده می‌شود. به همین دلیل پژوهشگران معتقدند شبکه‌های اجتماعی می‌توانند برای دختران اثرات آسیب‌زاتری داشته باشند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد عبور از مرز حدود پنج ساعت استفاده روزانه، با افت مداوم نیک‌زیستی همراه است؛ از جمله افزایش اضطراب، کاهش اعتمادبه‌نفس و تقویت احساس جا ماندن اجتماعی. همچنین وابستگی به چندین پلتفرم یا دنبال کردن اینفلوئنسرها این اثر را تشدید می‌کند.

پژوهشگران در پایان تأکید می‌کنند که تأثیر رسانه‌های اجتماعی برای همه یکسان نیست و به شرایط فردی و محیط اجتماعی بستگی دارد. با این حال، گسترش تعاملات آنلاین در میان همسالان می‌تواند پیامدهایی مانند کاهش ارتباطات حضوری، افت اعتماد اجتماعی و احساس انزوا را در میان جوانان تقویت کند.