به گزارش همشهری آنلاین، به نقل از فرادید: باستانشناسان در محوطهی «لا مارموتا» در ایتالیا ۱۹ کمان چوبی سالم متعلق به دوران نوسنگی آغازین را شناسایی کردهاند؛ یافتهای که بینشی کمنظیر دربارهی فناوری تیراندازی با کمان، مدیریت جنگل و بهرهبرداری از منابع میان نخستین جوامع کشاورز اروپا ارائه میدهد.
این مطالعهی جدید باستانگیاهشناسی، فرضیات دیرینه دربارهی کمانسازی در دورهی نوسنگی را به چالش میکشد. برخلاف وابستگی به سرخدار (چوبی که بهطور سنتی برای ساخت کمان ایدهآل دانسته میشد) ساکنان لا مارموتا سلاحهای خود را از طیف شگفتآوری از گونههای درختی مدیترانهای ساخته بودند.
این یافتهها موجب بازنگری ما درباره فناوری شکار در دوران نوسنگی شده و نشان میدهد جوامع کشاورزی اولیه چگونه رابطهای پیچیده و پیشرفته با اکوسیستمها جنگلی برقرار کرده بودند.
«لا مارموتا» در فاصلهی حدود ۳۰۰ متری از خط ساحلی امروزی دریاچهی براچانو قرار دارد و در عمق ۱۱ متری زیر آب فرو رفته است. این مکان که بین سالهای ۵۶۳۵ تا ۵۲۳۰ پیش از میلاد محل سکونت شده، خانههای چوبی در امتداد ساحل دریاچه داشته است. با گذشت زمان، روستا به زیر آب فرو رفت و ترکیب پوشش رسوبی و شرایط کماکسیژن، محیط ایدهآلی برای حفظ مواد آلی ایجاد کرد.
اشیای چوبی که همواره در اثر پوسیدگی از بین میروند، اینجا در وضعیتی استثنایی حفظ شدهاند. بین سالهای ۱۹۹۳ تا ۲۰۰۵، در کاوشهای زیرآبی دستکم ۳۵ کمان همراه پاروها، قایقهایی از تنههای درخت، تیرکها و ابزارهای کشاورزی بازیابی شد. مطالعهی حاضر بر ۱۹ کمان از این مجموعه تمرکز دارد که با دقت نمونهبرداری و تحلیل شدند تا گونهی چوب بهکاررفته در ساخت آنها مشخص شود.
کمانهای کامل نوسنگی در اروپا بسیار نادر هستند و همواره در محیطهای اشباعشده از آب یا یخزده یافت میشوند. در محوطههایی در سوئیس، فرانسه و اسپانیا نمونههای قابلمقایسهای وجود دارند، اما لا مارموتا بهدلیل تعداد و کیفیت حفاظتی یافتههایش برجسته است.
در بخش عمدهای از اروپای نوسنگی، کمانها بیشتر از چوب سرخدار ساخته میشدند که بهدلیل ویژگیهای مکانیکی منحصربهفردش ارزشمند بود. سرخدار استحکام فشاری در بخش داخلی (شکم) کمان را با انعطاف کششی در پشت آن ترکیب میکند و به کمان امکان ذخیره و آزادسازی انرژی چشمگیری هنگام تیراندازی میدهد. با این حال، در لا مارموتا هیچ اثری از سرخدار دیده نمیشود.
دادههای گردهشناسی نشان میدهند سرخدار در محیط پیرامونیِ نوسنگی آغازین حضور نداشته است. جامعهی محلی بهجای وارد کردن چوب مطلوب یا کنار گذاشتن سنت تیراندازی، خود را با شرایط سازگار کردند. آنها از جنگل مختلط مدیترانهای در دسترس بهره بردند و این خود نمونهای از انعطافپذیری فناورانه است، نه پایبندی سختگیرانه به یک مادهی خاص.
کارکردی، نه آزمایشی
آیا این کمانها سلاحهای عملی بودند یا فقط اشیایی نمادین؟
ملاحظات مکانیکی نشان میدهد که آنها کاملاً کارکردی بودهاند. هرچند هیچیک از چوبهای شناساییشده به تعادل بهینهی سختی و کشسانی سرخدار نمیرسند، همگی دارای ویژگیهای مکانیکی سازگار با ساخت کمان هستند.
چوب ممرز تراکم بالایی دارد و در برابر فشار مقاوم است. زبانگنجشک به کشسانی و مقاومت در برابر ضربه مشهور است. زغالاخته هم سخت و هم انعطافپذیر است. بلوط هولم دوام بالایی دارد و هفتکول رشدِ راست و مناسب برای شکلدهی ارائه میدهد. حتی توسکا که سبکتر و نرمتر است در شرایط طراحی مناسب میتواند در کمانسازی کارآمد باشد.
در اصطلاحات مهندسی مواد، برای ساخت کمان، چوبی موفق است که مقاومت شکست کافی و انعطافپذیری مناسب داشته باشد. گونههای لا مارموتا در محدودههای قابلاستفاده قرار میگیرند. باستانشناسی تجربی پیشتر نشان داده که گونههای متعددی فراتر از سرخدار میتوانند کمانهای یکتکهی مؤثر تولید کنند.
ساکنان نوسنگیِ این سکونتگاه ساحلی کورکورانه بداههپردازی نمیکردند. آنها میدانستند چگونه طراحی و مهارت ساخت را با ویژگیهای مادی هر گونه سازگار کنند.
برخی از ۱۹ کمان چوبیِ نوسنگی آغازین که از محوطهی غرقشدهی لا مارموتا در دریاچهی براچیانو ایتالیا بازیابی شدهاند. تحلیل باستانگیاهشناسی، ۶ گونهی متفاوت از درختان مدیترانهای را شناسایی کرده که در ساخت آنها بهکار رفتهاند
مدیریت جنگل و استراتژی منابع
شاید مهمترین نتیجهی این مطالعه نه فناورانه، بلکه بومشناختی باشد.
تنوع ردهشناختیِ مشاهدهشده در کمانها با الگوهایی که در سایر اشیاء چوبی این سکونتگاه دیده میشود همخوانی دارد. همان گونههای درختی در سازههای خانهها، پاروها، قایقهای کندهای، ابزارهای کشاورزی و تجهیزات شکار به کار رفتهاند.
هیچ شواهدی از تخصصگرایی سختگیرانه و وابسته به کارکرد در انتخاب چوب دیده نمیشود. در عوض، دادهها نشاندهندهی بهرهبرداری گسترده و فرصتطلبانه از منابع جنگلی در دسترس هستند.
این امر حاکی از شناخت عمیقِ اکوسیستم جنگل مختلط مدیترانهای پیرامون است. ساکنان لا مارموتا به یک مادهی «ایدهآل» واحد وابسته نبودند. آنها با آنچه چشماندازشان فراهم میکرد کار میکردند و شکار، ساختوساز و کشاورزی را در چارچوبی بومشناختی واحد یکپارچه میساختند.
این سازگاری در دورهای که با نوسانات محیطی و گسترش شیوههای کشاورزی در سراسر اروپا همراه بود، حیاتی محسوب میشد.
نظر شما