نظرسنجی از مردم تهران در باره صبر و شکیبایی

مدیر طرح: سیامک کفایی
همکاران: شبنم چهره، زهرا ادریس آبادی، فریده درفشی، میترا زاغی، مصطفی کوچکی و سمیه گایکانی

پیشگفتار

صدهزاران کیمیا حق آفرید
کیمیایی همچو صبر آدم ندید

گفت پیغمبر: خداش ایمـان نداد
هر که را نبود صبــوری در نهاد

                              مولوی

صبر در لغت به معنای تحمل و شکیبایی است، صبر نقطه مقابل جزع و بدین معنا منظور از صبر، همان استقامت در برابر مشکلات و حوادث گوناگون است. در زندگی روزمره ما صبر و تحمل، فوائد بسیاری دارد.

بردباری و شکیبایی شاید یکی از بزرگترین نعمتهایی است که خداوند به کل هستی هدیه داده است. بنابراین اگر فردی دارای کیفیت صبر و شکیبایی باشد،  حتی علیرغم زندگی پرتنش، آرامش ذهنی و سلامت روان و خویشتن داری را از دست نمی‌دهد.

فایده دیگر صبر و و شکیبایی و مدارا با شرایط مشکل به جای خشمگین شدن این است که خود را از عواقب احتمالی ناخوشایندی که در عصبانیت به وجود می آیند حفظ خواهیم کرد.

با صبر و شکیبائی ممکن است با صدمه و ناراحتی موقتی روبه رو شویم، اما از عواقب و پیامد های طولانی مدت و خطرناک اجتناب کرده ایم. با چشم پوشی از مسائل کوچک و کنار آمدن با مشکلات و سختی های ناچیز،  از تجربیات نا خوشایند و رنج های آینده در امان خواهیم ماند. صبر و حوصله وخویشتن داری در هنگام حوادث طبیعی و غیر طبیعی می تواند از تاثیرات استرس آمیز این گونه حوادث، به میزان قابل توجهی بکاهد.

واژه شکیبایی یا همان «صبر»، جایگاه ویژه ای در بین ما ایرانیان دارد به طوری که: "در آموزه های قرآنی و دینی ما قرین حق و زیبایی است و در ادبیات مان با تعابیری چون «کیمیای بی مانند» و «کیمیای بزرگی ها» از آن یاد شده است و به قول سعدی در گلستان «هرکه را صبر نیست، حکمت نیست» !

واقعا صبر چه کیمیای حیات بخشی است که حدود ٧٠مرتبه در قرآن کریم از آن سخن به میان آمده است و شاید کمتر واژگانی در قرآن باشد که مانند صبر تکرار شده و مورد تاکید قرار گرفته است."

در فرهنگ ایرانی صبر و شکیبایی بسیار ارزشمند است و ضرب المثل های زیادی در این مورد وجود دارد که از آن جمله می توان به ضرب المثل معروف گرصبر کنى، ز غوره حلوا سازى  و ضرب المثل دیگرى که میگوید: صبرتلخ است ولیکن بر شیرین دارد، اشاره کرد. این دو ضرب المثل، که تقریبا معنى یکسانى دارند، به خوبی ارزش صبر و بردبارى را نشان میدهند.

مولانا در مثنوی معنوی (دفتر سوم) صبر را به عنوان پناهگاهی برای انسان و از میان برنده غم و اندوه یاد می کند و از ما می خواهد قسمت پایانی سوره (والعصر) را با دقت بخوانیم، زیرا خداوند در این سوره مبارک، صبر و حق تاکید کرده است.

گفت لقمان صبر، هم نیکودمی است
که پناه و دافع هر جا غمی است

صبر را با حق قرین کرد ای فلان
آخر والعصر را آگه بخوان

صدهزاران کیمیا حق آفرید
کیمیایی همچو صبر آدم ندید

"در میان پیامبران الهى که هر یک ویژگى خاصى از فضایل اخلاقى را( به صورت‏درخشان تر)دارا بودند،حضرت ایوب علیه السلام به عنوان پیامبر صبور شناخته مى‏شود.اوالگوى‏«صبر»و مقاومت در برابر مشکلات بود،به همین دلیل حالات او در سوره‏«ص‏»،موقعى که مسلمانان در مکه تحت فشار شدید قرار داشتند،به عنوان یک‏سرمشق بزرگ نازل شد و به مسلمانان درس صبر و استقامت داد.

