به گزارش همشهری آنلاین یکی از این مکانها، «کنیسه رفیعنیا» در خیابان بزرگمهر تهران است که بامداد ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ مورد حمله قرار گرفت؛ این حادثه تلفات جانی نداشت، اما کنیسه در جریان حمله به طور کامل از بین رفت. کنیسه رفیعنیا از کنیسههای فعال تهران بود که علاوه بر برگزاری مراسم مذهبی، محل تجمع و فعالیتهای اجتماعی جامعه یهودیان نیز محسوب میشد. تلویزیون اینترنتی همشهری به همین بهانه میزبان امید مسیح، عضو هیئت امنای کنیسه رفیعنیا بود. او در این برنامه درباره تاریخچه، وضعیت تخریب و روند نوسازی این مرکز مذهبی یهودیان در تهران صحبت کرد.
ارزش تاریخی ساختمان کنیسه
با وجود اینکه پیشینه سکونت یهودیان در ایران به ۲۷۰۰ سال پیش میرسد، اما آنها در ابتدای شکلگیری پایتخت در تهران حضور نداشتند. نخستین گروه یهودیان از یزد به تهران آمدند و در سهراه دانگی ساکن شدند و به مرور کلیمیانی از شهرهای دیگر به تهران آمدند و در محله عودلاجان برای خودشان کنیسه مجزا ساختند و کوچه هفتکنیسه در قلب عودلاجان (میدان سرچال) را به یکی از اولین نقاط تمرکز یهودیان تبدیل کردند. کنیسهرفیعنیا در خیابان بزرگمهر هم یکی از کنیسههایی است که از سوی خراسانیها و مشهدیها در تهران ساخته شد.
- عکس های تخریب کنیسه را اینجا ببینید: آثار تجاوز هوایی آمریکایی - صهیونی به کنیسه رفیع نیا
کنیسه در زبان عبری به معنای خانه گردهمایی است و معمولا برای برگزاری دعاهای جماعت، آموزش تورات و دیگر مراسم مذهبی و اجتماعی یهودیان استفاده میشود. عضو هیئت امنای کنیسه رفیعنیا در برنامه تلویزیون اینترنتی همشهری با بیان اینکه این کنیسه در سال ۱۳۳۸ از سوی مرحوم عبدالرحمان رفیعنیا تاسیس شد، گفت: «مرحوم رفیعنیا از کلیمیان مشهدی مقیم تهران بود و با توجه به امکاناتی که داشت، این مکان مذهبی را ساخت. این کنیسه بهطور مستمر میزبان نمازگزاران یهودی بهویژه مشهدیها و همچنین کلیمیان دیگر شهرها از جمله کرمانیها بود.»
امید مسیح در ادامه به شیوه معماری کنیسه پرداخت و با بیان اینکه این بنا از نظر معماری، سازهای سنتی و متعلق به دوره پهلوی اول بود که با خشت، آجر و چوب ساخته شده و فاقد سازه فلزی بود، افزود: «سقف بنا مانند معماری دوره پهلوی اول شیروانی بود. ساختمان دو طبقه داشت؛ طبقه اول شامل آشپزخانه، سرایداری و فضاهای خدماتی و طبقه دوم یک سالن یکپارچه برای برگزاری مراسم مذهبی. در معماری کنیسه، بخش محراب یا محل نگهداری طومارهای تورات اهمیت ویژهای دارد که در این بنا نیز وجود داشت.»
ساختمانی که ثبت ملی نبود
امید مسیح از سال ۱۳۹۰ عضو ثابت هیئت امنای کنیسه رفیعنیاست. او با بیان اینکه کنیسه در سال ۱۳۹۵ بازسازی شد، گفت: «کنیسه در گذر سالها دچار فرسودگی شده بود و بازسازی اساسی آن شامل تاسیسات، نمای ساختمان و برخی نمادهای داخل کنیسه شد سال ۱۳۹۵ انجام شد.»
