همشهری آنلاین-یکتافراهانی: منظومه ۷۰ مارافسای، در فاصله حدود ۱۶ سال نوری از زمین، یکی از سامانه‌های دوتایی نزدیک به ماست؛ جایی که دو ستاره به دور یکدیگر می‌چرخند. این منظومه از قرن نوزدهم توجه ستاره‌شناسان را جلب کرده بود؛ زیرا تغییراتی در حرکت ستاره‌های آن دیده می‌شد که می‌توانست نشانه حضور یک سیاره پنهان باشد.
لرزشی که به سیاره شباهت داشت
برای جست‌وجوی سیاره‌های فراخورشیدی، ستاره‌شناسان همیشه به مشاهده مستقیم آن‌ها نیاز ندارند. یکی از روش‌های مهم، اندازه‌گیری سرعت شعاعی ستاره است؛ یعنی بررسی اینکه ستاره با چه سرعتی به سمت زمین حرکت می‌کند یا از آن دور می‌شود.
اگر سیاره‌ای به دور ستاره بچرخد، نیروی گرانش آن باعث می‌شود ستاره نیز اندکی حرکت رفت‌وبرگشتی داشته باشد. این حرکت بسیار کوچک، در نور دریافتی از ستاره تغییراتی ایجاد می‌کند که با ابزارهای دقیق قابل اندازه‌گیری است.
اما مشکل اینجاست که سیاره‌ها تنها عامل ایجاد چنین تغییراتی نیستند. سطح ستاره‌ها نیز آرام و یکنواخت نیست و فعالیت‌های مغناطیسی، لکه‌ها و نواحی روشن می‌توانند اندازه‌گیری‌ها را تحت تأثیر قرار دهند.
ستاره‌ها چگونه دانشمندان را گمراه کردند؟
به گزارش University of Michigan گروه پژوهشی به سرپرستی دانشگاه میشیگان، داده‌های تاریخی و رصدهای جدید را کنار هم قرار داد. در این بررسی، ۴۹۹ اندازه‌گیری از ستاره ۷۰ مارافسای A و ۳۳۴ اندازه‌گیری از ستاره ۷۰ مارافسای B که در فاصله سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ انجام شده بود، به کار رفت.
بخشی از داده‌های تازه با استفاده از طیف‌نگار سیاره‌یاب روی تلسکوپ ۶٫۵ متری مَژلان کِلی در شیلی به‌دست‌آمده بود. پژوهشگران همچنین از اطلاعات رصدی چندین دهه گذشته استفاده کردند تا حرکت دو ستاره را با دقت بیشتری بازسازی کنند.
نتیجه بررسی‌ها نشان داد تغییرات مشاهده‌شده در سرعت ستاره‌ها با فعالیت سطحی و چرخش خود آن‌ها سازگار است و شواهد قابل اتکایی از حضور یک سیاره غول‌پیکر به دست نمی‌دهد.
به بیان ساده، چیزی که از دور شبیه اثر گرانشی یک سیاره به نظر می‌رسید، احتمالاً از خود ستاره‌ها سرچشمه می‌گرفت. این موضوع یادآور یکی از دشواری‌های مهم در جست‌وجوی سیاره‌های فراخورشیدی است: ستاره‌ها همیشه منابع نوری کاملاً آرام و قابل‌پیش‌بینی نیستند.
بیشتر بخوانید:
- دانشمندان برای پیدا کردن سیاه‌چاله‌های راه شیری از مردم کمک خواستند
- کشف جدید فیزیکدانان | ذره ناشناخته‌ای که جهان را از نابودی نجات داد
دو ستاره و احتمال وجود جهانی قابل‌سکونت
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های این پژوهش به امکان پایداری مدار سیاره‌ها در این منظومه مربوط می‌شود. در سامانه‌های دوتایی، گرانش دو ستاره می‌تواند حرکت سیاره‌های احتمالی را پیچیده کند و حتی مانع شکل‌گیری مدارهای پایدار شود.
بااین‌حال، محاسبات پژوهشگران نشان می‌دهد در اطراف ستاره بزرگ‌تر این منظومه، مدارهای پایداری وجود دارند که منطقه قابل‌سکونت را نیز در بر می‌گیرند. منطقه قابل‌سکونت محدوده‌ای پیرامون یک ستاره است که در شرایط مناسب، دمای آن می‌تواند امکان وجود آب مایع روی سطح یک سیاره را فراهم کند.
این موضوع البته به معنای کشف سیاره‌ای قابل‌سکونت یا اثبات وجود حیات نیست؛ بلکه نشان می‌دهد از نظر دینامیکی، امکان حضور چنین جهانی در این منظومه منتفی نشده است.
پایان یک فرضیه، نه پایان یک جست‌وجو
منظومه ۷۰ مارافسای پس از بیش از یک قرن و نیم هنوز پاسخ همه پرسش‌هایش را نداده است. پژوهش تازه نشان داده که یک نشانه گمراه‌کننده احتمالاً از فعالیت ستاره‌ها ناشی شده، نه از حضور یک سیاره غول‌پیکر. اما این نتیجه درعین‌حال مسیر جست‌وجو را روشن‌تر کرده است.
شاید در میان دو ستاره‌ای که سال‌ها دانشمندان را به خود مشغول کرده‌اند، هنوز سیاره‌ای کوچک و ناشناخته در گردش باشد؛ جهانی که برای آشکار شدنش باید ابزارهای دقیق‌تری ساخته شود. گاهی در علم، فهمیدن اینکه چه چیزی وجود ندارد، همان‌قدر ارزشمند است که کشف یک جهان تازه.
نظر شما