یاداشت | حفظ میراث ناملموس ضامن حفظ هویت شهری است

به گزارش همشهری آنلاین، میراث ناملموس تهران، نسل به نسل و سینه به سینه به اهالی امروز پایتخت رسیده و باید برای حفظ هویت این شهر به نسل‌های بعد منتقل شود.

قصه‌های خواندنی تهران را اینجا ببینید 

میراث‌هایی ارزشمند از مهارت خرمالو چینی روستای کن که طعم و مزه خاص آن شهره است، تا آیین‌هایی چون نخل‌گردانی در تکیه حصاربوعلی که محرم هر سال پیر و جوان را در این تکیه تاریخی گرد هم می‌آورد و نیز هنرهایی چون هنر کهن شیشه‌گری که در تهران قدمتی چند هزار ساله دارد و ده‌ها میراث ناملموس دیگر که همگی چون گنجینه‌ای ارزشمند برای حفظ هویت این شهر به شمار می‌روند. در واقع، میراث معنوی یا میراث فرهنگی ناملموس(Intangible Cultural Heritage)  بخشی از هویت ملت‌ها را تشکیل می‌دهد و در استمرار حیات و  آنها در صحنه بین المللی اهمیت فراوانی دارد. این میراث در دهه ۱۹۹۰ میلادی به لحاظ اهمیت جنبه‌های مادی و معنوی فرهنگی مورد توجه قرار گرفت. حاصل این توجهات در یونسکو، معاهده ای بود که در سال ۲۰۰۳ برای محافظت از آن میان سازمان‌های مردم نهاد پذیرفته شد. اما سئوال اینجاست که چرا باید برای حفظ میراث فرهنگی ناملموس دغدغه داشته باشیم؟ در پاسخ این سئوال به ظاهر ساده اما بسیار مهم باید به تاثیر یکی از ارزشمندترین گنجینه‌های فرهنگی ایران بر فرهنگ امروز مردم این سرزمین اشاره کنیم.   می‌گویند از «محمّد حسنین هیکل» روزنامه نگار و نویسنده مشهور مصری پرسیدند، چرا شما مصریان با آن پیشین درخشان فرهنگی، هویت و زبان خود را از دست دادید و عرب زبان شدید؟ گفت: زیرا ما فردوسی نداشتیم. همانطور که این اثر سترگ و شاهکار حماسی فردوسی فرهنگ و هویت ایرانیان را تا امروز حفظ کرده و تأثیر به سزایی بر روح و روان ایرانیان داشته است، میراث‌های فرهنگی ناملموس تهران هم بخشی از هویت این اقلیم را تشکیل می‌دهد. همانطور که زبان پارسی بالندگی خود را مدیون فردوسی، سعدی، حافظ، خیام و... بوده و ملیت و هویت ایرانی وامدار زبان پارسی است،   حفظ میراث‌های فرهنگی ناملموس تهران هم استحکام، اتحاد و ارتباط طوایف گوناگونی که هویت این شهر را ساخته‌اند شکل می‌دهد و از پایه‌ها و بنیادهای اتحاد قومی به شمار می‌رود.

در گستره تهران و ری نیز پرشمار میراث ناملموس فرهنگی از نسل‌های پیشین به یادگار مانده است. از آداب و رسوم مردم تهران در دوره‌های مختلف تاریخی تا جشن‌ها، نذرها، عزاداری‌ها، موسیقی‌ها و آواها، هنرها، ورزش زورخانه‌ای، پوشاک، غذا و... که همگی از سرمایه‌های بی نظیر و بی‌همتای این گستره است. برای پاسخ به دلیل اهمیت حفظ این میراث‌های ناملموس باید به تعریف یونسکو از میراث معنوی اشاره کنیم. به تعبیر یونسکو، میراث معنوی اقدام‌ها، نمایش‌ها، دانش، مهارت‌ها و نیز وسایل، اشیا، مصنوعات دستی و فضاهای فرهنگی مرتبط با آنهاست که جوامع، گروه‌ها و در برخی موارد افراد، آنها را به عنوان بخشی از میراث فرهنگی خود می‌شناسند. این میراث فرهنگی ناملموس که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود، مدام توسط جوامع و گروه‌ها در پاسخ به محیط، طبیعت و تاریخ آن‌ها مجددا خلق می‌شود و حس هویت و استمرار را برای آنها به ارمغان می آورد و بدین ترتیب احترام به تنوع فرهنگی و خلاقیت بشری را ترویج می‌کند. بنابراین باید گفت در تهران امروز که شهری متشکل از قومیت‌های مختلف است، حفظ میراث‌های ناملموس تهران در همبستگی و تقویت حس تعلق محلی تاثیر به سزایی خواهد داشت.

داریوش شهبازی،تهران‌شناس و تاریخ ‌پژوه