همشهری آنلاین- راحله عبدالحسینی: کاهش محسوس آبدهی چشمه سلیمانیه در کاشان، سبب شده تا کشاورزان به صورت خودجوش مشغول لایروبی مسیر شوند تا شاید جریان آب دوباره به باغات و زمینهای کشاورزی برسد. بر اساس اسناد تاریخی، آبدهی این چشمه ۳۵۰ لیتر بر ثانیه بوده و درختان کهنسال باغ فین را نیز سیراب میکرد؛ عددی که در دهه ۱۳۸۰ به حدود ۱۹۰ لیتر بر ثانیه و در سال ۱۴۰۲ به حدود ۵۰ لیتر بر ثانیه و حالا به زیر ۵۰ لیتر بر ثانیه رسیدهاست. رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کاشان میگوید خشکسالی و کاهش بارش از عوامل اصلی کاهش آبدهی چشمه هستند و اثر چاههای غیرمجاز و فعالیتهای معدن در بالادست نیز باید بهصورت علمی بررسی شود.
باغهای تشنه
چشمه سلیمانیه از مهمترین منابع تامین آب مجموعه جهانی باغ تاریخی فین کاشان به شمار میرود؛ چشمهای که آب آن علاوه بر جریان در جویها و فوارههای باغ فین، در آبیاری بخشی از باغات و اراضی کشاورزی منطقه نقش داشته است. این چشمه که در ضلع جنوب شرقی باغ تاریخی فین کاشان قرار دارد، در واقع جزو قنوات است و از آنجا که مظهر این قنات در دل کوهها قرار دارد، به نظر میرسد آب از زمین میجوشد و از زمان صفویه به چشمه معروف شدهاست. تعداد چاههای آن از مادر چاه تا مظهر قنات نیز به ۱۴ حلقه میرسد.
کاهش آبدهی چشمه سلیمانیه در سال جاری، فقط نگرانی درباره جریان آب در باغ جهانی فین نیست. کشاورزان میگویند کاهش آب، تامین آب باغها و زمینهای کشاورزی منطقه را با مشکل روبهرو کرده است. آنها در واکنش به این وضعیت، خودشان برای لایروبی مسیر آب وارد عمل شدهاند. یکی از کشاورزان میگوید: «باغ و زمین کشاورزی داریم، وقتی آب بهموقع نمیرسد، درختان و محصولات آسیب میبینند. خودمان دست به کار شدیم و لایروبی را شروع کردیم.»
رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی به همشهری میگوید: «در پی تشدید تنش آبی در چشمه سلیمانیه نشستی با حضور دستگاههای مرتبط و ذینفعان برگزار شد و یکی از تصمیمهای این نشست لایروبی بخشی از مسیر آب بود که انجام شد. این لایروبی هرچند محدود بود، اما بر خروجی آب چشمه سلیمانیه اثرگذار بود.»
علیرضا عبداللهزاده ادامه داد: «کاهش آبدهی چشمه را نمیتوان جدا از شرایط اقلیمی منطقه بررسی کرد و خشکسالی، کاهش بارشهای مؤثر و کاهش بارش برف در سالهای اخیر بر منابع آبی منطقه اثر گذاشته است.»
از چاهها تا فعالیت معادن در مسیر آب
اما کشاورزان فقط به لایروبی مسیر آب اکتفا نکردهاند. آنها معتقدند برای یافتن علت کاهش آبدهی، باید وضعیت چاهها و فعالیت ۲ معدن سنگ که در اطراف مظهر اصلی چشمه در بالادست قرار دارند نیز بررسی شود.
یکی دیگر از کشاورزان منطقه میگوید: «در بالادست چشمه چند چاه وجود دارد و میخواهیم در صورت امکان، برای مدت کوتاهی فعالیت این چاهها محدود شود تا مشخص شود آیا کاهش برداشت از این منابع میتواند اثری بر آبدهی چشمه داشته باشد یا خیر. فعالیت معادن در بالادست چشمه سلیمانیه و احتمال اثرگذاری عملیات معدنی بر منابع آب هم در کاهش آبدهی چشمه موثر است که باید از جانب مسئولان رسیدگی شود.»
رئیس اداره میراث فرهنگی کاشان در پاسخ به این درخواست کشاورزان میگوید: «قرار است وضعیت چاههای غیرمجاز و همچنین اثر فعالیتهای معدنی در بالادست بر میزان آبدهی چشمه بررسی شود. زیرا نمیتوان پیش از انجام بررسیهای کارشناسی، یک عامل مشخص را علت قطعی کاهش آب چشمه دانست.»
عبداللهزاده با تاکید بر وجود پیچیدگیهای موجود برای حل مشکل کاهش آبدهی چشمه سلیمانیه میگوید: «موضوع را بهصورت مستمر دنبال میکنیم تا ضمن حفاظت از ارزشهای تاریخی و طبیعی باغ جهانی فین، زمینه برای مدیریت بهتر منابع آب و کاهش آسیبهای ناشی از این بحران فراهم شود.»
آب چشمه سلیمانیه از باغ فین که در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو ثبت شده عبور میکند و به باغاتی پایین دست میرسد. افت آبدهی چشمه همزمان یک مسئله برای حفاظت از یک میراث جهانی و یک مسئله معیشتی برای بخشی از کشاورزان محلی است.
ویدئویی از صحبت کشاورزانی که در لایروبی چشمه سلیمانیه همکاری داشتند
نظر شما