در دومین آیه مورد بحث،از صبر«حضرت یعقوب‏»که اسطوره‏اى در صبر وشکیبایى است،سخن به میان آمده است.او به فراق فرزند دلبندش حضرت یوسف علیه السلام‏که سخت مورد علاقه‏اش بود گرفتار شد.سالیان دراز با چشمانى اشکبار صبر کرد تا سرانجام دیده‏اش نابینا شد، اما هرگز سخنى بر خلاف رضاى حق بر زبان نراند و پیوسته‏شاکر و صابر بود،به تعبیر خودش‏«صبر جمیل‏» داشت، چنان که در آیه مورد بحث آمده‏است: (برادران یوسف) پیراهن او را با خونى دروغین(نزد پدر)آوردند، (حضرت یعقوب‏خطاب به فرزندانش) گفت: هوس‏هاى نفسانى شما،این کار را در نظرتان زینت داده،من‏صبر جمیل مى‏کنم و از خداوند در برابر آنچه شما مى‏گویید،یارى مى‏طلبم، و جائو على‏قمیصه بدم کذب قال بل سولت لکم انفسکم امرا فصبر جمیل و الله المستعان على ماتصفون." 

صبر و ایمان با یکدیگر رابطه مستقیم دارند، هر قدر ایمان انسان به پروردگارش بیشتر باشد، صبر اونیزدر مقابل شدائد زندگی بیشتر خواهد شد و تحمل صبر و شکیبایى برایش آسان‏تر است.

"در حدیثى از رسول خدا صلى الله علیه و اله آمده است:«من یتصبر یصبره الله و من یستعفف یعفه‏الله، و من یستغن یغنه الله و ما اعطى عبد عطاء هو خیر و اوسع من الصبر»، کسى که خود را به چهره صابران در آورد(و جزع و فزع را ترک گوید)، خداوند روح صبر را به او مى‏بخشد و کسى که به‏چهره عفیفان در آید،خداوند او را به زینت عفت مى‏آراید و کسى که در چهره بى‏نیازان در آید، خداوند اورا بى‏نیاز مى‏سازد و به هیچ بنده‏اى موهبتى بهتر و گسترده‏تر از صبر عطا نشده است."

صبر رابطه نزدیکى نیز با ظرفیت وجودى انسان دارد.هر اندازه ظرفیت و شخصیت‏انسان بیشتر شود،صبر وشکیبایى اونیز بیشتر مى‏شود. به همین دلیل، افراد با ظرفیت ‏و دارای شخصیت والا،در مقابل مشکلات صبرو شکیبایی پیشه ساخته و خم به ابرو نمى‏آورند.

اصولاً یک مسلمان مؤ من، از آنچه بااراده و قدرت خداوند، در زندگى اش رخ دهد، هرگز اظهار نارضایى نمى کند. یعنى به هر پیشامدى که خداوند برایش مقدر کرده باشدراضى و خرسند است و همین رضایت و خرسندى، باعث مى شود که از پیش آمدهاى گوناگون، دچار رنج و عذاب نشود.

راه‌های تحصیل صبر

سایت اینترنتی نرجس راه‌های گوناگون دستیابی به صبر و بردباری را به تفصیل بیان داشته که خلاصه آن به  شرح ذیل است:

شناخت طبیعت و فانی بودن زندگی دنیا، خودشناسی، امید قطعی به گشایش، امید بستن به جبران محرومیّتها، کمک از ذات حق، زنده نگه داشتن خاطرة قهرمانان صبر، ایمان به قضا و قدر، تفکر در امور گوناگون (مطالعة اخبار و احادیث در باب فضیلت صبر و بلا، کفارة گناهان است و اینکه صابر، عاقبتش نیکوست، یادآوری کوتاه بودن زمان بلا، بداند بعد از هر سختی، گشایش است. بداند که محنت از جانب پروردگار اوست که مهربانترین نسبت به اوست و خیر و صلاح او را می خواهد و عقل از ادراک عواقب امور قاصر است)، دارا بودن نفس مطمئنّه.

همچنین سایت مذکور، عجله و شتابزدگی، عصبانیت و خشم، دل تنگی و افسردگی و نا امیدی را از آفات صبر دانسته است.

