همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: با آغاز هفته دوم مذاکرات و ورود وزیران و مقامهای ارشد کشورها به آنتالیا، فعالان محیطزیست تلاش میکنند مطالبات خود را مستقیما به مذاکرهکنندگان برسانند؛ از اعتراض به تداوم مصرف سوختهای فسیلی تا درخواست تامین مالی اقلیمی و پاسخگو کردن شرکتهای آلاینده.
یکی از محورهای برجسته کنشگری امسال، شعار «Make Polluters Pay» یا «آلایندهها باید هزینه بدهند» است. ائتلافهایی مانند ۳۵۰.org خواستار وضع مالیات پایدار بر سود شرکتهای نفت، گاز و زغالسنگ شدهاند تا این شرکتها در تامین هزینههای سازگاری با تغییرات اقلیمی، جبران خسارتها و گذار به انرژی پاک سهم داشته باشند. از نگاه این تشکلها، جوامعی که کمترین نقش را در ایجاد بحران اقلیم داشتهاند نباید هزینه اصلی پیامدهای آن را بپردازند.
در جریان مذاکرات روز دوشنبه ۱۶ نوامبر، گرینپیس نیز با اجرای یک چیدمان سهبعدی با عنوان «در دام سوختهای فسیلی نیفتید» در محل برگزاری اجلاس، تلاش کرد توجه هیاتهای مذاکرهکننده را به ضرورت کنار گذاشتن زغالسنگ، نفت و گاز جلب کند. این گروه خواستار افزایش ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر، دو برابر شدن سرعت بهبود بهرهوری انرژی و تدوین برنامهای روشن و قابل ارزیابی برای گذار عادلانه از سوختهای فسیلی است.
یکی از مهمترین اختلافهای امروز، آینده سازوکار «بلِم ـ آنتالیا» برای گذار عادلانه است. بیش از ۷۰۰ سازمان از ۸۸ کشور پیشتر با امضای نامهای مشترک خواستار ایجاد سازوکاری شدند که علاوه بر حمایت مالی و فنی از کشورهای در حال توسعه، کارگران، جوامع بومی و گروههای آسیبپذیر را در تصمیمگیریها مشارکت دهد. اما تشکلها اکنون هشدار میدهند متن پیشنهادی مذاکرات ممکن است این سازوکار را به نهادی برای گفتوگو و تهیه گزارش تقلیل دهد؛ بدون آنکه منابع مالی، اختیارات اجرایی و ساختار مشخصی برای حمایت از جوامع محلی داشته باشد.
سازوکار بلِم ـ آنتالیا (Belém–Antalya Mechanism یا BAM) ابتکاری در مذاکرات اقلیمی سازمان ملل است که هدف آن ایجاد سازوکاری بینالمللی برای تحقق «گذار عادلانه» است. به زبان ساده، قرار است کشورها هنگام حرکت از اقتصاد متکی بر سوختهای فسیلی به اقتصاد کمکربن، فقط به کاهش انتشار گازهای گلخانهای فکر نکنند؛ بلکه تکلیف کارگران، جوامع محلی و گروههایی را که از این تغییر اقتصادی آسیب میبینند نیز روشن کنند. این سازوکار در COP۳۰ در شهر بلم برزیل مورد توافق قرار گرفت و قرار است در COP۳۱ آنتالیا شکل اجرایی و نهادی پیدا کند.
این مطالبهگری سابقه چندساله دارد. در COP۲۶ گلاسگو، حذف تدریجی زغالسنگ و تامین مالی کشورهای در حال توسعه مطالبه اصلی بود. در COP۲۷، ایجاد صندوق خسارت و زیان برای کشورهای آسیبدیده از بحران اقلیم به یکی از دستاوردهای مهم فشار کشورهای آسیبپذیر و جامعه مدنی تبدیل شد. در COP۲۹ باکو، تامین مالی اقلیم و سهم کشورهای ثروتمند در پرداخت هزینههای بحران در مرکز اعتراضها قرار گرفت. در COP۳۰ برزیل نیز تشکلها برای ایجاد سازوکار گذار عادلانه بسیج شدند؛ مطالبهای که اکنون در آنتالیا بر سر چگونگی اجرای آن اختلاف وجود دارد.
تجربه امسال نشان میدهد حضور در جریان جهانی اقلیم فقط به شرکت در مذاکرات رسمی محدود نیست. ائتلافسازی با شبکههایی مانند Climate Action Network و ۳۵۰.org، مستندسازی تخریب تالابها و جنگلها، انتشار گزارشهای علمی درباره آلودگی صنایع، طرح مطالبه درباره مسئولیت آلایندگان و برگزاری کنشهای نمادین و رسانهای، راههایی برای رساندن مسائل محلی به سطح بینالمللی است.
همزمان با این اعتراضها، نخستین پیشنویس توافق COP۳۱ روز ۱۶ نوامبر منتشر شد؛ متنی که دو عبارت درباره آینده سوختهای فسیلی در خود دارد: تکرار تعهد COP۲۸ برای گذار از این سوختها و عبارتی صریحتر درباره حذف تدریجی آنها. با این حال، رویترز گزارش داده است که هر دو عبارت ممکن است در جریان چانهزنی کشورها از متن نهایی کنار گذاشته شوند.
اختلاف بر سر تامین مالی سازگاری با تغییرات اقلیمی نیز همچنان ادامه دارد. به این ترتیب، تشکلهای محیطزیستی در هفته دوم مذاکرات تلاش میکنند مانع حذف تعهدات مربوط به سوختهای فسیلی و تضعیف مسئولیت مالی کشورهای ثروتمند شوند.
نظر شما