فریبرز بیات: نتیجه انتخابات آمریکا برای بسیاری غیرمنتظره بود. برخی را به تعجب و شگفتی واداشت وعده‌ای آن را تهوع و تراژدی در تاریخ آمریکا تلقی کردند.

انتخابات آمریکا

سؤالي كه ذهن اين گروه از تحليلگران سياسي- اجتماعي را به‌خود مشغول كرده اين است كه چگونه ملتي با آن پيشينه از دمكراسي و پيشرفت به نقطه‌اي رسيده كه يك پوپوليست را به‌عنوان رئيس‌جمهور برگزيده است؟اما برعكس گروه بالا صاحب‌نظراني كه با فرهنگ آمريكا آشنايي عميقي دارند انتخاب ترامپ را دور از انتظار ندانسته و اين انتخاب را منطبق با فرهنگ و گفتمان غالب در آمريكا مي‌دانند. نئوليبراليسم به‌عنوان گفتمان غالب در آمريكا از حاكميت اقتصاد و ارزش‌هاي اقتصادي و پولي- كالايي بر كليت جامعه و نهادهاي اساسي آن حكايت دارد.

در اين گفتمان اصل بنياديني كه به همه رفتارهاي فردي، نهادي و سازماني جهت مي‌دهد«موفقيت به هر قيمتي» است. همه اجزاي نظام اجتماعي در سرمايه‌داري نئوليبرال اعم از دولت، خانواده، آموزش‌وپرورش و حتي دين چنين موفقيتي را اصل مي‌دانند و به انحاي مختلف آن را تشويق و ترغيب مي‌كنند.

در چنين نظامي موفقيت و به‌ويژه موفقيت مالي و اقتصادي ارزشمند‌ترين هدف و تنها ملاك و معيار ارزشيابي فرد و جامعه است. اين فرهنگ كارآمدي و درستي شخصيت هر فرد و سازماني را با سطح موفقيت اقتصادي و مالي او مي‌سنجد. بر همين اساس افراد و سازمان‌ها به تلاش و رقابت نفس‌گير براي دستيابي به موفقيت مالي از هر راه و به هر قيمتي مي‌پردازند و در اين راه هيچ قاعده و معياري را نمي‌پذيرند و از همه مرزهاي اجتماعي، ارزشي، اخلاقي و حتي قانوني به‌راحتي در مي‌گذارند چراكه مردم آمريكا ثروتمندان را فارغ از درستي و اخلاقي بودن شيوه دستيابي به ثروت، الگويي موفق و سرمشقي قابل پيروي مي‌دانند.

دونالد ترامپ، به‌عنوان يك مولتي ميلياردر براي آمريكاييان دقيقا چنين الگويي و محصول چنان فرهنگ و گفتماني است. اقبال مردم به او با وجود سطح نازل فكري و فرهنگي، نژاد‌پرستي، عوام‌زدگي و زن‌ستيزي حاكي از غلبه و سلطه كامل فرهنگ نئوليبرال «موفقيت به هر قيمتي» در عميق‌ترين لايه‌هاي نگرشي و رفتاري اكثريت مردم آمريكاست.

كارنامه اقتصادي موفق ترامپ در زندگي شغلي و حرفه‌اي با وجود شكست و از هم‌گسيختگي‌هاي مكرر خانوادگي، مردم را به تحقق وعده‌هايش اميدواركرده است. ترامپ با چنين جايگاهي در فرهنگ آمريكايي به‌عنوان يك فرد موفق، با انگشت گذاشتن روي نقاط ضعف دولت و نظام سياسي آمريكا خود را به‌عنوان آلترناتيو راديكال وضع موجود معرفي كرد.او با دادن وعده ارتقاي دستمزدها، تقويت خدمات تأمين‌اجتماعي و حل مشكل بيكاري با اخراج و ممانعت از ورود مهاجرين، بر رفع نيازهاي عاجل، كوتاه‌مدت و قابل لمس عامه مردم سرخورده از سياستمداران تأكيد كرد و در قامت يك پوپوليست تمام عيار خود را در قطب متضاد نخبگان حرفه‌اي و تكراري سياست نشان داد كه معمولا وعده‌هاي بلندمدت، كلان و غيرملموس مي‌دهند.

نكته جالب اما، شباهت‌هاي جامعه ايران و آمريكاست.جامعه ايران، هم از جهت غلبه و سلطه گفتمان «موفقيت به هرقيمتي» و هم از جهت مساعد بودن براي جريانات و گرايش‌هاي پوپوليستي بي‌شباهت به آمريكا نيست. سلطه گفتمان مذكور در جامعه ما از نگاه و نگرش خاص گروهي از برنامه‌ريزان به توسعه، ريشه مي‌گيرد. از چنين منظري توسعه برابر با رشد اقتصادي و صنعتي است و نظام‌هاي فرهنگي، آموزشي، اجتماعي و سياسي نيز موظفند افراد را براي تحقق چنين هدفي تربيت و آماده كنند. تلاش و ترغيب و تشويق مدارس، آموزشگاه‌ها و خانواده‌ها براي قبولي جوانان در رشته‌هاي تجربي و فني و مهندسي پولساز گواهي بر اين مدعاست.

آرمان و آرزوهاي چنين جامعه‌اي نيز در كسب پول زود و زياد خلاصه مي‌شود. زندگي آرماني تك چشم‌اندازي پيدا كرده و به همه‌‌چيز فقط از دريچه پول و موفقيت مالي نگاه مي‌شود. موفقيت در آموزش و تحصيل، كار و شغل، تشكيل خانواده و ازدواج و حتي تقيد و تدين افراد با ميزان هزينه‌كرد براي امورات ديني چون نذر و نياز سنجيده مي‌شود. با چنين نگرشي در جامعه نبايد تعجب كنيم اگر 6عنوان از مشهور‌ترين كتاب‌هاي ترامپ كه دقيقا به ترويج و اشاعه فرهنگ «موفقيت به هر قيمتي» مي‌پردازد در ايران با شمارگاني بالا چندين بار تجديد چاپ شده‌اند.

کد خبر 353512

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 5 =