همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: ناسا در تازه‌ترین اقدام، از شرکت‌های خصوصی خواسته راه‌هایی برای بالابردن ارتفاع مداری هابل و افزایش عمر فعالیت آن پیشنهاد دهند؛ مأموریتی که می‌تواند سرنوشت یکی از مهم‌ترین ابزارهای علمی تاریخ را تغییر دهد.
تصور کنید ابزاری که بیش از ۳۵ سال به بشر کمک کرده تا دورترین نقاط جهان قابل‌مشاهده را بررسی کند، روزی به دلیل یک مشکل فیزیکی ساده، یعنی کشش بسیار ضعیف جو زمین، به سمت سیاره‌ای سقوط کند که از آن به فضا پرتاب شده است. این وضعیت اکنون تلسکوپ فضایی هابل را تهدید می‌کند.
چشم فضایی بشر چرا به کمک نیاز دارد؟
تلسکوپ فضایی هابل یکی از مشهورترین ابزارهای علمی تاریخ است که از سال ۱۹۹۰ در مدار زمین فعالیت می‌کند. این تلسکوپ در طول بیش از سه دهه، تصاویر و داده‌هایی از کهکشان‌های دوردست، تولد و مرگ ستارگان، سیاه‌چاله‌ها و سیارات خارج از منظومه شمسی در اختیار دانشمندان قرار داده است.
اما برخلاف تصور عمومی، فضا کاملاً خالی نیست. حتی در ارتفاع صدها کیلومتری از سطح زمین نیز مقدار بسیار اندکی از گازهای جوی وجود دارد. همین ذرات پراکنده هنگام حرکت فضاپیما در مدار، نیروی مقاومتی کوچکی ایجاد می‌کنند که به آن «مقاومت جوی» یا Atmospheric Drag گفته می‌شود.
بیشتر بخوانید :
-
برای نخستین بار یک سازه در فضا به‌صورت روباتیک ساخته شد
- هوش مصنوعی راه تازه‌ای برای دیدن سیاره‌های پنهان پیدا کرد
ناسا برای نجات هابل سراغ شرکت‌های خصوصی رفت
ناسا در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ فراخوانی منتشر کرد و از شرکت‌های فعال در صنعت فضایی خواست توانایی‌ها و پیشنهادهای خود را برای کمک به تلسکوپ هابل اعلام کنند.
این فراخوان که با عنوان درخواست اطلاعات (Request for Information) منتشر شده، به دنبال بررسی ظرفیت‌های جدید صنعت فضایی برای انجام مأموریت‌های تعمیر، خدمات‌رسانی و افزایش ارتفاع مداری ماهواره‌ها و فضاپیماهاست.
البته این موضوع هنوز به معنای تصویب یک مأموریت نجات قطعی نیست. ناسا در مرحله بررسی پیشنهادها و توانایی شرکت‌های خصوصی قرار دارد و هنوز بودجه یا پیمانکار نهایی این عملیات را مشخص نکرده است.
چگونه می‌توان یک تلسکوپ را در فضا نجات داد؟
نجات یک تلسکوپ در مدار زمین به‌مراتب پیچیده‌تر از تعمیر یک دستگاه روی زمین است. یک فضاپیمای نجات باید بتواند با دقت بسیار بالا به هابل نزدیک شود، سرعت و موقعیت خود را با آن هماهنگ کند و بدون ایجاد آسیب به تجهیزات حساس، عملیات اتصال یا گرفتن تلسکوپ را انجام دهد.
پس از آن، باید نیروی لازم برای تغییر مدار هابل فراهم شود تا ارتفاع آن افزایش پیدا کند و اثر مقاومت جوی برای مدت طولانی‌تری کاهش یابد.
ناسا در فراخوان جدید خود فقط به افزایش ارتفاع مدار بسنده نکرده است. این سازمان از شرکت‌ها خواسته امکان ارائه خدمات فنی برای بهبود قابلیت‌های تلسکوپ یا حتی برنامه‌ریزی برای خروج ایمن آن از مدار در پایان مأموریت را نیز بررسی کنند.
در واقع، اگر نجات هابل از نظر فنی یا اقتصادی امکان‌پذیر نباشد، دست‌کم باید راهی برای جلوگیری از سقوط کنترل‌نشده آن به زمین پیدا شود.
چرا حفظ هابل اهمیت دارد؟
شاید این پرسش مطرح شود که چرا ناسا باید برای نجات تلسکوپی که بیش از سه دهه از عمر آن می‌گذرد، هزینه کند؟ مگر تلسکوپ‌های جدیدی مانند جیمز وب در فضا فعالیت نمی‌کنند؟
پاسخ این است که هابل و تلسکوپ جیمز وب دقیقاً یک کار انجام نمی‌دهند.
به گزارش Space.com هابل بخش مهمی از مشاهدات خود را در نور مرئی و فرابنفش انجام می‌دهد، درحالی‌که جیمز وب عمدتاً برای رصد جهان در طول‌موج فروسرخ طراحی شده است.
به همین دلیل، این دو تلسکوپ در بسیاری از پروژه‌های علمی مکمل یکدیگر هستند و اطلاعات متفاوتی درباره اجرام آسمانی در اختیار دانشمندان قرار می‌دهند.
هابل تاکنون درک بشر از انبساط جهان، تحول کهکشان‌ها و چرخه زندگی ستارگان را متحول کرده است. بر اساس اطلاعات ناسا، مشاهدات این تلسکوپ به انتشار بیش از ۲۳ هزار مقاله علمی کمک کرده است.
نکته جالب اینکه باوجود گذشت بیش از ۳۵ سال از آغاز فعالیت هابل، تقاضای دانشمندان برای استفاده از زمان رصدی آن همچنان بسیار بالاست.
نظر شما