همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: مریخ با وجود شباهتهای فصلی به زمین، زمستانها و بهارهایی کاملا متفاوت را تجربه میکند. در قطبهای این سیاره، یخ دیاکسیدکربن نقشی اساسی در تغییر شکل سطح زمین دارد و پدیدههایی شگفتانگیز به وجود میآورد که شناخت آنها به درک بهتر شرایط اقلیمی مریخ کمک میکند. مدارگرد ناسا تصاویر عجیبی از این سیاره ثبت کرده که شباهت زیادی به جنگلهای یخزده زمین دارد.
به گزارش ساینسآلرت، این تصویر را دوربین هایرایز (HiRISE) روی مدارگرد شناسایی مریخ ناسا در سال ۲۰۰۸ ثبت کرده است. خطوط تیره و شاخهمانندی که روی سطح روشن تپههای شنی دیده میشوند، در نگاه اول به تنه و شاخههای درختان شباهت دارند؛ اما با برگرداندن تصویر، ماهیت واقعی این منظره آشکار میشود. این خطوط در حقیقت رد جریانهای ماسهای هستند که از دامنه تپهها به پایین سرازیر شدهاند.

عامل اصلی شکلگیری این پدیده، تغییرات فصلی در قطب شمال مریخ است. در زمستانهای بسیار سرد این سیاره، دیاکسیدکربن موجود در جو به شکل برف و لایهای از یخ خشک روی سطح زمین مینشیند. با آغاز بهار، افزایش تابش خورشید باعث میشود این یخ بدون تبدیل شدن به مایع، مستقیما به گاز تبدیل شود؛ فرایندی که تصعید نام دارد.
تابش خورشید حتی میتواند از لایه نیمهشفاف یخ عبور کند و ماسههای زیر آن را گرم کند. در نتیجه، گاز دیاکسیدکربن در زیر لایه یخ جمع میشود و با افزایش فشار، راه خود را به بیرون باز میکند. این خروج ناگهانی گاز میتواند ذرات ماسه را با خود به حرکت درآورد و آنها را به پایین دامنه تپهها بفرستد. رسوبات تیرهای که در مسیر حرکت ماسهها باقی میمانند، همان خطوطی هستند که از ارتفاع به شکل درختان دیده میشوند.
بیشتر بخوانید:
- طلوع آبی خورشید در مریخ | «کنجکاوی» منظرهای متفاوت از سیاره سرخ ثبت کرد
- یافتههای پژوهش جدید درباره خطرات سفر به سیاره سرخ | مریخ جای انسان نیست
- زمینلرزهای در اعماق مریخ | بزرگترین دره منظومه شمسی هنوز فعال است
این پدیده فقط یک احتمال نظری نیست. در تصویر ثبتشده در سال ۲۰۰۸، دوربین هایرایز حتی ابری کوچک از غبار را ثبت کرده که بر اثر حرکت ماسهها در دامنه تپه ایجاد شده است.

پژوهشگران در مطالعهای در سال ۲۰۱۱، تصاویر تپههای شنی قطب شمال مریخ را در سالهای مختلف مقایسه کردند و متوجه شدند که این فرایند میتواند شکل سطح سیاره را بهسرعت تغییر دهد. در پنج تپه بررسیشده، لبه پایینی دامنهها طی تنها یک سال مریخی بین ۲.۲ تا ۴.۷ متر جابهجا شده بود.
با رسیدن تابستان، یخ دیاکسیدکربن ناپدید میشود و بادهای مریخی ماسهها را دوباره جابهجا میکنند. در نتیجه، خطوط تیره نیز بهتدریج محو میشوند و سطح تپهها شکل هموارتری پیدا میکند. با بازگشت زمستان، چرخه دوباره آغاز میشود و منظرهای شبیه جنگلی وهمآلود برای مدتی کوتاه روی سطح مریخ پدیدار میشود.
نظر شما