خبرنگار همشهری در گفتوگو با دکتر سید مرتضی صفوی، مدیر گروه تغذیه دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و مدیر سابق دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت و دکتر مسعود کیمیاگر، متخصص تغذیه و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، به بررسی اقدامات انجام شده در زمینه کمبود ید در کشور پرداخته است.
دکتر صفوی ضمن موفق توصیفکردن سیاستهای وزارت بهداشت در مبارزه با کمبود ید گفت: اگر به آمارها توجه کنیم حدود 20 سال پیش 90 درصد از جمعیت برخی از استانها بهخصوص در مناطق کوهستانی استان تهران، در منطقه ورامین و نیز در سمیرم استان اصفهان دچار کمبود ید بودهاند. در این مناطق شیوع گواتر در میان جوانان و دانشجویان به حد بالایی بوده است. شیوع عارضه کمبود ید در مناطق کوهستانی بیشتر از مناطق کنار دریاست زیرا در مناطق کنار دریا ید یافت میشود اما در مناطق کوهستانی خاک یددار وجود ندارد. بنابراین محصولات کشت شده در این مناطق نیز دارای ید نیست و اگر افراد ساکن در مناطق کوهستانی از غذاهای دریایی نیز استفاده نکنند با کمبود شدید ید مواجه خواهند شد.
اکنون براساس آمارهای موجود میزان کمبود ید در مناطق کوهستانی کشور به نسبت جمعیت به حدود 8 تا 9درصد رسیده است. سیاست غنی کردن نمک با ید برای مقابله با عارضه کمبود ید موفقیتآمیز بوده است. البته در اندونزی در این زمینه یک تجربه بدی وجود دارد زیرا در این کشور غنیسازی نمک با ید را به ناگهان متوقف کردند و به طرز شدیدی میزان کمبود ید افزایش یافت. باید حتما این سیاست تا زمانی که نظارتهای 5 سال یک بار انجام میگیرد ادامه پیدا کند.
دکتر صفوی در تعریف عارضه کمبود ید گفت: به کمبود ید اصطلاحا بلای خاموش یا همهگیری پنهان میگویند. این نامگذاری به این دلیل صورت گرفته است که بیماری کمبود ید بدون علامت و بهصورت وسیع شایع میشود. عارضه اصلی این بیماری گواتر است.کمبود ید میتواند به بزرگی غده تیروئید منتهی شود. براساس آمارها حدود یک میلیارد نفر در سراسر جهان از عوارض ناشی از کمبود ید رنج میبرند.
در اجلاس سران کشورهای جهان که با موضوع رشد و بقای کودکان در سال 2000 میلادی برگزار شد، بحث مبارزه با کمبود ید نیز بهعنوان بخشی از برنامههای بهداشتی در سراسر جهان درنظر گرفته شد. در قاره آسیا حدود 46 میلیون نفر بهطور غیرقابل جبران از عوارض ناشی از کمبود ید رنج میبرند. حدود 500 میلیون نفر نیز در معرض خطر ابتلا به این عارضه هستند. در کشور ما پیشتر حدود 15 میلیون نفر در معرض اختلالات خفیف یا متوسط ناشی از کمبود ید قرار داشتند. 3 میلیون نفر نیز در کشور ما از عوارض شدید این بیماری رنج میبرند.
دکتر صفوی در پاسخ به این سؤال که چگونه میتوان از کمبود ید پیشگیری کرد گفت: شیوع گواتر میتواند بهعنوان یک معضل جدی بهداشتی و پزشکی تلقی شود. راههای پیشگیری از آن استفاده از نمک یددار و محلول روغنی ید دار که بهصورت خوراکی عرضه میشود، است. یددار کردن نمک و استفاده از نمک یددار یکی از راههای ساده پیشگیری از کمبود ید است.در سایر کشورهای دنیا هم از این روش ساده استفاده میشود.
دکتر صفوی در پاسخ به این سؤال که در ایران چه میزان ید به نمک اضافه میکنند، گفت: نمک در اکثر جوامع به میزان مشخصی مصرف میشود. وضع اقتصادی خانوادهها هم اثری در میزان مصرف نمک ندارد و تقریبا خانوادهها بهطور یکسان از نمک استفاده میکنند. نظارت بر میزان سطح ید نمک در کارخانهها به راحتی امکانپذیر است. مصرف روزانه 150میکروگرم ید نیاز بدن ما به این ماده را تامین میکند. در کشورما به هر یک گرم نمک 40 میکروگرم ید اضافه میکنند. این میزان را کمیته پیشگیری از اختلالات ناشی از کمبود ید پس از انجام بررسیهای علمی تعیین کرده است.
دکتر کیمیاگر اما در اظهارنظری جداگانه در گفتوگو با همشهری اقدامات کنونی وزارت بهداشت در مبارزه با کمبود ید را کافی ندانست و گفت: ملاک موفق بودن برنامه وزارت بهداشت در رابطه با کمبود ید میزان ید دفع شده از طریق ادرار است که پس از اجرای سیاستهای وزارت بهداشت در مبارزه با کمبود ید در کشور قابلقبول بود.
میزان ید در نمک نیز از ملاکهای موفقیتآمیز بودن این سیاستهاست. البته مهمترین ملاک موفقیت، میزان یدرسانی به مردم است. پیش از این سیاستهای وزارت بهداشت در این زمینه موفقیتآمیز بوده است اما اکنون بهدلیل اینکه مانند سابق پیگیریهای سفت و سختی در این باره انجام نمیگیرد، متأسفانه اکنون نمکهای غیریددار در بازار زیادشده است. ازاینرو بهنظر میرسد بهدلیل کاهش نظارت بر میزان ید موجود در نمک و سایر موادغذایی دچار عقبگرد در زمینه مبارزه با کمبود ید شده باشیم.
دکتر کیمیاگر در پاسخ به این سؤال که چرا اخیرا مبارزه با کمبود ید با جدیت پیگیری نمیشود، گفت: موضوعی که تازه مطرح میشود با جدیت پیگیری میشود اما موضوعی که دیگر تازگی خود را از دست داده و از مطرح شدن آن زمان زیادی گذشته است، به فراموشی سپرده میشود.
