گروه ادب وهنر: ناشران مذهبی به‌ویژه اکثریت آنها ‏که در قم حضور دارند، در دهه‌های ‏اخیر به واسطه رونق مطالعه در ‏حوزه دین و توسعه حوزه‌های علمی ‏- مذهبی از پررونق‌ترین بنگاه‌های ‏اقتصادی حوزه فرهنگ بوده‌اند.

نمایشگاه کتاب

این ‏ناشران با افزایش شمارگان ‏کتاب‌های خود در سال‌های اخیر ‏توانسته‌اند در کنار تأمین کتاب‌های ‏درسی حوزه‌های علمیه سراسر ‏کشور، نقش بی‌بدیلی در افزایش ‏سرانه مطالعه در کشور ایفا کنند. ‏این امر به واسطه نشر کتاب‌های ‏ادعیه، تاریخ تشیع و احادیث - که ‏اغلب کتاب‌های محبوب عموم مردم ‏از هر طبقه‌ای هستند- رخ داده ‏است. اما چندی است همین دسته ‏از ناشران هم به‌دلیل سیاست‌های ‏فرهنگی، نوسانات اقتصادی و البته ‏تغییر در ترکیب سبد کالای ‏خانوارها رونق گذشته خود را از ‏دست داده‌اند. به تعبیر اغلب ‏ناشران مذهبی و دینی، موضوع ‏توزیع که مهم‌ترین رکن اقتصاد ‏نشر محسوب می‌شود که در سال‌های ‏اخیر به‌ویژه از ابتدای سال‌جاری با ‏مشکلات عدیده‌ای همراه بوده است ‏و از آنجا که زنجیره تولید و توزیع ‏کتاب یک زنجیره در هم تنیده ‏است، کل فرایند نشر آثار مذهبی را ‏با رکود مواجه کرده است.‏

اگر چه این فعالان حوزه نشر ‏معتقدند تولید و توزیع کتاب‌های ‏مذهبی و دینی تابعی از کل شرایط ‏و وضعیت صنعت نشر کشور است و ‏نمی‌توان حوزه خاصی را در این ‏گستره جدا و به‌صورت مجزا آن را ‏آسیب‌شناسی کرد، اما در میان ‏همین فعالان برخی می‌گویند که ‏فقدان مؤسسات تخصصی توزیع ‏کتاب و فعالیت برخی مؤسسات ‏انتشاراتی به‌عنوان ناشر- ‏توزیع‌کننده دو عامل متمایز‌کننده ‏آسیب‌شناسی بخش دینی و ‏مذهبی از سایر حوزه‌های نشر ‏کشور است.‏

نقص کلی نظام تولید و عرضه ‏

پیامدهای پایین بودن سرانه ‏مطالعه در کشور زمانی به وضوح ‏آشکار می‌شود که تحت شرایطی ‏خاص، وضعیت اقتصادی نیز در ‏نوسان باشد. در این شرایط همان ‏تعداد افرادی هم که در وضعیت ‏عادی جزو خریداران ثابت کتاب ‏محسوب می‌شوند، در این دوره ‏کتاب را به اولویت‌های دست چندم ‏تبدیل خواهند کرد. در این وضعیت ‏به‌دلیل آنکه زنجیره فروش کتاب با ‏مشکل خریدار مواجه می‌شود، نظام ‏توزیع نیز مختل خواهد شد. ‏موضوعی که به تازگی گریبان ‏ناشران تخصصی علوم دینی را هم ‏گرفته است.‏

نادر یزدانی‌نسب، مدیر توزیع و ‏فروش مؤسسه بوستان کتاب قم در ‏گفت‌وگو با همشهری، با بیان اینکه ‏شرایط اقتصادی ایجاب می‌کند ‏کتاب جزو اولویت‌های خرید مردم ‏نباشد، می‌گوید: «البته از قبل هم ‏کتاب به‌عنوان کالای اساسی خانوار ‏تلقی نمی‌شد، بارها به چشم خودم ‏دیده‌ام که فردی حاضر است برای ‏خرید یک قرص مولتی‌ویتامین ‏چند برابر پول بدهد و نوع خارجی ‏آن را بخرد اما کودک همان فرد ‏اگر بخواهد از قفسه کتاب داروخانه ‏کتابی انتخاب کند با ممانعت پدر ‏و مادرش مواجه می‌شود؛ ولو اینکه ‏قیمت آن کتاب تنها 500تومان ‏باشد.» ‏

