همشهری آنلاین – مریم سرخوش: دلشورههای ناگهانی یا اضطرابهای بیدلیل وضعیتی است که شاید بسیاری از افراد آن را تجربه کرده باشند، بیآنکه بدانند چرا؟ این روزها، همزمان با افزایش حجم اخبار منفی، شمار بیشتری از کاربران فضای مجازی از مواجهه و بروز بیشتر این حالت خبر میدهند. علاوه بر این متخصصان نسبت به بروز چرخه افکار منفی (نشخوار فکری) ناشی از این وضعیت هشدار میدهند که میتواند زندگی روزمره فرد را مختل کند.
البته برای هر دو وضعیت، راهکارهای درمانی و توصیههای موثری وجود دارد که میتواند به بهبود سلامت روان فرد کمک کند. با این حال باید برای اضطراب وضعیت پیچیدهتری در نظر گرفت، چون در هر فرد الگوی متفاوتی دارد و تشخیص آن نیازمند بررسی دقیق است. باید عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی، همچنین تجربیات ناگوار فرد در طول زندگی، عوامل زیستی (مثل ناهنجاریهای شیمیایی در مغز)، افکار منفی و الگوهای شناختی و عوامل اجتماعی و فرهنگی و سیاسی در بروز و تشدید اضطراب هم مورد توجه قرار بگیرد.
پیشتر طهورا جربان، روانشناس و مشاور درباره اختلالات اضطرابی به همشهری آنلاین گفته بود: «این اختلال انواع مختلفی دارد و فرد ممکن است ترکیبی از این آنها را تجربه کند. البته استرس با اضطراب متفاوت است. برای استرس معمولا دلیلی وجود دارد که گذراست، مثل امتحان داشتن، مصاحبه شغلی، پیدا کردن کار، از دست دادن شغل و.... اما اضطراب دلیل مشخصی ندارد و اغلب گذرا هم نیست. به این معنا که اگر ریشههای آن بررسی و تشخیص داده نشود، اضطراب هم با فرد باقی میماند.
افزایش بیقراری با اخبار منفی
مطالعات علمی متعدد نشان داده که مواجهه مداوم با اخبار منفی میتواند اضطراب و نگرانی را افزایش دهد. از جمله مطالعه منتشر شده در پایگاه PubMed که تجربه ۵۴۶ شرکتکننده را نشان میدهد مبنی بر این که هرچه میزان مواجهه آنها با اخبار منفی بیشتر بوده، همان روز و روز بعد اضطراب و بیقراری بیشتری را تجربه کردهاند.
در علم روانشناسی هم پدیدهای به نام شومگردی یا doomscrolling مطرح و درباره کسانی است که دائم در صفحات مجازی خبرهای بد و دلهرهآور را جستجو میکند. عادتی که منجر به افزایش استرس، اضطراب، بیاعتمادی و ناامیدی میشود.
محققان در یک تحقیق بینالمللی منتشر شده درJournal of Computers in Human Behavior Reports اعلام کردهاند؛ وقتی افراد بهطور مداوم در معرض اخبار منفی قرار میگیرند این وضعیت میتواند به نوعی به «تروما فرضی» تبدیل شود، حتی اگر فرد در موقعیت واقعی آن وقایع نباشد.
اتفاقی که به تاکید متخصصان سلامت روان در نهایت منجر به «اضطراب بدون دلیل مشخص» است، چون فرد به دلیل قرار گرفتن در معرض اخبار متناقض، رویدادهای منفی یا اطلاعات نگرانکننده، مغز را وارد حالت هوشیاری بالا میکند و میتواند به حالت دلشوره یا نگرانی بیدلیل منجر شود.
انجمن روانشناسی آمریکا (APA) هم تأکید میکند اضطراب واکنشی طبیعی به تهدید و عدم قطعیت است و مواجهه مداوم با اخبار منفی میتواند این واکنش را تشدید کند.
کودکان و نوجوانان آسیبپذیرترند
دکتر محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روان وزارت بهداشت در برنامه پارکوی تلویزیون اینترنتی همشهری درباره بروز اضطراب ناشی از مواجهه با اخبار منفی میگوید: شرایط نامشخص و پرتنش برای همه افراد و در همه جوامع میتواند استرسزا باشد، به ویژه اگر این شرایط مزمن و در طولانیمدت به شکل مکرر رخ دهد. اثراتش هم پایدارتر و آسیبزنندهتر خواهد بود.
او به خانوادهها توصیه میکند که مانع از تماشای تصاویر آزاردهنده و دلخراش از سوی کودکان و نوجوانان شوند و در توضیح بیشتر عنوان میکند: این گروه سنی بیشتر در معرض چنین اضطرابهایی قرار میگیرند. این در حالی است که بسیاری از این تصاویر بدون هشدار مناسب در فضای مجازی پخش میشود و در دسترس آنها قرار دارد که بسیار نگران کننده است. به همین دلیل یکی از درخواستهای ما به رسانهها این است که درباره انتشار این تصاویر به پروتکلها توجه داشته باشند. این راهنماها از قبل منتشر و اعلام شده که چه آسیبهایی را به همراه خواهند داشت. آسیبهایی که هم جدی است و هم میتواند تا مدتها ادامه داشته باشد.
چه باید کرد؟
شالبافان درباره راهکارهایی که در مواجهه با این اضطرابهای ناگهانی توصیه میشود، بیان میکند: بهترین راهکار این است که افراد خودمراقبتی داشته باشند. یعنی تا جایی که میتوانند زمان حضور در فضای مجازی را کاهش دهند. اینطور نباشد که مدام در فضای مجازی به دنبال اخبار نگرانکننده باشند.
به گفته مدیرکل دفتر سلامت روان وزارت بهداشت نکته مهم این است که در صورت بروز علائمی از جمله تنشهای جدید، مشکلات خواب یا اضطرابی به سرعت به متخصصان روانپزشکی و روانشناسی مراجعه کنند. بسیاری از اختلالات مرتبط با سانحه و اتفاقات ناگوار اگر به سرعت تشخیص داده شوند، درمان راحتتری نسبت به شرایط مزمن خواهند داشت.
خوددرمانی نکنید
این مسئول درباره خطرات خوددرمانی هم که ممکن در چنین شرایطی رخ دهد، توضیح میدهد: داروهایی که در این مرحله افراد میتوانند استفاده کنند، بسیار تخصصی هستند و باید از سوی متخصص بر اساس میزان و دوز مناسب، همچنین زمان مصرف تجویز شود. توصیه اکید ما پرهیز از خوددرمانی است و این مساله درباره کودکان و نوجوانان از اهمیت بالایی برخوردار است.
به گفته شالبافان حتی بیخوابی هم یک درمان تخصصی است و مصرف خودسرانه داروهای این حوزه هم میتواند آسیبهایی را به همراه داشته باشد.
مدیرکل دفتر سلامت روان وزارت بهداشت تاکید میکند: افراد به ویژه کسانی که با سوگ مواجه هستند، بسیار مهم است که مورد حمایت خانواده باشند. نقش خانوادهها این روزها بسیار مهم است و بهتر است افراد در کانون گرم خانواده به شرایطی بپردازند که سلامت روان آنها - در صورت نیاز با کمک تخصصی روانشناس یا روانپزشک- در مسیر بهبودی بیشتر قرار بگیرد.
نظر شما