با وجود قدمت ۶۷ ساله ساختمان کنیسه و معماری آن که متعلق به معماری دوره پهلوی است، این ساختمان ثبت ملی نشدهبود. عضو هیئت امنای کنیسه رفیعنیا علت این موضوع را اینطور توضیح داد: «با وجود اینکه بناهایی با قدمت مشابه در فهرست آثار ملی ثبت شدهاند، این کنیسه به دلیل برخی مسائل مالکیتی ثبت نشده بود. البته این موضوع از ارزش تاریخی آن کم نمیکند.»
نجات طوماهای تورات مقدس
در جریان حمله به کنیسه رفیعنیا، ساختمان کنیسه به طور کامل تخریب شدهاست و امیدی به بازسازی وجود ندارد. امید مسیح درباره میزان خسارت وارد شده به کنیسه گفت: «در این حمله، ساختمان کنیسه بهطور کامل تخریب شد و چیزی جز آوار باقی نمانده است. امکان مرمت وجود ندارد و باید به فکر نوسازی بود.» نخستین چیزی که از زیر آوار نجات یافت، طوماهای تورات مقدس بود. او گفت: «مهمترین دغدغه ما در ابتدا، نجات طومارهای تورات بود که خوشبختانه بخشی از آنها سالم از زیر آوار خارج شد.»
فعالیتهای فرهنگی در مرکز مذهبی
کنیسه رفیعنیا، فقط محل عبادت نبود، بلکه مرکزی برای تعاملات فرهنگی نیز به شمار میرفت. امید مسیح با بیان اینکه در کنیسه نشستهای فرهنگی با حضور پژوهشگران حوزه ادیان و محققان دینی برگزار میشد و فضایی صمیمی برای گفتوگو و تبادل فرهنگی فراهم شده بود، گفت: «این کنیسه محل دورهمی فارغالتحصیلان یهودی هم بود که برخی محقق فرهنگی هستند و مراسم رونمایی از کتاب آنان در این محل برگزار میشد. در حال حاضر، فعالیتها بهدلیل تخریب کامل بنا متوقف شده است. در تلاش هستیم مکانی موقت برای برگزاری برنامهها فراهم کنیم تا در آینده با همکاری نهادهای مربوطه، بازسازی انجام شود.»
همپیمانی ادیان در ایران ادامه دارد
قدمت و ارزش تاریخی کنیسه رفیعنیا سبب شده بود تا برخی تورهای تهرانگردی به بازدید از آن اختصاص پیدا کند. امید مسیح درباره بازخورد گردشگران گفت: «بارها و بارها از گردشگران شنیدیم که میگفتند در این مرکز مذهبی حس خوب یا به عبارتی انرژی خوبی میگیرند. این بازخورد خیلی برای ما ارزش داشت. حالا از ساختمان کنیسه جز آوار باقی نمانده و فقط توانستیم کتابهای مقدس را از زیر آوار نجات بدهیم. با مساعدت نهادها دوباره این کنیسه سرپا خواهد شد.»
در روزهای بعد از تخریب کنیسه، مسئولان و بازدیدکنندگان زیادی از ویرانی آن بازدید کردند. امید مسیح با بین اینکه بعد از حمله همدلی و همراهی زیادی وجود داشته است، گفت: «این حادثه نشان داد که جنگ میان ادیان و اقوام تفاوتی قائل نمیشود و همه مردم را تحتتاثیر قرار میدهد. در جریان حمله ۱۸ فروردین، خانه بسیاری از ساکنان اطراف کنیسه نیز دچار خسارت شد و اهالی نیازمند حمایت هستند. تخریب این کنیسه، فقط از بین رفتن یک بنای مذهبی نیست، بلکه ضربهای به بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی کشور محسوب میشود. در کشوری که پیروان ادیان مختلف سالها در کنار یکدیگر زندگی کردهاند، چنین رویدادهایی یادآور ضرورت حفظ همدلی و همزیستی است. در ایران، سالهاست مردم با وجود با وجود ادیان مختلف در کنار هم زندگی میکنند و هم پیمان هستند و این هم پیمانی ادامه دارد.»
نظر شما