وی فقدان فرهنگ مطالعه را ‏موضوعی اثرگذار در تمام شئون ‏صنعت نشر می‌داند و می‌افزاید: ‏‏«بارها شده زمانی‌که پای مصالح ‏ملی در میان بوده گفته‌ایم سرانه ‏مطالعه در کشور ما بالاست؛ این ‏موقعی است که خواسته‌ایم در برابر ‏دشمن قد علم کنیم، اما واقعیت ‏این است که اگر سرانه مطالعه بالا ‏بود هیچ‌گاه وضعیت صنعت نشر به ‏چنین مرحله‌ای نمی‌رسید که ‏شمارگان کتاب بین 100تا ‏‏500 نسخه باشد.» ‏

یزدانی نسب تصریح می‌کند: «در ‏حوزه نشر علوم دینی هم باید ‏پذیرفت شرایط چندان با سایر ‏حوزه‌ها تفاوت ندارد؛ سرانه مطالعه ‏دانشجویان و طلاب چندان بالا ‏نیست و این گروه از افراد که جزو ‏نخبگان جامعه محسوب می‌شوند، ‏بیشتر درصدد تهیه کتاب‌های مورد ‏نیاز برای تحصیل خود بوده تا ‏اینکه بخواهند از راه مطالعه به ‏پژوهش‌های فرا آموزشی دست ‏بزنند. به این ترتیب فروش کتاب ‏پایین آمده و کل زنجیره عرضه و ‏تقاضا ازجمله فرایند توزیع با ‏مشکل مواجه می‌شود.» ‏

مدیر فروش و توزیع مؤسسه ‏بوستان کتاب قم نبود تشکل‌ها و ‏مؤسسات تخصصی توزیع را از دیگر ‏عوامل تأثیرگذار در توزیع کتاب‌های ‏تخصصی ازجمله کتاب‌های مذهبی ‏می‌داند. وی در این‌باره می‌گوید: ‏‏«به اعتقاد من باید از سال‌ها پیش ‏در زمینه تخصصی شدن توزیع ‏کتاب اقدام می‌شد، در حال حاضر ‏بیشتر مؤسسات انتشارات مذهبی، ‏هم ناشر هستند و هم توزیع‌کننده ‏کتاب که این وضعیت نمی‌تواند به ‏شکل مطلوبی از پخش گسترده ‏کتاب‌های دینی پشتیبانی کند، هر ‏چند ناشرانی هم که توزیع‌کننده ‏نیستند در حوزه پخش مشکلات ‏عدیده‌ای دارند.» ‏

مشکلات تولید کتاب در سال تولید ‏ملی

جای شگفتی دارد که در سال ‏‏«تولید ملی و حمایت از کار و ‏سرمایه ایرانی» فریاد اعتراض ‏تولیدکنندگان آثار فرهنگی از هر ‏سال دیگری بلندتر است. بدون ‏شک این به آن معناست که ‏مسئولان فرهنگی و در رأس آنها ‏متولیان کتاب و کتابخوانی در ‏کشور نسبت به تحقق شعار سال ‏توفیقی کسب نکرده‌اند.‏

مهدی زمانی‌پور، مدیر مسئول ‏انتشارات «فاطمه الزهرا(س)» ‏معتقد است: «زمانی که تولید ‏کتاب مذهبی به‌عنوان یک کالای ‏فرهنگی فرا جغرافیایی با مشکل ‏مواجه شود، باید یقین کرد که ‏توزیع و فروش آن هم با اختلال ‏همراه خواهد بود.» ‏
وی در گفت‌وگو با همشهری با بیان ‏این مطلب می‌افزاید: «از ابتدای ‏تابستان امسال و با بالا رفتن قیمت ‏مواداولیه ازجمله کاغذ و ملزومات ‏چاپی، ناشران مذهبی که اغلب آنها ‏در قم متمرکز هستند با کاهش ‏تولید مواجه بوده‌اند؛ این در حالی ‏است که تا پیش از این ناشران ‏می‌توانستند با استفاده از ارز آزاد ‏وضعیت اقتصادی خود را تنظیم ‏کرده و با ثبات بیشتری کتاب چاپ ‏کنند.» ‏

