به گزارش همشهری آنلاین، این بار، رئیسجمهوری ایالات متحده با انتشار تصویری از ماه و نوشتن جمله «ماه متعلق به ماست»، نشان داد که حتی فضا هم میتواند به صحنه نمایش سیاستهای سلطهگرایانه او تبدیل شود.
در تصویری که منتشر شده، پرچم آمریکا بر سطح ماه دیده میشود؛ تصویری که قرار است حس مالکیت و برتری را القا کند، اما از نظر حقوق بینالملل، پشتوانهای ندارد. ترامپ البته نخستین سیاستمداری نیست که از برنامه فضایی برای نمایش قدرت ملی استفاده میکند، اما ادبیات او بار دیگر این پرسش را پیش کشیده است که آیا آمریکا، یا اساسا هیچ کشوری، میتواند مدعی مالکیت ماه شود؟
ماه، ملک هیچ کشوری نیست
پاسخ حقوقی روشن است. بر اساس «پیمان فضای ماورای جو» که از سال۱۹۶۷ اجرایی شده و آمریکا هم یکی از اعضای آن است، ماه و دیگر اجرام آسمانی نمیتوانند موضوع ادعای حاکمیت ملی قرار گیرند. هیچ کشوری نمیتواند مثلا با نصب پرچم، فرود فضاپیما یا ایجاد پایگاه، بخشی از ماه را خاک خود اعلام کند. بنابراین پرچمی که فضانوردان آمریکایی بیش از نیم قرن پیش روی ماه نصب کردند، سند مالکیت نبود و پست جدید ترامپ نیز چیزی به وضعیت حقوقی ماه اضافه نمیکند.
از پرچم تا معدن
با این حال، مسئله اصلی امروز دیگر فقط مالکیت خاک ماه نیست. رقابت واقعی بر سر منابع داخل خاک آن است. وجود «یخآب» در مناطق قطبی ماه، بهویژه در قطب جنوب، این منطقه را به هدفی راهبردی تبدیل کرده است. آب ماه میتواند در آینده برای تأمین آب آشامیدنی، تولید اکسیژن و حتی ساخت سوخت موشک استفاده شود. آمریکا طی سالهای گذشته قوانینی تصویب کرده که به شرکتهای خصوصی اجازه میدهد منابع استخراجشده از اجرام فضایی را در اختیار داشته باشند. همین سیاست، نگرانی منتقدان را افزایش داده است؛ زیرا ممکن است ایجاد پایگاه، استخراج منابع و تعیین مناطق عملیاتی، نوعی مالکیت غیررسمی شکل بدهد.
بیشتر بخوانید:
ترامپ و زبان مالکیت
مشکل اصلی جمله ترامپ شاید همینجا باشد. رئیسجمهوری آمریکا بهجای سخن گفتن از همکاری علمی یا میراث مشترک بشریت، از زبان مالکیت استفاده میکند؛ همان زبانی که پیشتر نیز در سیاست خارجی او دیده شده است. چنین ادبیاتی شاید برای مصرف داخلی و تحریک احساسات ملیگرایانه جذاب باشد، اما در فضایی که آمریکا، چین، روسیه، هند و دیگر کشورها برای حضور در ماه رقابت میکنند، میتواند به تشدید تنشها کمک کند.
استعمار در فضا؟
رقابت فضایی قرن بیستویکم بهتدریج شباهتهایی با رقابت قدرتهای استعماری گذشته پیدا میکند: هر کس زودتر برسد، زیرساخت بسازد و منابع را در اختیار بگیرد، موقعیت بهتری خواهد داشت. به همین دلیل جمله «ماه متعلق به ماست» را نمیتوان صرفاً یک پست جنجالی دیگر از ترامپ دانست. این جمله شاید از نظر حقوقی بیاعتبار باشد، اما از نظر سیاسی معنای روشنی دارد: آمریکا نمیخواهد در رقابت برای ماه عقب بماند. ماه متعلق به آمریکا نیست و نخواهد بود، اما خطر واقعی این است که قدرتهای بزرگ، پیش از آنکه جهان درباره قواعد بهرهبرداری از آن به توافق برسد، رفتارشان را بر اساس این فرض تنظیم کنند که هرکس زودتر رسید، سهم بیشتری خواهد داشت.
نظر شما