هوش مصنوعی جای خالق انسانی را نمی‌گیرد | هوش مصنوعی تجربه شخصی درباره عشق، غم، فراق و حسرت ندارد

همشهری آنلاین: امکانات و قابلیت‌های هوش مصنوعی آن‌قدر کارآمد و جذاب است که تولیدات سینمایی نمی‌توانند بی‌توجه از کنار این فناوری مسحورکننده بگذرند. یکی از نمونه‌های جدید استفاده از هوش مصنوعی در سینمای ایران فیلم «من می‌ترسم» ساخته بهنام بهزادی است که موسیقی‌اش با هوش مصنوعی ساخته شده. هوش مصنوعی تا کجا می‌تواند در فیلمسازی مداخله کند و جای نیروی انسانی را بگیرد؟ درصورت گسترش استفاده از هوش مصنوعی که هر روز بر دامنه‌اش افزوده می‌شود، چه بر سر خلاقیت هنری می‌آید؟ بهنام بهزادی، کارگردان سینما، در تلویزیون همشهری درباره استفاده از هوش مصنوعی صحبت کرد که چکیده سخنان او را در ادامه می‌خوانید.

جعبه‌ابزاری برای گسترش امکان فیلمسازی

هوش مصنوعی را بیشتر از آنکه ابزاری مشخص بدانم، نوعی جعبه‌ابزار می‌بینم که می‌توان ابزارهای مختلفی را در آن قرار داد و به شکل‌های گوناگون از آن استفاده کرد. بستگی دارد چگونه با آن مواجه شویم. هنوز به نقطه اوج توانایی‌های هوش مصنوعی نرسیده‌ایم و نمی‌دانیم در آینده چه امکانات بیشتری در اختیارمان قرار خواهد داد. هر چیزی که بتواند فیلمسازی را کمی دمکراتیزه کند، برای من ارزشمند است. فکر می‌کنم هوش مصنوعی می‌تواند به کسانی کمک کند که به دلایل مختلف امکان فیلمسازی یا فعالیت در عرصه هنر را نداشته‌اند. بسیاری از فیلمسازان و عوامل سینما پس از کرونا نتوانستند فعالیت هنری خود را ادامه دهند. شاید هوش مصنوعی امکان بازگشت بخشی از این افراد به عرصه تولید را فراهم کند.

کنترل بیشتر در ساخت موسیقی

کار با هوش مصنوعی برای من تجربه جالبی بود. از نخستین نسل‌های این ابزار استفاده کردم و از همان ابتدا هم کار با آن را جدی گرفتم و هم تحولاتش را دنبال کردم. یکی از دشوارترین بخش‌های همکاری با آهنگساز، توضیح‌دادن این است که دقیقا چه چیزی می‌خواهید. باید با زبان موسیقی با او صحبت کنید، نمونه‌هایی پخش کنید یا توضیحی کلی درباره حال‌وهوای موردنظرتان بدهید. اما کار با هوش مصنوعی از این جهت جذاب بود که احساس می‌کردم کنترل بیشتری دارم و می‌توانم جزئیات مختلف را تغییر بدهم. البته در این تجربه از کمک یک آهنگساز، محمد دارابی‌فر، هم استفاده کردم. با هم برای فیلم حدود ۱۲ تا ۱۳قطعه ساختیم و از هرکدام نمونه‌های مختلفی تهیه کردیم. او با ارائه نمونه‌هایی از آثار خودش و کمک به توضیح زبان موسیقی، در هدایت هوش مصنوعی نقش مؤثری داشت. این تجربه برای من بسیار جالب بود و شاید دوباره چنین کاری را انجام بدهم.

هوش مصنوعی هنوز خالق نیست

به‌نظرم تلقی نه‌چندان دقیقی وجود دارد که هوش مصنوعی می‌تواند خلق کند و جای خالق انسانی را بگیرد. هوش مصنوعی در حال حاضر در مرحله تولید یا «جِنِریت» (generate) است و فکر می‌کنم دست‌کم در آینده نزدیک به مرحله خلق واقعی نمی‌رسد. خلق هنری به ویژگی‌هایی نیاز دارد که مختص انسان است. نخستین آنها شهود است؛ همان نیرویی که باعث می‌شود فیلمسازی مانند کیارستمی تصمیم بگیرد از جایی متفاوت به سینما نگاه کند. هوش مصنوعی بر مبنای آنچه تاکنون در سینما وجود داشته عمل می‌کند و دشوار است تصور کنیم بتواند به‌سادگی عرصه‌های کاملا تازه‌ای را کشف کند.

ویژگی دیگر، مجموعه ادراکات و تجربه‌های انسانی است. وقتی وارد باغی می‌شویم و احساس می‌کنیم فضای دلپذیری دارد، این تجربه را چگونه می‌توان به هوش مصنوعی منتقل کرد؟ هوش مصنوعی ممکن است میلیون‌ها منبع درباره عشق در اختیار داشته باشد، اما تجربه شخصی عشق، غم، فراق و حسرت را ندارد. این تجربه‌های زیسته، شهود و احساسات انسانی همچنان اهمیت دارند. وجود شخصیت واقعی با گوشت و پوست و خون، که تجربه انسانی را به شکلی عینی به ما منتقل می‌کند، نیز اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، دست‌کم تا آینده قابل پیش‌بینی، فکر نمی‌کنم هوش مصنوعی جای انسان را در خلق هنری بگیرد.

حقوق مؤلف باید جدی گرفته شود

پیش از آنکه درباره هوش مصنوعی قانونگذاری کنیم، باید مسئله کپی‌رایت را جدی بگیریم. اگر قانون کپی‌رایت اجرا شود، وضعیت کسانی که کار خلاقانه انجام می‌دهند بهتر خواهد شد. برای نمونه، موسیقی یکی از فیلم‌های من سال‌هاست در تلویزیون و رادیو پخش می‌شود، بی‌آنکه حقوقی بابت آن پرداخت شود؛ با این استدلال که قانون کپی‌رایت وجود ندارد. در استفاده از هوش مصنوعی، مسائل حقوقی دیگری هم مطرح است، ازجمله اینکه اگر صدای دوبلور یا چهره بازیگری که درگذشته با هوش مصنوعی بازسازی شود، حقوق آن متعلق به چه‌کسی است؟ تهیه‌کننده اثر، خانواده هنرمند یا خود صاحب صدا؟ به‌نظرم این پرسش‌ها اهمیت زیادی دارند و باید درباره آنها تصمیم‌گیری شود.

سینمای هنری مثل فرش دستباف

ممکن است مخاطب در مواجهه با اثری که با هوش مصنوعی ساخته شده واکنش منفی نشان دهد و این مسئله بر سرمایه‌گذاری در چنین آثاری هم تأثیر بگذارد. اما معتقدم نباید تصور کنیم هوش مصنوعی می‌تواند جای خالق انسانی را بگیرد. هوش مصنوعی می‌تواند تولید کند، اما خلق هنری به شهود، ادراک، تجربه زیسته و احساسات انسانی وابسته است. شاید بتوان فرش ماشینی بسیار باکیفیتی تولید کرد و تعداد بیشتری از مردم هم از آن استفاده کنند، اما این اتفاق از ارزش فرش دستباف کم نمی‌کند. سینمای هنری هم مانند فرش دستباف است و امیدوارم همچنان جایگاه و ارزش خود را حفظ کند.