در پایان یاد آوری این مسئله لازم به نظر می رسد که ممکن است برخی واژه ها به غلط ترجمه و برداشت شوند٬ مثلأ بعضی ها صبر را به تحمل و قبول ظلم معنا می کنند و معتقدند یک مسلمان باید بر هر ظلمی که بر او وارد شد٬ صبر کند که این نگاه در واقع ظلم پروری و حقارت‌طلبی است.

در صورتی که صبر در فرهنگ اسلامی به معنای مقاومت٬ پایمردی٬ برخورد صحیح منطقی و غیر عجولانه با مشکلات و تحکیم و تثبیت حق است٬ به طوری که انتخاب به موقع و به جای گزینه ی صبر در مواجهه با مصائب و مشکلات همانند ارزش جهاد در راه خدا محسوب می شود که می تواند گشایش و پیروزی را به همراه داشته باشد.

در این زمینه مولا علی(ع) در مبارزه با ظلم و ظالمان و یارى مظلومان، بسیار قاطع است و عبارت هاى عجیبى دارد: "«کالجبل لا تحرّکه العواصف...» مى گوید من در اجراى عدالت، مانند کوهى که بادهاى شکننده و تند نمى تواند آن را از جا بجنباند، ایستاده ام." 

کلیات تحقیق

در این گزارش با به کارگیری نظرسنجی تلفنی و به دست آوردن آمارها، پردازش و تحلیل علمی آنها، سعی شده است تا به میزان استفاده پاسخگویان ازتنبیه یا تشویق برای تربیت فرزندانشان دست یافت.

این گزارش حاصل جمع آوری پاسخ 600 نفر از مردم تهران به پرسشنامه تهیه شده توسط واحد نظرسنجی تلفنی مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ای موسسه همشهری است. این افراد به صورت تصادفی و بر اساس مراجعه به فهرست شماره تلفن ها (از 22000000 الی 88999999) انتخاب شدند.

در این گزارش نظر کسانی که تمایل به پاسخگویی به تمام پرسش های تحقیق را داشته اند، منعکس شده است.

اهداف  تحقیق

هدف کلی این تحقیق دستیابی به مجموعه اطلاعات و پاسخ هایی است که پاسخگویان در زمینه صبر و شکیبایی بیان کرده اند.  از اهداف فرعی که در این تحقیق دنبال می شود می‌توان به میزان وجود صبر و شکیبایی در بین مردم اشاره کرد.

روش نظرسنجی

در این پژوهش، از نظرات عامه مردم به صورت تلفنی (نظرسنجی تلفنی) به روش پیمایشی و نمونه گیری تصادفی استفاده شده است. عددهای داخل جدول گرد شده است.

جامعه نمونه

در این تحقیق نمونه آماری شامل 600 نفر از مردم تهران است.  لازم به ذکر است که از این تعداد 37 درصد مرد و 63 درصد زن هستند.

زمان اجرای نظرسنجی

این نظرسنجی از تاریخ 24 تا 25 دی ماه 1386 توسط گروه نظرسنجی مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ای روزنامه همشهری انجام شده است.

پرسشنامه نظرسنجی

1.  جنس         
2. سن           
3. تحصیلات ؟
4. فکر می کنید در یک کلمه صبر یعنی چه؟
5. از نظر خودتان در مقابل مشکلات زندگی آدم صبوری هستید؟
6. بیشتر در چه مواردی صبوری می کنید ؟
7. چرا در این موارد صبور ی می کنید ؟
8. چرا صبوری نمی کنید ؟
9. آیا اطرافیانتان شما را آدم صبوری می دانند ؟
10. فکر می کنید آقایان بیشتر صبورند یا خانم ها؟
11. به نظر شما در واقعه عاشورا چه کسی مظهر صبر و شکیبایی است؟

چکیده:

طرح نظرسنجی حاضر، ‌به منظور دست یافتن به نظر پاسخگویان در مورد صبر و شکیبایی به اجرا درآمده است. یافته های این طرح به قرار زیر است:

