همشهری آنلاین - سیده زهرا عباسی: اینجا، قلب تاریخ تهران است، درست در مرکز شهر و در همسایگی نبض اقتصادی پایتخت (بازار بزرگ)؛ جایی که ترکیب یک چشمه و یک پناهگاه آجری با سقف گچی شدند «صوفیخان قلیچشمه». این مکان پس از فروپاشی صفویان و ورود قاجار، شد سنگبنای کاخ گلستان. تالارها قد علم کردند. باغها و حوضها جان گرفتند. آینهکاریها و کاشیکاریها در کنار نقش و نگارهای چوبی، روح هنری کاخ شدند تا قلب تهران یک میراث ماندگار داشته باشد.
دومین روز از سومین نبرد خارجی
«کاخ گلستان» از انقلاب مشروطه جان سالم به در برد، دوره اشغال متفقین در تهران را با زخم اندکی پشت سر گذاشت، پس از پایان سلطنت قاجار موزه شد، در ناآرامیهای انقلاب ۱۳۵۷ آسیب جزئی دید، اما در همه این سالها هیچ نبرد خارجیای نتوانست به این مجموعه جهانی خدشه وارد کند. حالا اما ورق برگشته است؛ آن هم در دومین روز از سومین جنگ خارجی سرزمینمان در دوران معاصر؛ یکشنبه، ۱۰ اسفند ۱۴۰۴.
حمله شامگاه یکشنبه اتفاق افتاد؛ خبرها صبح رسید. موج انفجار حمله به میدان ارگ به کاخ گلستان هم رسید تا درهای چوبی، ۸۰ درصد ارسیها و شیشه عمارتها آسیب ببیند و بخشی از مستندهای پرونده جهانی «مهارت آینهکاری در معماری ایرانی» در عمارت «تختمرمر» و «تالار آینه» از بین برود.
چند روز بعد، هزار تکه آینه
بیش از ۲ هفته گذشته، اما هر طرف که سر بچرخانی رد حملهها پیداست. آوار بانک ملی و ۴ طبقه بالایی ساختمان قوه قضائیه در سمت راست حریم و سیاهی انفجار روی نمای ارگ رادیو و مسجد ارگ در سمت چپ کاخ عجیب توی چشم میزند. عبور از نگهبانی و گیتهای شکسته آنقدرها ساده نیست و به جای در بلیتفروشی باید از در ماشینرو عبور کرد. بعد از این، فقط سکوت است و صدای پرندگان. کاخ گلستان به همین سکوت عجیب و حس آرامشش شناخته شده است و با ورود به آن، گویی از قرن پانزدهم و هیاهوی بازار و موتوریها و چرخیهای دور و اطراف پرت میشوی به بیرونی همایونی و فقط صدای رفت و آمد درباریان است و بدو بدوی کنیزکان و غلامان.
سکوت ادامه دارد. درختها، گلها، پرندهها و محوطه کاخ مثل همیشهاند، اما کاورهای پلاستیکی بیرنگ روی ارسیها و درها را پوشانده است و خبری از نمایش و نورپردازی شیشههای رنگی نیست. از همان بدو ورود، تکههای کاشی ریخته شده روی پلههای عمارت «مرمر» خودنمایی میکند.
با عبور از پلهها، درها باز میشود و تصویر تلخ دیگری نمایان؛ آینههایی که کارگران فرانسوی به دستور ناصرالدین شاه نصب کرده بودند به جای دیوار و سقف، هزار تکه روی زمینند. انگار که تاریخ هزار تکه شده باشد.
طاق ارسیها جدا شده، شیشههای رنگی شکسته و جایشان را یک قاب خالی چوبی گرفته. انفجار حتی به در خاتمکاری از عاج فیل که عمری ۵۰۰ ساله دارد هم رحم نکرده.
میگویند تالار مرمر بیشترین آسیب را از موج انفجار دیده است، اما اوضاع در تالار «آینه» هم بهتر نیست؛ تالاری که شهرت اصلیاش به نقاشی مشهور کمالالملک از ناصرالدین شاه قاجار است. طاق ورودی اصلی تالار آینه جدا شده و تردد به این عمارت از راهروی تالار اصلی امکانپذیر است. اینجا هم آینهکاریها جان سالم به در نبردهاند. کاورهای پلاستیکی لوسترها هم که یادگار جنگ ۱۲ روزهاند فقط توانستهاند تکههای خردشده را در خود نگه دارند تا کار مرمتگران کمی راحتتر باشد.
عمارتهای دیگر تا حدودی از آسیب داخلی در امان ماندهاند، اما سرنوشت ارسیها و شیشهها در همه عمارتهای کاخ یکی است و شکستگی آنها در کنار پرچم «سپر آبی» در حوض وسط مجموعه، یک خنده تلخ روی صورت به جای میگذارد؛ نمادی بینالمللی و مسئولیتی جهانی برای حفاظت از تاریخ، اما بدون کارکرد.
قرار بود نوروز میزبانی کند
کاخ اصلی مجموعه گلستان با مساحت ۴.۵ هکتاری و معماری منحصر به فرد، گچبری خاص، خاتمکاری، سنگتراشی، منبت، مشبک و آینهکاری همواره میزبان گردشگران بود. در خرداد ۱۴۰۴ و درجریان جنگ ۱۲ روزه رژیم صهیونیستی علیه ایران، تعطیل و پس از آن دوباره میزبان گردشگران بود تا اینکه ناآرامیهای دی رخ داد و بار دیگر درهای کاخ به روی همه بسته شد. در همین دوره کوتاه، اما تالار آینه مرمت شده و قرار بود نوروز ۱۴۰۵ دوباره کاخ پذیرای گردشگران باشد.
همه اینها یعنی، کاخ گلستان فعلا تعطیل است.
نظر شما