این ناشر و توزیع‌کننده کتاب‌های ‏مذهبی می‌افزاید: «تا ابتدای همین ‏امسال ما کاغذ را با ارز آزاد از ‏کشورهایی نظیر چین، کره‌جنوبی و ‏هند می‌خریدیم و پس از چاپ، ‏کتاب‌ها را در شمارگان بالا به ‏همان کشورها می‌فروختیم. اما ‏امروز گشایش‌های بانکی با مشکل ‏مواجه شده و از طرف دیگر ارز‏مبادلاتی هم به سختی تأمین ‏می‌شود. من خبر دارم که برخی ‏ناشران قم بیش از دو میلیارد تومان ‏کاغذ و ملزومات وارد کرده‌اند اما ‏این ملزومات هفت ‌ماه است که در ‏گمرکات خاک می‌خورند، در این ‏شرایط ناشران مذهبی که فراتر از ‏بازارهای داخلی به فکر صادرات هم ‏بوده‌اند با مشکل توزیع مواجهند ‏چه رسد به ناشرانی که تنها به ‏بازارهای داخلی چشم دوخته‌اند.» ‏

زمانی‌پور تصریح می‌کند: «در حال ‏حاضر تمام بخش‌های نشر کتاب ‏مذهبی از چاپ گرفته تا توزیع با ‏مشکل تأمین مواداولیه مواجهند و ‏مانند سایر ناشران کشور شرایط ‏دشواری را تجربه می‌کنند؛ این ‏شکل از فعالیت در حوزه نشر تولید ‏را هدف قرار داده و نظام توزیع هم ‏که تابعی از وضعیت تولید است با ‏آسیب‌های جدی چه در داخل و ‏چه در بازارهای جهانی مواجه شده ‏است.» ‏

نبود شبکه سراسری توزیع ‏

گروه دیگری از فعالان صنعت نشر ‏در حوزه مذهبی و دینی معتقدند ‏نبود شبکه توزیع منسجم در این ‏وادی آسیب اصلی پخش کتاب در ‏کشور است. در این زمینه ناشرانی ‏که در زمینه تولید و نشر کتاب‌های ‏وابسته و نزدیک به علوم دینی ‏فعالیت می‌کنند به‌دلیل قرار ‏نداشتن در زمره ناشران آثار صرف ‏مذهبی با مشکلات بیشتری مواجه ‏می‌شوند.‏

منصور مهدوی، مدیر مسئول ‏انتشارات «اشراق حکمت» در ‏این‌باره به همشهری می‌گوید: ‏‏«مؤسساتی نظیر انتشارات ما که در ‏حوزه فلسفه و تاریخ اسلامی ‏فعالیت می‌کنند به‌خاطر آنکه در ‏شبکه توزیع کتاب‌های صرفا ‏مذهبی یعنی کتاب‌های ادعیه و ‏احادیث قرار ندارند بیش از دیگر ‏ناشران مذهبی از نبود نظام توزیع ‏مناسب متضرر می‌شوند.» ‏

وی می‌افزاید: «برخی ناشران ‏مذهبی که هم در رسانه و هم در ‏شهرستان‌ها شعبه دارند، مشکل ‏توزیع را به‌صورت موردی برای خود ‏حل کرده‌اند و نیاز چندانی به ‏شبکه توزیع منسجم احساس ‏نمی‌کنند اما این آسیب برای سایر ‏مؤسسات انتشاراتی و پخش مناسب ‏کتاب‌هایشان وجود دارد.» ‏مهدوی تصریح می‌کند: «باید هر ‏محصول فرهنگی در کشور نظام ‏توزیع تخصصی خود را داشته باشد، ‏اما هم‌اکنون چنین نظامی وجود ‏ندارد و در این زمینه هم دولت و ‏هم بخش خصوصی کم‌کاری ‏کرده‌اند.» ‏

کد خبر 195141

دیدگاه خوانندگان

آخرین خبرهای بازار