همشهری آنلاین - گروه سیاسی: حدود ۵ هفته پس از آنکه دولت دونالد ترامپ سیاست مقابله با حملات دریایی ایران از طریق هدف قرار دادن نفتکش‌های ایرانی را در دستور کار قرار داد، گزارش‌های بین‌المللی از ادامه حملات به شناورهای تجاری در تنگه هرمز حکایت دارد؛ حملاتی که شمار آنها در هفته نخست اکتبر به دست‌کم ۹ شناور رسید. درحالی‌که سپاه پاسداران نیز از اصابت به یک کشتی بزرگ در تنگه هرمز خبر داده است، واشنگتن تاکنون حمله تلافی‌جویانه تازه‌ای با الگوی نفتکش در برابر نفتکش اعلام نکرده است. این تغییر رفتار، در کنار اعلام توقف حملات آمریکا تا انتخابات میان‌دوره‌ای، پرسش‌هایی درباره محدودیت‌های راهبرد نظامی ترامپ ایجاد می‌کند.
تهدید اولیه ترامپ دقیقا چه بود؟
رسانه آمریکایی اکسیوس ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ به نقل از مقامات آمریکایی اعلام کرده بود ترامپ سیاست هدف قرار دادن نفتکش‌های ایرانی در پاسخ به حملات ایران به کشتی‌ها در تنگه هرمز را تایید کرده است. در همان روز، رئیس‌جمهوری آمریکا در شبکه تروث سوشال هشدار داد که اگر ایران به حملات آمریکا پاسخ دهد، با ضرباتی «بسیار سخت‌تر و در سطحی بالاتر» مواجه خواهد شد. این تهدید، در متن حملات آمریکا به اهداف ایرانی نزدیک تنگه هرمز مطرح شد. در ۱۴ شهریور ۱۴۰۵، ارتش آمریکا اعلام کرد ۳ نفتکش ایرانی را هدف قرار داده است. به گفته فرماندهی مرکزی آمریکا، این حملات پس از آن انجام شد که ایران به سوی یک ناو هواپیمابر و یک ناوشکن آمریکایی موشک شلیک کرد. در ۱۷ شهریور، آسوشیتدپرس از اعلام انهدام ۵ نفتکش ایرانی به دست ارتش آمریکا خبر داد.
بنابراین، آنچه با اطمینان می‌توان گفت این است که آمریکا نزدیک به نیمه‌های شهریور به حملات دریایی ایران پاسخ نظامی داد و سیاست هدف قرار دادن نفتکش‌ها را به‌عنوان ابزار بازدارندگی به کار گرفت.
در روزهای بعد، نشانه‌ای از پایان تهدیدهای دریایی دیده نشد. گزارش‌های منتشرشده از سوی سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) در روزهای نخست اکتبر، از اصابت پرتابه‌های ناشناس به چندین شناور در تنگه هرمز حکایت داشت. در برخی موارد، آتش‌سوزی در موتورخانه یا قطع برق کشتی گزارش شد؛ هرچند در زمان انتشار گزارش‌ها، مسئولیت همه حملات به‌طور مستقل مشخص نشده بود.
واشنگتن‌پست پنجشنبه گذشته گزارش داد که طی یک هفته دست‌کم ۹ شناور هدف حمله قرار گرفته‌اند. این گزارش از افزایش فشار بر دولت ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا سخن می‌گفت. گزارش‌های دیگر نیز از تشدید حملات به نفتکش‌ها و اختلال در عبورومرور دریایی خبر دادند.
در تازه‌ترین نمونه داخلی روز جمعه سپاه اعلام کرد کشتی غول پیکر حامل گاز ال پی جی مورد اصابت قرار گرفت و دچار آتش سوزی شد. در متن اطلاعیه سپاه اشاره شده است که «کشتی غول پیکر حامل گاز ال پی جی به نام اِن‌وی سان‌شاین متعلق به شرکت نات‌ویت که قصد عبور از مسیر غیرقانونی جنوب تنگه هرمز را داشت مورد اصابت قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی گسترده در قسمت موتورخانه و سامانه رانش گردید و متوقف شد.»
سکوت ترامپ؛ عقب‌نشینی یا تغییر اولویت؟
تا روز جمعه ۱۷ مهر، گزارش‌های موجود از حملات تازه به شناورها حکایت دارند، اما در منابع بررسی‌شده، اعلام روشنی از سوی واشنگتن درباره اجرای دوباره سیاست نفتکش در برابر نفتکش در واکنش به هر یک از این حوادث دیده نمی‌شود. این به معنای سکوت مطلق دولت آمریکا درباره ایران نیست؛ ترامپ همچنان درباره محاصره دریایی، فشار اقتصادی و مذاکرات با تهران موضع‌گیری کرده است.
ترامپ پنجشنبه ۱۶ مهر در تروث سوشال اعلام کرد آمریکا تا انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد. او هم‌زمان مدعی شد مذاکرات با جمهوری اسلامی «سازنده» است و محاصره همچنان برقرار خواهد ماند. این اعلام در شرایطی صورت گرفت که گزارش‌هایی درباره بررسی گزینه‌های تازه نظامی در واشنگتن منتشر شده بود.
هزینه عقب‌نشینی در برابر هزینه تشدید جنگ
مسئله اصلی این نیست که آیا ترامپ در برابر هر حمله دریایی باید پاسخ نظامی می‌داد؛ بلکه این است که آیا تهدید اولیه او توانسته رفتار ایران را تغییر دهد یا نه. اگر حملات به شناورها ادامه یافته باشد و آمریکا نیز از تکرار پاسخ‌های نظامی علنی خودداری کند، تهران می‌تواند این وضعیت را نشانه محدودیت اراده واشنگتن برای تشدید درگیری جلوه دهد.
بااین‌حال، توضیح دیگری نیز وجود دارد: دولت آمریکا ممکن است به این جمع‌بندی رسیده باشد که پاسخ نظامی به هر حادثه، خطر گسترش جنگ و افزایش قیمت انرژی را بیشتر می‌کند؛ آن هم در آستانه انتخاباتی که هزینه‌های اقتصادی جنگ می‌تواند بر نتیجه آن اثر بگذارد. اعلام توقف حملات تا انتخابات، دست‌کم نشان می‌دهد ملاحظات سیاسی داخلی اکنون در محاسبات نظامی ترامپ نقشی آشکار دارند.
تعبیر دقیق‌تر از وضعیت فعلی، فرسایش بازدارندگی اعلام‌شده و محدود شدن آزادی عمل سیاسی رئیس‌جمهور آمریکا برای تشدید درگیری است. اگر واشنگتن در برابر حملات بعدی نیز از پاسخ نظامی مستقیم خودداری کند، این پرسش جدی‌تر خواهد شد که سیاست «نفتکش در برابر نفتکش» تا چه اندازه یک خط قرمز عملیاتی بوده و تا چه اندازه ابزاری برای تهدید و فشار سیاسی.
نظر شما