- 63 درصد از پاسخگویان زن و 37 درصد مرد هستند.
- 18 درصد پاسخگویان در گروه سنی 21 تا 25سال قرار دارند.
- 36 درصد از پاسخگویان دیپلمه هستند.
- 41 درصد از پاسخگویان صبر را تحمل معنی کرده اند.
- 54 درصد از پاسخگویان خود را صبور می دانند.
- 41 درصد از پاسخگویان گفته اند که در مشکلات زندگی صبورند.
- 35 درصد از پاسخگویان خود را ناچار به صبوری می دانند.
- 49 درصد از پاسخگویانی که صبور نیستند خود را عجول می دانند.
- 76 درصد از پاسخگویان به نظر اطرافیانشان صبور هستند.
- 55 درصد از  پاسخگویان معتقدند که خانم ها بیش از آقاین صبور هستند.
- 58 درصد از پاسخگویان حضرت زینب(س) را نماد صبر در واقعه عاشورا می دانند.

جنس پاسخگویان

بر اساس جدول شماره 1، از میان 600 نفر پاسخگو 63 درصد  زن  و 37  درصد مرد  هستند.

جدول شماره1
توزیع پاسخگویان بر اساس جنس

جنس	تعداد	درصد
زن	381	63
مرد	219	37
جمع	600	100

نمودار شماره 1

سن پاسخگویان

جدول شماره 2، نشان دهنده توزیع جامعه آماری این تحقیق است. همان طور که مشاهده می شود بزرگترین گروه سنی در 600 نفر پاسخگوی این تحقیق را گروه سنی 21تا 25 سال (18 درصد) و کوچک ترین گروه سنی را افراد 46 تا 50 سال (4 درصد) تشکیل می دهند.

جدول شماره 2
توزیع پاسخگویان بر اساس سن

سن	تعداد	درصد
21تا25سال	106	18
26تا30سال	96	16
15تا20سال	88	15
31تا35سال	70	11
36تا40سال	70	11
60سال به بالا	52	9
41تا45سال	48	8
51تا60سال	47	8
46تا50سال	23	4
جمع	600	100

نمودار شماره 2

سطح تحصیلات پاسخگویان

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 3،  از میان 600 نفر  پاسخگو 36 درصد دیپلم و 4 درصد دبیرستانی هستند.

جدول شماره 3
توزیع پاسخگویان بر اساس میزان تحصیلات

میزان تحصیلات پاسخگویان	تعداد	درصد
دیپلم	213	36
راهنمایی	92	15
ابتدایی	91	15
لیسانس و بالاتر	85	14
دانشجو و فوق دیپلم	66	11
بی سواد	28	5
دبیرستان	25	4
جمع	600	100

نمودار شماره 3

 

معنی صبر از نظر پاسخگویان چیست؟

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره4، از میان 600 نفر پاسخگو،41 درصد صبر را به عنوان تحمل می دانند، 15 درصد صبر را به عنوان استقامت، 12 درصد طاقت، 12 درصد شکیبایی، 10 درصد بردباری، 6 درصد خویشتن داری و4 درصد راضی به رضای خدا بودن دانسته اند.

جدول شماره 4
توزیع پاسخگویان بر اساس استنباط آنها از معنی صبر

میزان تحصیلات پاسخگویان	تعداد	درصد
تحمل	245	41
استقامت	89	15
طاقت	72	12
شکیبایی	70	12
بردباری	58	10
خویشتن داری	38	6
راضی به رضای خدا	28	4
جمع	600	100

نمودار شماره 4

 

آیاپاسخگویان خود را فردی صبور می دانند؟

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 5، از میان 600 نفر پاسخگو، 54 درصد خود را صبور و 23 درصد خود را تاحدی صبور می دانند. همچنین 23 درصد از پاسخگویان خود را صبور شکیبا نمی دانند.

جدول شماره 5
توزیع پاسخگویان بر اساس این که آیا خود را صبور می دانند

آیا پاسخگویان خود را صبور می دانند	تعداد	درصد
بله	325	54
خیر	140	23
تاحدی	135	23
جمع	600	100

نمودار شماره 5

پاسخگویان بیشتر در چه مواردی صبور هستند؟

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره6،  از میان460 نفر پاسخگویی که خود را صبور می دانند، خود را درمواردی چون مشکلات زندگی(41درصد)، خطاهای دیگران (13 درصد)، مصیبت ها(10درصد) و امورشغلی(5درصد) صبور می دانند. همچنین 31 درصد از پاسخگویان گفته اند که در همه موارد صبور هستند.

جدول شماره 6
توزیع پاسخگویان بر اساس این که در چه مواردی صبور هستند

موارد صبر پاسخگویان	تعداد	درصد
مشکلات زندگی	191	41
همه موارد	143	31
خطاهای دیگران	60	13
مصیبت	44	10
امور شغلی	22	5
جمع	600	100

نمودار شماره  6

پاسخگویان چرا صبور هستند؟

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 7، از میان460 پاسخگویی که خود را صبور می دانند علت صبور بودن خود را ناچار بودن (35 درصد)، راضی به رضای حق بودن   (26 درصد)، به منفعت بودن صبوری(16 درصد)، ترس از عواقب بد بی صبری   (13 درصد) عنوان کرده اند. 10 درصد از پاسخگویان هم گفته اند که مشکلم حل  می شود.

جدول شماره 7
توزیع پاسخگویان بر اساس این که چرا صبور هستند

علل صبور بودن پاسخگویان	تعداد	درصد
ناچارم صبوری کنم	162	35
راضی به رضای حق هستم	117	26
صبوری به نفع من است	75	16
عدم صبوری عواقب بدی دارد	59	13
با صبر مشکلم حل می شود	47	10
جمع	600	100

نمودار شماره  7

پاسخگویان چرا صبور نیستند ؟

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 8، از میان140 پاسخگویی که خود را صبور    نمی دانند 41 درصد علت این امر را عجول بودن ذاتی خود عنوان کرده اند. 42 درصد نیز گفته اند به علت عدم قبول مشکلات و9 درصد هم عنوان کرده اند از آنجا که مشکلاتشان همیشه به راحتی حل شده است ، معنی صبر را نمی دانند.

جدول شماره 8 – توزیع پاسخگویان بر اساس این که چرا صبور نیستند

علل صبور نبودن پاسخگویان	تعداد	درصد
ذاتا عجولم	69	49
عدم قبول مشکلات	58	42
مشکلاتم سریع و راحت حل می شود	13	9
جمع	140	100

نمودار شماره  8

 
آیا اطرافیان پاسخگویان آن ها را فردی صبور می دانند ؟
بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 9،  از میان 600 نفرپاسخگو 76 درصد معتقدند دیگران آن ها را صبور می دانند.

جدول شماره 9 – توزیع پاسخگویان بر اساس این که آیا اطرافیان آن ها را صبور می دانند

پاسخگویان از نظر اطرافیان صبورهستند	تعداد	درصد
بله	453	76
خیر	147	24
جمع	600	100

نمودار شماره  9

 
از نظرپاسخگویان آیا خانم ها بیشتر صبور هستند یا آقایان ؟
بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 10،  از میان 600 نفر پاسخگو، اکثریت آن ها معادل 55 درصد گفته اند که خانم ها بیش از آقایان صبور هستند، 31 درصد آقایان را صبور می دانند و14 درصد نیز گفته اند که در این مورد تفاوتی بین مردان و زنان نیست . 

جدول شماره 10 – توزیع پاسخگویان بر اساس صبور بودن خانم ها و آقایان

خانم ها بیشتر صبورند یا آقایان	تعداد	درصد
خانم ها	329	55
آقایان	184	31
فرقی ندارد	87	14
جمع	600	100

نمودار شماره  10

 

 

از نظر پاسخگویان نماد صبر و شکیبایی در واقعه عاشورا کیست؟
بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 11، از میان 600 نفر پاسخگو، اکثر پاسخگویان (58 درصد) حضرت زینب(س) را نماد صبر می دانند، 31 درصد از پاسخگویان امام حسین (ع) و 11 درصد نیز حضرت ابوالفضل(س) و دیگر یاران آن امام همام را مظهر صبر و شکیبایی عنوان کرده اند .

جدول شماره 11 – توزیع پاسخگویان بر اساس نماد صبر در واقعه عاشورا

نماد صبر در واقعه عاشورا از نظر پاسخگویان	تعداد	درصد
حضرت زینب(س)	348	58
امام حسین(ع)	187	31
سایر(یاران امام حسین (ع)و فرزندان آن حضرت)	44	7
حضرت ابالفضل(س)	21	4
جمع	600	100

نمودار شماره 11

 

منابع و مآخذ

1- سایت روزنامه خراسان

2-سایت حوزه

3- سایت مدرسه علمیه نرجس

4-سایت بلاغت